بازار 50 میلیارد دلاری

در حالی بهتر مغازه اندکی بزرگ‌تر می‌شود و سود خود را از صدقه سر عروس و دامادهایی دارد که هنوز هم برای سنت‌ها ارزش قائلند و بعد از خرید انگشتر یا حلقه به سراغ ساعت نامزدی یا دامادی می‌روند، اما اگر این گزارش را بخوانید احتمالا باید در عقیده خود تجدید نظر کنید. صحبت بر سر صنعتی است که میلیاردها دلار گردش مالی دارد.

این رقم میلیارد دلار از کجا آمده است؟ شرکتی تحت عنوان آنالیزگرهای صنعت جهانی به بررسی صنعت ساعت دیواری و مچی در سال 2013 اقدام کرده است. به نوشته این تحلیلگران، بازار ساعت‌های مچی در این سال به رقمی نزدیک به 47 میلیارد دلار دست خواهد یافت در حالی که پیش‌بینی می‌شود بازار ساعت‌های دیواری سال 2017 به حجمی نزدیک به پنج میلیارد دلار برسد. رقمی بسیار بزرگ آن هم در شرایطی که بحران اقتصادی جهانی باعث شده توجه به کالاهای تجملاتی و زینتی که ساعت هم یکی از آنهاست، کم شود. اما جزئیات دیگر این بازار پرسود چیست؟

چه کشورهایی در این بازار پیشرو هستند؟ شاید این سوال یکی از ساده‌ترین سوالات ممکن در بازار تجارت کالاها باشد. روشن است ساعت‌های ساخت سوئیس مدت‌هاست بازار را قبضه کرده و باعث شده‌اند این کشور به عنوان قطب صنعت ساعت‌سازی در جهان شناخته شود.

به عنوان دلیل این موضوع گفته‌اند کشور سوئیس به دلیل مساحت اندک و کوهستانی بودن محیط خود نیاز به صنایع کوچک داشته و چه صنعتی بهتر از ساعت‌سازی و البته بانکداری که در محیطی کوچک قابل اجراست. شهر مادر صنعت ساعت سازی در سوئیس ژنو است و می‌گویند این کار از سال 1541 آغاز شده است. طبق آمار فدراسیون ساعت‌سازی سوئیس نزدیک به 95 درصد ساعت‌های مچی جهان ساخت این کشور است.

جالب است بدانید کشور سوئیس برای درج عبارت Swiss Made (ساخت سوئیس) روی ساعت‌ها قانون و استاندارد لازم خود را دارد و اجازه نمی‌دهد کیفیت حاصل شده تحت این نام به دست تولیدکنندگان از بین برود.

سوئیسی‌ها سال 2012 نزدیک به 15 میلیارد دلار صادرات ساعت مچی به جهان داشتند که این میزان 5/2 درصد تولید ناخالص داخلی این کشور را تشکیل می‌دهد. ژاپن و سنگاپور دو کشور آسیایی هستند که سوئیس را در این صنعت دنبال می‌کنند. ژاپن سال 2012 نزدیک به 67 میلیون ساعت مچی و 17 میلیون ساعت دیواری به جهان صادر کرده است.

ساعت در جهان اغلب جزئی از صنعت مد به حساب می‌آید. بر همین اساس هم تنوع قابل ملاحظه‌ای در تولیدات ساعت جهان وجود دارد و از آن طرف حجم تبلیغات عظیمی از سوی ستارگان دنیای موسیقی، سینما و ورزش برای این کالا انجام می‌شود. بر همین اساس همان طور که بیان شد در دوران رکود اقتصاد جهانی بازار ساعت هم با رکورد روبه‌رو شده بود. بزرگ‌ترین بازار ساعت هم اکنون اتحادیه اروپایی است جایی که تلاقی جمعیت معتنابه و توجه به دنیای مد و زیبایی است.

اما در ایران وضع به چه منوال است؟ بگذارید از همین روزها شروع کنیم. اکنون در بازار داخلی ایران دو نوع ساعت (دیواری و مچی) وجود دارد. نوع اول اغلب از چین وارد می‌شود، بی‌کیفیت و به قول اهالی بازار ساعت یکبار مصرف بوده و قیمت آن ارزان است. جالب این که نوع ساعت‌ها تنوع قابل ملاحظه‌ای دارد و از این رو مورد استقبال دوستداران دنیای مد هم قرار می‌گیرد. نوع دوم ساعت‌های موجود در بازار ساعت‌های باکیفیت ساخت سوئیس، ژاپن و در برخی موارد چین است. این ساعت‌ها قیمت نسبتا بالایی دارند ولی از کیفیت خوبی برخوردار است.

در برخی موارد، برندهای خاص دنیای مد می‌توانند قیمت این ساعت‌ها را تا چند میلیون تومان هم برسانند و از این روست که بازار این ساعت‌ها مشتری چندانی ندارد. به قول رئیس اتحادیه فروشندگان ساعت 60 تا 70 درصد نیاز خریداران از ساعت‌های ارزان تامین می‌شود و برای دیگر ساعت‌ها که به صورت متوسط بین 150 تا 400 هزار تومان قیمت دارند، فقط افرادی که عروسی یا مراسمی در پیش دارند برای رفع فوری نیاز خود خرید انجام می‌دهند. این اوضاع فقط برای ساعت‌های مچی نیست، بلکه ساعت‌های دیواری نیز با چنین وضعی مواجه است.

به این ترتیب روشن می‌شود هیچ گونه تولید ساعتی در ایران صورت نمی‌گیرد. یک فروشنده ساعت در این خصوص به جام‌جم می‌گوید صرفا در برخی ساعت‌های ایرانی قابی تولید داخل روی موتور چینی بسته می‌شود، اما هیچ موتور ساعتی در ایران ساخته نمی‌شود. رئیس اتحادیه ساعت فروشان در همان مصاحبه با خبرگزاری ایسنا از تلاش برای تاسیس یک کارگاه تولیدی در ایران خبر می‌دهد که البته به نتیجه نرسیده است.

او می‌گوید برای تاسیس چنین کارگاهی نزدیک به یک میلیون دلار هزینه لازم است. البته جالب است بدانید ایرانیان هیچ گاه (نه پیش از انقلاب و نه در سال‌های پس از انقلاب) در صنعت ساعت‌سازی فعال نبودند و این ماجرایی نیست که به این روزها مربوط باشد.

بحران ارزی اخیر حتی واردات را هم سخت کرده است. ساعت در ردیف‌های 9 و 10 واردات به سر می‌برد و از ارز مبادله‌ای یا مرجع محروم بود و از این رو کسی به دنبال واردات این کالا نمی‌رفت. تا پیش از این بحران حتی اعلام می‌شد که ایران در ظرف یک سال فقط دومیلیون و 800 هزار دلار ساعت از سوئیس وارد کرده است، اما هم اکنون بازار واردات و فروش ساعت به قول فعالان بازار راکد است.

رکود بازار غیر از گرانی ساعت و بی‌کیفیت بودن ساعت‌های چینی وارداتی ارزان، یک متهم دیگر هم دارد. ساده‌ترین موبایل، وسیله‌ای که بیش از صد میلیون دستگاه آن نزد ایرانیان است؛ هم ساعت را به کاربر خود نشان می‌دهد و این موضوع باعث شده که دیگر کمتر کسی رنج مراقبت از ساعت‌های چند صد هزار تومانی یا حتی ساعت‌های زیر ده هزار تومان دستفروشان را به خود بدهد و ساعتی بر دست ببندد. این روزها شاید خود ساعت‌فروشان و ساعت‌سازان هم‌زمان را از روی صفحه موبایل خود می‌بینند.