خودشیفته

خودشیفته به کسانی گفته می‌شود که بسیار متکبر و نسبت به دیگران بی‌احساس و عاطفه هستند. آنها چه در خانه و چه در اجتماع از شنیدن ستایش لذت می‌برند و از خودراضی و خودگرا هستند. خودشیفته‌ها اعتمادبه‌نفس بالایی از خود بروز می‌دهند که البته نباید آن را با عزت‌نفس اشتباه بگیرید. زیرا افرادی که عزت‌نفس بالایی دارند، معمولا فروتن هستند، اما در وجود افراد خودشیفته هرگز نشانی از تواضع دیده نمی‌شود. این افراد معمولا ضداجتماع هستند و از مرزها و محدودیت‌ها عبور کرده و رفتارهایی بسیار نمایشی دارند. در تمام مسائل زندگی و حتی در قبال خانواده‌شان فقط به رفاه و آسایش خود می‌اندیشند. آنها همچنین تصور می‌کنند باهوش‌تر و زیباتر از همه هستند و باید مورد توجه و تحسین همه قرار گیرند؛ اما بنا به گفته روان‌شناسان، اعتماد به نفس خودشیفتگان کاملا ظاهری است. در واقع آنها از درون احساس ناامنی بیش از حد می‌کنند و این ناامنی را زمانی که از آنها انتقاد می‌شود، بروز می‌دهند. به طوری که بشدت در حالت تدافعی و حتی تهاجمی قرار می‌گیرند. افراد خودشیفته نوع زندگی پرخطر را در پیش می‌گیرند و معمولا دست به ریسک‌های نامعقول می‌زنند.

خودشیفتگی معمولا در انسان‌ها وقتی به سن نوجوانی می‌رسند، به اوج خود می‌رسد که با بالا رفتن سن از آن کاسته می‌شود.

مراقب باشید

خودشیفته‌ها ظاهری بسیار دوست‌داشتنی دارند. معمولا به ظاهرشان می‌رسند و روی هم رفته خوش‌لباس هستند. چهره شاد و خواستنی‌شان نظر اطرافیان را به خود جلب می‌کند. این ظاهر فریبنده باعث می‌شود که تا مدتی مردم رفتارهای ناخوشایند آنها را سرزنش نکنند. در واقع خودشیفته به کمک جذابیت، لیاقت نشان دادن در کار، صمیمیت و شوخی بر اطرافیان خود مسلط می‌شود. این ویژگی‌های ظاهری باعث می‌شود تشخیص دادن در ابتدای آشنایی مشکل شود.

از آنجایی که خودشیفته‌ها بشدت مایلند دیگران را کنترل کنند به محض مشاهده تهدیدی نسبت به این قدرتشان، رفتار فریبنده خود را کنار گذاشته و دست به خشونت می‌زنند. البته خودشیفته‌ها زبانی تند و تیز دارند که زیر ظاهر جذابشان آن را پنهان می‌کنند و در طولانی‌مدت همه چیز آشکار می‌شود. زبان و رفتار خودشیفته فقط یک هدف دارد؛ حفظ قدرت در برخورد با دیگران.

آنها از ابزارهایی چون لاف‌زدن، موضوع مورد بحثی را کش دادن، تکان دادن دست به طرز غلوآمیز، با صدای بلند صحبت‌کردن و نشان دادن بی‌تمایلی خود به شنیدن صحبت‌های دیگران با نگاه‌های سردشان استفاده می‌کنند. خودشیفته زمانی که احساس می‌کند دیگران به تصویری که او از خود ساخته است، احترام نمی‌گذارند بشدت عصبانی شده و جر و بحث و ناسزاگویی را پیش می‌گیرد.

تناقض در رفتار افراد خودشیفته

افراد خودشیفته شخصیت متناقضی از خود بروز می‌دهند. آنها ابتدا سعی می‌کنند رفتاری کاملا اجتماعی داشته باشند و معمولا با کسانی که از آنها تعریف و تمجید می‌کنند در ارتباط هستند؛ اما اگر کسی بخشی از حقیقت تلخ وجودشان را به آنها متذکر شود بشدت مورد تحقیر فرد خودشیفته قرار می‌گیرد. آنها در طولانی‌مدت نمی‌توانند دیگران را درکنار خود حفظ کنند و تقریبا تنها می‌مانند. سپس به سراغ آشنایی با افراد جدید می‌روند و این موضوع نشان می‌دهد که چرا غالبا گروه‌های اجتماعی‌شان را عوض می‌کنند و با آنها ارتباط ضعیفی دارند.

در تحقیقی روی دانشجویان مشخص شد که آنها افراد خودشیفته را باهوش، جذاب، دوست‌داشتنی و بانمک‌تر از دیگران می‌دانند، اما در عین حال معتقدند که افراد خودشیفته قدرتمدار، دمدمی مزاج، مغرور و دروغگو هستند و معمولا در مورد توانایی‌هایشان غلو می‌کنند. افراد خودشیفته دید مردم نسبت به خود را می‌دانند و مطمئن هستند که شهرت خوبشان به مرور زمان از بین خواهد رفت، اما اهمیتی به این موضوع نمی‌دهند.

علل خودشیفتگی

دلایل متفاوتی در بروز شخصیت خودشیفتگی وجود دارد. افراد خودشیفته معمولا در کودکی از طرف والدین‌شان بسیار ستایش می‌شوند و این فکر در آنها تقویت می‌شود که گویی تافته جدابافته‌ای هستند و این تصور در ذهن آنها شکل می‌گیرد که هرکس در دنیا هست باید او را دوست بدارد و بستاید یا کاملا برعکس، ممکن است آنها در کودکی با رفتار سرد و نپذیرفتن والدین‌شان روبه‌رو شده‌اند و همین امر باعث شده که نوعی ناامنی و نبود اطمینان در وجودشان تقویت شود. والدین‌شان با آنها رفتاری صمیمی نداشته و حتی آنها را تحقیر کرده‌اند و آنها در بزرگسالی برای جبران احساس حقارت خود دست به رفتارهای خودشیفتگی می‌زنند.

افکار غلطی که فرد خودشیفته دارد باعث می‌شود او همچنان به رفتارش ادامه دهد. او معمولا فکر می‌کند که مثلا مغرور بودن همچون برونگرایی نوعی ویژگی خوب است و حتی ممکن است فکر کند دیگران نسبت به آنها حسودی می‌کنند یا آن‌قدر باهوش نیستند که شخصیت خوبشان را درک کنند.

خودشیفتگی در روابط زن و مرد

تحقیقات روی 3453 بزرگسال نشان داد که مردها بیش از زن‌ها احتمال دارد رفتارهای خودشیفتگی از خود بروز دهند. هر دو جنس معمولا سعی می‌کنند نظر جنس مخالف را به سمت خود جلب و سپس هر طور که مایلند با وی رفتار کنند. زن‌های خودشیفته معمولا نسبت به زن‌های دیگر لباس‌هایی می‌پوشند که جلب توجه کند.

مردهای خودشیفته نیز تلاش می‌کنند خود را بسیار باهوش نشان دهند و معمولا در رفتارشان خودستایی موج می‌زند. افراد خودشیفته به روابط کوتاه‌مدت بیشتر علاقه نشان می‌دهند. آنها معمولا در روابطشان سعی می‌کنند کنترل همه چیز را به دست گیرند.

در روابط زناشویی، مرد یا زن به مرور زمان از همسر خودشیفته خود خسته و دلزده می‌شود. البته یک زن خودشیفته معمولا به اندازه یک مرد خودشیفته به همسر خود صدمه نمی‌زند.

مردان خودشیفته معمولا زنان رمانتیک را به سمت خود جذب و سپس سعی می‌کنند بر آنها مسلط شوند. از طرفی برخی از زنانی که نقش سرپرست را ایفا می‌کنند به سمت مردان خودشیفته کشیده می‌شوند، زیرا به غلط تصور می‌کنند می‌توانند ویژگی‌های منفی آنها را تغییر دهند.

5 علامت پنهانی خودشیفته

ظاهر پرزرق و برق افراد خودشیفته می‌تواند آنها را در جامعه بخوبی نمایان کند، اما علائمی دیگر وجود دارد که معمولا خودشیفته‌ها از خود بروز می‌دهند که معمولا از دید مردم مخفی می‌ماند. این علائم به این قرار است:

1 ـ در مورد خانواده خود که بهترین و کامل‌ترین خانواده هستند غلو می‌کند و خود را عضو خانواده‌ای می‌داند که هیچ نقص و ایرادی ندارد. (چنین چیزی تقریبا غیرممکن است)‌

2 ـ او در میان جمع و عموم بشدت خود را بخشنده نشان می‌دهد، در حالی که در خلوت خود رفتاری کاملا سرد و بی‌تفاوت دارد.

3 ـ بیش از حد حساس است و بی‌اعتمادی وجودش را فراگرفته است. در واقع هیچ نوع انتقادی را به هیچ‌وجه نمی‌تواند تحمل کند و بشدت افسرده می‌شود و در حالت تدافعی افراطی قرار می‌گیرد.

4 ـ بسیار مستعد گرفتارشدن به احساساتی منفی همچون افسردگی، نگرانی، کمرویی و خجالت است. در واقع وقتی فردی بشدت به خود توجه دارد و غرق در خود است چنین احساسات منفی را از خود بروز می‌دهد.

5 ـ مرتب دیگران بویژه غریبه‌ها یا افراد زیردست را تحقیر و سعی می‌کند از افراد معروف با نام کوچکشان یاد کند تا روی دیگران اثر بگذارد.

درمان افراد خودشیفته

درمان اختلال شخصیت خودشیفته بسیار مشکل است. این افراد باید دست از خودشیفتگی بردارند تا بتوانند با درمانگر رابطه مثبت برقرار کنند و این به آگاهی و درک فرد خودشیفته نسبت به رفتار و تفکر خود بستگی دارد. گاهی اوقات همراه با روان‌درمانی از دارو نیز برای دورکردن احساس عدم امنیت فرد و افسردگی استفاده می‌شود.

برخورد با یک فرد خودشیفته

حفظ رابطه با افراد خودشیفته بسیار سخت است و انرژی زیادی می‌طلبد. سعی کنید در این زمینه آگاهی خود را بالابرده و علل و ریشه خودشیفتگی فرد مقابل‌تان را دریابید. هرگاه او رفتاری حاکی از بی‌انصافی و بی‌ادبانه با شما داشت بلافاصله واکنش نشان دهید و رفتارهای غیرمنطقی او را تحمل نکنید. به او متذکر شوید که ناسزاگویی‌ها، فریادزدن‌ها و سوءاستفاده‌های عاطفی و فیزیکی او را قبول ندارید و با آنها برخورد خواهید کرد. هیچ‌گاه به واسطه سخنان تحقیرآمیز فرد خودشیفته، خود را سرزنش نکنید و خود را برمبنای رفتار آنها محک نزنید، زیرا افراد خودشیفته براساس کارهایی که برایشان انجام می‌دهید به شما واکنش مثبت یا منفی نشان می‌دهند. بدانید که سعادت و شادی شما در اولویت قرار دارد و مغلوب انتقادهای نامناسب آنها نشوید. اعتماد به نفس خود را از دست ندهید تا در موضع ضعف قرار نگیرید. نیاز‌ها و خواسته‌های خود را به وضوح مشخص کنید و در مسیر رسیدن به آنها تلاش و برای رسیدن به آنها پایداری‌تان را حفظ کنید. سعی کنید با رفتارتان به فرد خودشیفته‌ای که در زندگی‌تان است بفهمانید که روش زندگی و رفتارش غلط است و با قدرت روحی خود او را وادار به درمان یا حداقل ترک رفتار بدش کنید.

Psychologytoday / مترجم: نادیا زکالوند