در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گاهی به آسمان نگاه کن!
زمانی که تقویم را ورق می زنید گاهگاهی در کنار عددی که تاریخ روز را نشان می دهد کلامی را می بینید که نامی قراردادی برای آن روز است ، روز جهانی صلح ، روز منابع طبیعی ، روز پست و...
این نامگذاری که معمولا هم یک روز مشخص سال است بهانه ای است تا توجه عموم مردم به موضوعی خاص جلب شود و اهمیت آن را به یاد آورند، اما در این بین روزی وجود دارد که اگرچه در تقویم سالانه جایگاه ثابتی ندارد و هر سال جابه جا می شود اما دلایل زیادی وجود دارد که این روز از سوی کشورهای گوناگونی گرامی داشته شود، فردا جمعه روز نجوم در ایران است.
بسیاری از محققان علم معتقدند نخستین شاخه ای از علم که توجه انسان را به سوی خود جلب کرد اخترشناسی و دانش بررسی اجرام آسمانی بوده است.
گرچه آنچه دلیل توجه اولیه انسان به دنیای پر ستاره بالای سر او در دوران ابتدایی بوده است با آنچه باعث می شود امروزه به آسمان بنگرد کاملا متفاوت است. زمانی انسان آسمان را دنیایی دست نیافتنی می پنداشت که جایگاه ایزدان و قهرمانان اسطوره ای او بوده اند و امروزه آن را دنیای پر رمز و راز می داند که به لطف ذهن خلاق و مبتکر خود توانسته اند به حل برخی از معماهای فراوان آن نایل شوند.
اما این تفاوت عمیق دیدگاه چیزی نبود که مانع نگاه انسان جستجوگر به آسمان بی کرانه شود که وقتی به ابعاد و جایگاه خود در میانه آن می اندیشید، کوچکی نوع انسان را در برابر عظمت خلقت در می یابد. در کنار این کارکرد اخترشناسی ، تاثیر عمیقی که نجوم بر نحوه زیست ما و نحوه تفکر انسان مدرن گذاشته و حتی بیشتر از آن باعث رشد و ترقی بسیاری از دانش های مرتبط چون فیزیک ، ریاضیات ، زیست شناسی ، زمین شناسی و... شده است باعث می شود تا این دانش جایگاه ویژه ای در بین مجموعه علوم مدرن پیدا کند.
در عین حال نجوم در آغاز قرن 21 تقریبا تنها شاخه ای از علم است که افراد غیرحرفه ای می توانند باعث پیشرفت آن شوند. امروزه مضمونی به نام اخترشناسی آماتوری جایگاه ویژه ای در این دانش برای خود باز کرده است و اختر شناسان آماتور (که شما به دلیل علاقه شخصی خود و نه برای کسب منفعت مالی یا به دلیل تعمد حرفه ای) توانسته اند در عرصه های فراوانی از نجوم به یاری دانشمندان حرفه ای این رشته آیند.
آنچه باعث این اقبال عمومی شده است احساس آرامش است که توجه به آسمان به عنوان گوشه ای از طبیعت اطراف را در انسان ایجاد می کند.
شاید کمتر آدمی باشد که علی رغم تمامی گرفتاری های روزمره خود شبی صاف به آسمان نگاه کند و شکوه و زیبایی و احساس بی نظیر عظمتی بی پایان او را فرانگیرد، اضافه بر اندکی چاشنی کنجکاوی به این لذت عمیق جانمایه نجوم آماتوری را شکل می دهد و آن را گسترش می دهد. به همین دلیل امروزه بسیاری از نهادهای علمی و فرهنگی جهانی بر این باورند که اگر قرار باشد جان مردم را پذیرای صلحی جهانی کرد که در آن اختلافات افراد باعث جنگ ها و ناملایمتی های فراوان نشود، یکی از بهترین ابزارهای ممکن توجه دادن مردم به دنیای پر ستاره بالای سر آنها است.
به راستی اگر مردم جهان بدانند آسمان فارغ از تمام اختلاف های فرهنگی ، سیاسی ، مذهبی و نژادی ، به طور یکسان بر سر آنها سایه افکنده و ما انسان هایی هستیم که در کره کوچکی به دور ستاره ای کاملا معمولی (به نام خورشید) زندگی می کنیم که تنها در کهکشان خودمان بیش از 100میلیارد ستاره در آن وجود دارد و تاکنون توانسته ایم بیش از چند میلیون کهکشان را با همین ابعاد شناسایی کنیم ، باز هم بر سر مسائل کوچکی حاضرند با یکدیگر برخورد کنند و جنگ هایی را بر سر اختلاف های کوچک آغاز کنند؛ گروهی متشکل از چندین انجمن نجوم آماتوری در گوشه و کنار جهان نهادی به نام Astronomyleguee را تاسیس کردند که به خوبی می توان آن را سامان دهنده فعالیت های عمومی نجوم آماتوری در جهان دانست ، این نهاد باتوجه به نقش و اهمیت ترویج نجوم آماتوری در بین مردم و به دلایلی که در بالا به برخی از آنها اشاره شد، چندین سالی است که روزی را به عنوان روز جهانی نجوم معرفی می کند.
اما این روز، تاریخ ثابتی ندارد و براساس پارامترهای نجومی تعیین می شود. قانون تعیین این روز این گونه است که نخستین شنبه (تعطیلی آخر هفته) ماه آوریل که به تربیع اول ماه نزدیکتر باشد، به عنوان روز بین المللی نجوم معرفی می شود.
علت این انتخاب آن است که اولا در روز تعطیلی این مراسم برگزار شود تا تعداد دیگری از مردم بتوانند در آن مشارکت کنند و از سوی دیگر ماه در موقعیت مناسبی است که می توان آن را با کمک تلسکوپ به مردم علاقه مند نشان داد.
در ایران نیز به عنوان کشوری که بسیاری معتقدند زادگاه و پروراننده دانش نجوم در روزهای آغازین تکامل خود بوده است ، از چند سال پیش این مراسم برگزار می شود، رصدخانه زعفرانیه تهران ، برای نخستین بار این مراسم را برگزار کرد و پس از آن همه ساله گروههای نجومی گوناگونی در 4 گوشه ایران این مراسم را گرامی می دارند. البته برای رعایت فلسفه روز نجوم در ایران معمولا این روز یک روز پیش از روز جهانی (در تعطیل آخر هفته ایرانیان) برگزار می شود.
در این روز گروههای مختلف با حضور در مکان های عمومی چون پارکها و فرهنگسراها و نصب تلسکوپ های خود و در اختیار قرار دادن آنها برای مردم سعی می کنند تا مردم را برای لحظاتی به آسمان نگاه کنند، گروهی از اخترشناسان سعادت شهر در این روز در نماز جمعه این شهرستان ، به رصد لکه های خورشید می پردازند و امام جمعه این شهر از جایگاه علم و نجوم در معارف اسلامی سخن می گوید و شباهنگام چراغهای شهر خاموش می شود تا مردم فرصتی برای رصد داشته باشند.
حتی سال گذشته در این روز اعضای این انجمن که به عروسی یکی از دوستان خود دعوت شده بودند برای عروس و داماد و میهمانان شب نجومی برگزار کردند!
گسترش برگزاری این روز در ایران و ایده برگزاری آن باعث شد تا سال گذشته از سوی آسترونومی لیگ و ماهنامه Sky&telescope جایزه ایده های نو برای برگزاری روز نجوم سال 2004 به گروه دانش آموزان دبیرستان فرزانگان تهران اهدا شود، فردا فرصت مناسبی برای آشتی با طبیعتی است که به دلیل افزایش آلودگی های محیطی و نوری کم کم فراموش می شود، اگر فردا در پارکها و فرهنگسراهای شهرتان شاهد حضور تلسکوپ هایی بودید با افرادی که سعی می کنند مفاهیم ساده نجومی را به زبان ساده برای شما تشریح کنند، تعجب نکنید و شما سعی کنید به یاد آورید در چه جهانی زندگی می کنید و وقتی به زیبایی های آسمان نگاه می کنید و به ابعاد آن می اندیشید، آیا این احساس به شما دست نمی دهد که خیلی از مسایل به ظاهر مهم در جایگاهی که انسان خردمند قرار دارد پوچ و بی ارزش است؛
آسمان پرستاره برای انسان و در طول تاریخ همواره رمزی از عشق انسان به بی کرانگی و آرامش و صلح بوده است.
پوریا ناظمی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
