از گل و بلبل تا ساز

پوستر به‌عنوان یک مقوله هنری وقتی برچسب موسیقی، تئاتر یا سینما و... را به خود می‌گیرد باید معرف آن جشنواره خاص باشد. جدای از این باید گویای آن هنری باشد که محصول تفکر جمعی برگزارکنندگان جشنواره و نیز جلوه گستردگی ژانرهای جشنواره هنری باشد. اما متاسفانه در بسیاری از پوسترهای منتشر شده این موضوع در نظر گرفته نشده و بیشتر به کلیات پرداخته شده است.

جشنواره‌های هنری فجر یکی از بزرگ‌ترین جشنواره‌های منطقه محسوب می‌شود که پس از پیروزی انقلاب اسلامی بنیان نهاده شده‌اند. از میان این جشنواره ها، جشنواره موسیقی فجرعمر کمتری نسبت به جشنواره‌های فیلم و تئاتر دارد. تاکنون28 دوره ازعمر جشنواره موسیقی فجر می‌گذرد و با نگاهی کوتاه به پوسترهای دوره‌های مختلف این جشنواره بین‌المللی می‌توان به تحولات این رخداد هنری پی برد. به گونه‌ای که با توجه به کیفیت، کمیت و گستردگی جشنواره و نیز میزبان مخاطبان آن، پوستر جشنواره موسیقی ـ که بخش بصری جشنواره را شامل می‌شود ـ تغییرات زیادی داشته است.

از دوره اول این جشنواره که پوستر آن از سوی سرهنگی طراحی شده، نمادهای پیروزی و نقش موسیقی در این جریان انقلابی با نشانه‌هایی چون پرنده، گل و سازی که نقش یک اسلحه را دارد با رنگ قرمز به نمایش درآمده است که البته محتوای پوستر با نام جشنواره یعنی جشنواره سرود و آهنگ‌های انقلابی همخوانی داشت. در سال‌های بعد نیز با توجه به سلیقه طراحان نشانه‌های دیگری به پوستر اضافه شد، اما رنگ قرمز که از پوستر اول زمینه اصلی را در برگرفت تا جشنواره پنجم یکی از رنگ‌های اصلی پوسترها بود، به‌گونه‌ای که در پوستر پنجمین جشنواره این رنگ در زمینه‌ای تیره و با نشانی از لاله‌هایی که نقش خواننده و نوازنده را دارند با المانی از سازها دیده می‌شود.

از دوره ششم پوستر از طرح‌های رایج آن زمان خارج شد و به سمتی رفت که دیگر نشانی از المان‌های موسیقایی نبود و نقش‌های اسلیمی و سنتی جایگزین شدند. البته در میان برخی از این پوسترها و در دوره‌هایی همچون دوره هشتم و نهم، قرار گرفتن کلید سل، 5 خط حامل و سردسته یک ساز تنها نقطه مشترک پوستر با جشنواره موسیقی بود.

از دوره پانزدهم طرح‌های پوستر جشنواره موسیقی دچار یک تحول شد به گونه‌ای که طراحی‌ها قوی تر و ساده تر و در عین حال مرتبط تر با موسیقی شدند.

از دوره نوزدهم دوباره پای پرنده و نقش‌های سنتی به پوسترهای جشنواره موسیقی باز شد و در دوره بیست و دوم با طرحی از ابراهیم حقیقی پوستر دوباره موسیقایی شد؛ چرا که هیچ نماد دیگری جز سردسته دو ساز در پوستر دیده نمی‌شد اما رفت و آمد پرنده و طرح‌های سنتی و نیز نشانه‌های موسیقایی در دوره بعدی نیز به تناوب دیده می‌شود.

دوره بیست و هفتم دو پوستر به جشنواره طراحی شد؛ پوستری مشکی با ریزش باران نتها به‌عنوان پوستر اصلی و پوستری سفید با یک ساز غربی برای بخش بین‌الملل. سال گذشته نیز طرح دیگری با توجه به کلیت جشنواره، پوستر جشنواره را رقم زد.

در تمام این سال‌ها و با نگاه به همه پوسترهای طراحی‌شده از سوی هنرمندان بوضوح می‌توان تغییر روند جشنواره و نیز افت و خیزهای آن در سال‌های مختلف را شاهد بود.

امسال و برای برگزاری بیست و نهمین دوره، کیانوش غریب‌پور طراح چند پوستر جشنواره، طرحی متفاوت را به تصویر کشیده است؛ طرحی رنگی با انواع سازهای ایرانی و غربی.

او خود درباره این طرح می‌گوید: امسال برخلاف سال گذشته طرحی ارائه کرده‌ام که کمی متاثر از نقاشی سبک کوبیسم است و خلوص رنگ‌ها و فرم‌ها از ویژگی بارز آن محسوب می‌شود. در این سبک فرم از زواید، تزئینات و آرایه‌ها رها می‌شود و رنگ نیز از اشباع شدگی و خفگی نجات پیدا می‌کند.

وی ادامه می‌دهد: من همیشه تلاش کرده‌ام تا حد ممکن از نماد ساز در پوستر جشنواره استفاده نکنم اما از آنجا که باید مراقب می‌بودم به تکرار نرسم و اثری متفاوت با دیگر آثارم خلق کنم، مدتی است از عنصرساز هم در طراحی‌هایم استفاده می‌کنم. به هر حال استفاده از این عنصر بصری هم شیوه‌ای از طراحی است که استفاده از آن را بد ندیدم.

یکی از ویژگی‌های پوستر جشنواره بیست و نهم موسیقی فجر تنوع رنگ‌های آن است که می‌توان حس امید را در نوع طراحی پوستر این رخداد موسیقایی دید.

غریب‌پور در این باره می‌گوید: سعی کرده‌ام از رنگ‌هایی استفاده کنم که معمولا در بیشتر کارهایم دیده می‌شود اما تجمع این همه رنگ در این پوستر به دو دلیل صورت گرفت؛ اول این‌که احساس کردم مخاطب جشنواره طی سال‌های گذشته آن‌قدر در معرض پوسترهای مختلف قرار گرفته که حالا از دیدن این همه رنگ و این فرم و ساختار تعجب نکند و دوم این‌که برای فرمی که در نظر گرفته بودم صرفا این شیوه پاسخگو بود. من یک هفته روی رنگ‌ها کار کردم و در نهایت به این نتیجه رسیدم که رنگ‌های فعلی با فرم پوستر در تناسب هستند و باید همین ساختار را حفظ کنم.

به اعتقاد او طراحی پوستر برای موسیقی کار دشواری است، چرا که موسیقی مقوله‌ای انتزاعی است و از معدود عناصر بصری مرتبط با آن می‌توان به سازها و نت‌ها اشاره کرد که بارها و بارها در طراحی پوسترهای موسیقی استفاده شده‌اند. بنابراین نوآوری در این زمینه کار دشواری است.

سحر طاعتی‌ /‌ جام‌جم