در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
1ـ لباس و پوشاک؛ پوشش مناسب به منظور تداعی بهتر تعزیه از ارکان یک شبیه خوب است. پر طاووس و... حاصل ذوق ایرانی است و لباس تعزیه و کلیت آن، جلوهای عربی را به بیننده تداعی میکند.
2ـ پرهیز ازگویشهای محلی منطقهای؛ گفتاری در دهان شبیهخوان نهاده شده که رسمی است. کلام از مکتبخانهها آمده (در قدیم)، مکتبخانههای قدیم کاملا رسمی بوده است. امروز معلم و مادر با یک دانشآموز یکسان با یک نوع کلام صحبت میکنند. نمونهای از کلام در حاشیه زایندهرود، نوعی خوانش مکتبیهای قدیم را نشان میدهد که کاملا رسمی بوده است. امروزه دانشآموزان با کلام رسمی بیگانه هستند.
3 ـ حرکت؛ تعزیه نمایش کمتر حرکتی و بیشتر خوانشی است. حرکت اولیا و اشقیا از ارکان تعزیه است. به واسطه حرکت است که فضای شبیه و تعزیه برای بیننده باورپذیر میشود.
4 ـ بیان؛ از ارکان اصلی تعزیه است. اگر یک شبیه با لباس فاخر و مجللو تمرین مناسب و حرکات مناسب باشد، اما قادر نباشد کلام را بخوبی ادا کند، با اقبال مواجه نخواهد شد. به عنوان مثال اگر شمر که شخصیت منفوری است، در بیان جملات طوری عمل کند که تنفر بیننده انگیخته شود، موفق عمل کرده است.
نمونههای زیادی از طراحی درست فن بیان در تعزیههای سنتی ایرانی وجود دارد که میتوان به بعضی از آنها اشاره کرد؛
دیالوگ شمر و عباس برای فریب حضرت عباس
تهدید عباس به شمر (چهارگاه)
تهدید شمر و عباس (اشتلمخوانی)
دیالوگ حر و ابن زیاد (نوا)
دیالوگ حر و امام حسین (عراق)
دیالوگ حسنین با امام علی(ع) در تعزیه شهادت امام علی(ع) (بیات ترک)
مونولوگ توبه حر (آواز دشتی)
دیالوگ حر با امام حسین درباره عفو و بخشش (همایون)
استفاده از ادوات آوایی از سوی شبیه موافقخوانها در مواجهه با اشقیا
همچنین استفاده از رسیتاسیون برای خواندن اشعار در مواجهه با شخص مخاطب که معمولا اشقیا هستند، نوعی یورش و تاکید در تعزیه است، یعنی برای قوت بخشیدن به شبیهخوانی از رسیتاسیون استفاده میشود.
تعزیه با کمترین امکانات به منظور حفظ هنر ایرانی و با علاقه و همت و منابع مالی علاقهمندان امام حسین(ع) تا به حال زنده مانده و این مساله نشان از ریشهدار بودن این هنر نزد ایرانیان دارد و بس.
در سابقه مردم ایران نمایشهایی بوده است از پیش و پس از اسلام که به صورت مذهبی در آمده است. تعزیه یکشبه به وجود نیامده و باید از آن به نحو شایسته حفاظت کرد.
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
معاون وزیر بهداشت: