نیمه پر‌لیوان کارمندی

او با هزاران نفری مواجه خواهد شد که با شرکت در آزمون‌های استخدامی متعدد سعی دارند به کسوت کارمندی درآیند و از طرف دیگر لشکری از کارمندان که از زمین و زمان می‌نالند و کارمندی را بدترین شغل دنیا می‌دانند. پیشتر که برویم تناقض پررنگ‌تر هم می‌شود. در خود جامعه کارمندان هم عده زیادی همواره از مضایق کارمندی و مصائبش می‌گویند و معتقدند نان در شغل آزاد است؛ اما از طرف دیگر اگر دقیق شوی و فنی‌تر تحقیق کنی، در‌می‌یابی‌ ‌به‌هیچ قیمتی حاضر نیستند از کسوت کارمندی به در آیند.

همین‌هاست که شکل و شمایلی گیج‌کننده و عموما ناخوشایند به کارمندی در افکار عمومی می‌دهد. همان طور که اشاره شد، اکثر قریب به اتفاق کارمندان حاضر به چشم‌پوشی از این شغل نیستند و با وجود همه گلایه‌ها به شغل‌شان ادامه می‌دهند. اینجاست که می‌توان دریافت کارمندی مزایای مهمی دارد که به همه مصائبش می‌ارزد. این مزایا چیست؟ اگر نخواهیم منفی‌بافی کنیم و برخلاف اغلب کارمندان نیمه پر لیوان کارمندی را هم ببینیم، به خیلی چیزها می‌توانیم اشاره کنیم.

نظم از اصلی‌ترین مزایای کارمندی است؛ کارمندها مسئولیت تعریف‌شده‌ و از آن مهم‌تر ساعت کاری معینی دارند. اگر جزو شاغلان مشاغل آزاد و مشاغل خاصی از قبیل روزنامه‌نگاری باشید، حتما می‌دانید‌ ساعت کاری معین از موهبت‌های بزرگ هر شغلی است؛ همین ساعت کاری معین مزایای دیگری نیز برای فرد دارد.

کارمندها برخلاف خیلی از شاغلان دیگر قادرند بموقع سرخانه و زندگی خود حاضر شوند و به خانواده خود برسند. مثلا یک مغازه‌دار را در نظر بگیرید که بعد از سروکله زدن با هزار و یک جور آدم و فکر کردن به هزار و یک نوع دغدغه‌ در آخرین ساعات شب به خانه می‌آید و آنجا هم مجبور است گلایه‌های بحق همسر و فرزندانش را تحمل کند. کارمندی هر چه داشته باشد حداقل این نوع دغدغه‌ها را ندارد.

از اینها گذشته چه کسی می‌تواند انکار کند‌ امنیت شغلی حداکثری در این آشفته‌بازار کار در ایران موهبت کوچکی است. ثبات مشخصه مهمی است که کارمندی دارد و خیلی از شغل‌های دیگر ندارد. در میان انواع شغل‌ها کارمندی کم‌ریسک‌ترین است و این را نمی‌توان در قضاوت‌ها دخیل ندانست.

امنیت مالی نسبی دیگر مشخصه مالی کارمندی است. درست است که کارمندان آن طور که خودشان می‌گویند دریافتی بخورنمیری دارند و دخل‌شان کفاف خرج‌شان را نمی‌دهد و...، همین اینها درست است اما همین که مطمئن باشید در آخر ماه مبلغی هر چند کم حتما به دست‌تان خواهد رسید، بار روانی سنگینی را از دوش شما بر می‌دارد. خیلی‌ از شاغلان مشاغل آزاد در معرض کلاهبرداری هستند، خیلی‌های دیگر در معرض ورشکستگی هستند، خیلی‌های دیگر در معرض اخراج از کار هستند و خیلی خیلی‌های دیگر. کارمندها اما در این اقتصاد و بازار بی‌ثبات، ثبات مالی نسبی دارند و این چیزی نیست که بتوان نادیده‌اش گرفت.

بازنشستگی، مقطع بسیار مهم دیگری است که کارمندی را از خیلی شغل‌های دیگر متمایز می‌کند. پیری و از کارافتادگی شتری است که مقابل خانه هر انسانی می‌خوابد و چه خوب است کسی در چنین مقطعی دغدغه تامین معاش حداقلی خود و افراد تحت تکفلش را نداشته باشد. دغدغه‌ای که خیلی‌ها دارند و کارمندان بازنشسته حداقل به طور نسبی عاری از آن هستند؛ البته کم‌بودن سطح دریافتی بازنشسته‌ها و کفاف نکردن آن نکته درستی است؛ اما اینجا قیاس بین کم و زیاد نیست، قیاس بین کم و صفر است. آرامش روانی نسبی کارمندان بازنشسته را شاغلان شغل‌هایی که هیچ وقت بازنشسته نمی‌شوند، ندارند.

در توصیف مزایای کارمندی، بیش از اینها می‌توان سخن‌فرسایی کرد. فارغ از همه مصائب درست کارمندی و گلایه‌های بحق کارمندان، به نظر می‌رسد انتقادات اغراق‌آمیز از کارمندی تبدیل به یک پز اجتماعی خصوصا میان خود کارمندان شده است، آن هم کارمندانی که اکثریت قریب به اتفاق‌شان با وجود همه انتقادها، هرگز حاضر به رها کردن کارمندی و امتحان کردن یک شغل آزاد یا هر شغل دیگر با درجه ریسک بیشتری نیستند. قصه کارمندی در ایران به «ازدواج» می‌ماند که درخصوص آن هم خیلی‌ها رطب می‌خورند و از خوردنش لذت می‌برند و در عین حال مدام دیگران را از خوردنش نهی می‌کنند.

با تمام این اوصاف کارمندی خصوصا در فضای شغلی ایران مزایای غیرقابل انکاری دارد که اتفاقا اغلب کارمندان نیز به آن واقفند و در پرونده‌ای که اغلب مطالب به همین گلایه‌ها و انتقادها از کارمندی ـ با لحن طنز و غیرطنز ـ حیف بود که این نکات مورد اشاره قرار نگیرد.

عرفان پارسا / جام‌جم