به گزارش جام جم آنلاین، فیلم «مسیر مخفی» امشب ساعت ۲۳ از شبکه نمایش روی آنتن می‌رود. به همین بهانه، به سراغ ساخته آلیستر گریرسون رفته‌ایم تا ضمن بررسی داستان و ویژگی‌های سینمایی آن، ببینیم این ماجراجویی زیرآبی با تهیه‌کنندگی اجرایی جیمز کامرون چه جذابیت‌هایی برای تماشاگران دارد. این فیلم محصول سال ۲۰۱۱ است و اندرو وایت، غواص و تهیه‌کننده استرالیایی، ایده اولیه آن را از تجربه واقعی خود در حادثه غارنوردی سال ۱۹۸۸ گرفت. کامرون نیز که پیش‌تر در توسعه فناوری تصویربرداری سه‌بعدی با وایت همکاری داشت، به‌عنوان تهیه‌کننده اجرایی به پروژه پیوست. «مسیر مخفی» در کنار روایت تلاش گروهی از غواصان برای نجات، رابطه پدر و پسری را نیز در مرکز داستان قرار می‌دهد؛ ترکیبی که تعلیق، فضاسازی و جذابیت‌های بصری آن را به موضوعی قابل بررسی تبدیل می‌کند.
ماجرایی که از یک تجربه واقعی آغاز شد
تصور کنید گروهی از غواصان پس از ساعت‌ها حرکت در راهرو‌های زیرزمینی، ناگهان راه بازگشت را از دست بدهند. «مسیر مخفی» از همین موقعیت برای خلق یک ماجرای بقا استفاده می‌کند. در داستان، فرانک مک‌گوایر، غواصی باتجربه، گروهی را برای اکتشاف غار‌های زیرآبی ایسا-آلا در پاپوآ گینه نو هدایت می‌کند و جاش، پسرش، نیز همراه آنهاست. اما طوفان و جاری شدن سیلاب، مسیر خروج را می‌بندد و غواصان را برای یافتن راهی جایگزین در شبکه پیچیده غار‌ها گرفتار می‌کند؛ بحرانی که محدودیت تجهیزات و منابع، دشوارترش می‌کند.
داستان فیلم از تجربه واقعی اندرو وایت در سال ۱۹۸۸ الهام گرفته است؛ زمانی که او همراه گروهی از غارنوردان در جریان اکتشافی زیرزمینی گرفتار شد، اما اعضای گروه سرانجام نجات یافتند. وایت بعد‌ها با همکاری جان گاروین این تجربه را به طرحی سینمایی تبدیل کرد. فیلم بازسازی دقیق آن حادثه نیست و شخصیت‌ها و روابط مستقلی برای روایت در نظر گرفته است؛ با این حال، ریشه واقعی داستان یادآور خطر‌های غارنوردی زیرآبی است؛ محیطی که کوچک‌ترین خطای محاسباتی در آن می‌تواند پیامد‌های جبران‌ناپذیری داشته باشد.
جایی برای اشتباه وجود ندارد
در فیلم‌های بقا، گاهی عبور از یک شکاف تنگ یا تصمیم‌گیری با ذخیره محدود اکسیژن، از یک نبرد بزرگ اضطراب‌آورتر است. «مسیر مخفی» از همین موقعیت‌ها برای خلق تعلیق استفاده می‌کند. دیواره‌های سنگی، عمق آب و گذرگاه‌های محدود، امکان عقب‌نشینی را از غواصان می‌گیرند و آنها را وادار می‌کنند برای هر حرکت و ادامه مسیر تصمیمی حساب‌شده بگیرند.
آلیستر گریرسون به‌تدریج این خطر را گسترش می‌دهد؛ محیطی که ابتدا با حس کشف ناشناخته‌ها همراه است، پس از ورود سیلاب به فضایی تهدیدکننده تبدیل می‌شود. تقابل زیبایی طبیعت با قدرت ویرانگر آن، به جذابیت بصری و دراماتیک فیلم کمک می‌کند. آدام مارکویتز، منتقد «اینترتینمنت ویکلی»، نیز معتقد است با تنگ‌تر شدن مسیر‌ها و بالا آمدن آب، کشش داستان افزایش می‌یابد. بنابراین، برای علاقه‌مندان به ماجراجویی‌هایی که تعلیق را از محدودیت‌های فیزیکی و تصمیم‌های دشوار شخصیت‌ها می‌سازند، این بخش از فیلم یکی از امتیاز‌های اصلی آن است.
تماشای غار از زاویه‌ای متفاوت
نمایش فضای زیرزمینی در «مسیر مخفی» فقط به دکور‌های تاریک و نور محدود خلاصه نمی‌شود؛ دوربین باید عمق غار، فاصله غواصان و پیچیدگی مسیر‌های زیرآبی را نیز به تماشاگر منتقل کند. به همین دلیل، تصویربرداری سه‌بعدی به یکی از ویژگی‌های محوری فیلم تبدیل شده است.
جیمز کامرون، تهیه‌کننده اجرایی پروژه، پیش‌تر همراه اندرو وایت در توسعه فناوری دوربین‌های سه‌بعدی همکاری کرده بود. آنها حتی پیش از نگارش فیلمنامه، در غاری زیرآبی در فلوریدا تصویربرداری آزمایشی انجام دادند و به این نتیجه رسیدند که ترکیب تاریکی، عمق آب و فضای بسته می‌تواند تجربه بصری متفاوتی در قالب سه‌بعدی خلق کند. استفاده از سامانه تصویربرداری مرتبط با فناوری به‌کاررفته در «آواتار» نیز اهمیت این تجربه را در شکل‌گیری پروژه نشان می‌دهد.
نکته جالب اینجاست که فیلم برخلاف بسیاری از آثار سه‌بعدی، برای نمایش عمق به مناظر گسترده متکی نیست؛ بلکه با عبور دوربین از شکاف‌های سنگی و همراهی غواصان در گذرگاه‌های تنگ، تماشاگر را به دل محیط می‌برد. البته این تجربه در همه صحنه‌ها یکدست نیست؛ راجر ایبرت به مشکلات نورپردازی و تداوم مکانی اشاره کرده و نشریه «تایم‌اوت» نیز موفقیت جلوه سه‌بعدی را در بخش‌های مختلف غار متفاوت دانسته است. با این حال، پیوند فضای طبیعی غار‌های زیرآبی با فناوری تصویربرداری پیشرفته، یکی از ویژگی‌های متمایز فیلم است.
وقتی بحران به رابطه پدر و پسر می‌رسد
خطر‌های بیرونی در فیلم‌های بقا گاهی اختلاف‌های قدیمی شخصیت‌ها را نیز آشکار می‌کنند. «مسیر مخفی» از همین ظرفیت بهره می‌گیرد و در کنار تلاش برای نجات، رابطه پرتنش فرانک و پسرش را پیش می‌برد. ریچارد راکسبرگ در نقش فرانک، غواصی را بازی می‌کند که اکتشاف غار‌ها به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی حرفه‌ای و شخصی‌اش تبدیل شده است؛ انتخابی که با وجود احساس آزادی و زنده بودن، فاصله‌ای میان او و جاش ایجاد کرده است. رایس ویکفیلد نیز در نقش پسر، جوانی را به تصویر می‌کشد که هنوز با جهان‌بینی و سبک زندگی پدر کنار نیامده است.
بحران پیش‌آمده این دو را ناچار می‌کند با اختلاف‌هایشان روبه‌رو شوند. جاش باید توانایی‌های خود را نشان دهد و فرانک، فراتر از مسئولیت هدایت گروه، پاسخگوی حفظ جان فرزندش باشد. به این ترتیب، اعتماد و مسئولیت‌پذیری در کنار تلاش برای بقا به یکی از محور‌های داستان تبدیل می‌شود. راکسبرگ با فیزیک و لحن مقتدرش برای نقش غواصی باتجربه مناسب است و ویکفیلد نیز در لحظات عاطفی فرصت بیشتری برای نمایش ظرفیت‌های بازیگری خود پیدا می‌کند. هرچند فیلمنامه در پرداخت تدریجی رابطه پدر و پسر به عمق کافی نمی‌رسد و برخی تغییرات احساسی شتاب‌زده‌اند، این پیوند خانوادگی به ماجرای حادثه‌ای فیلم بُعدی انسانی می‌بخشد و سرنوشت تقابل دو نسل را نیز به دغدغه تماشاگر تبدیل می‌کند.
بازیگران در محاصره خطر
یکی از دشواری‌های بازیگری در «مسیر مخفی»، انتقال فشار جسمانی و روانی موقعیت در فضایی است که تنوع لوکیشن چندانی ندارد. کمبود اکسیژن، خستگی و خطر غرق شدن باید به اندازه‌ای باورپذیر باشند که تماشاگر اضطراب شخصیت‌ها را در مواجهه با مرگ احساس کند. در کنار راکسبرگ و ویکفیلد، آیوآن گرافاد در نقش کارل هرلی، سرمایه‌گذار گروه، حضور دارد. آلیس پارکینسون، دن ویلی و کریستوفر بیکر دیگر بازیگران فیلم هستند. کارل با نگاه متفاوتش به اکتشاف در مقایسه با فرانک، بخشی از اختلاف‌های گروه را شکل می‌دهد؛ اختلاف‌هایی که در شرایط بحرانی، بر سر میزان خطرپذیری و ادامه مسیر جدی‌تر می‌شوند.
با وجود تلاش بازیگران برای انتقال تنش گروهی، شخصیت‌های مکمل فرصت کافی برای شکل دادن به روابطی پیچیده پیدا نمی‌کنند و برخی دیالوگ‌ها نیز به الگو‌های آشنای آثار حادثه‌ای نزدیک می‌شوند. بنابراین، نباید انتظار درامی گروهی با شخصیت‌پردازی مفصل داشت؛ تمرکز فیلم بیشتر بر واکنش آدم‌هایی است که به‌تدریج اختیار خود را در برابر شرایط بحرانی از دست می‌دهند.
در همین زمینه بخوانید:
جذابیت بصری در برابر محدودیت‌های فیلمنامه
ارزیابی فیلم ماجراجویانه فقط به کیفیت داستان محدود نمی‌شود؛ ممکن است اثری در خلق تعلیق موفق باشد، اما در شخصیت‌پردازی و انسجام روایت ضعف داشته باشد. واکنش منتقدان به «مسیر مخفی» نیز بازتاب همین دوگانگی است. این فیلم در راتن تومیتوز، بر اساس ۱۷۱ نقد منتقدان، امتیاز ۲۹ درصد و بر پایه بیش از ۲۵ هزار رأی مخاطبان، امتیاز ۳۷ درصد گرفته است. متاکریتیک نیز با استناد به ۳۳ نقد، امتیاز ۴۲ از ۱۰۰ را برای آن ثبت کرده است؛ ارقامی که از استقبال محدود منتقدان حکایت دارند.
با این حال، جیمز براردینلی در «ریویوز» مقاومت شخصیت‌ها در برابر ناامیدی و تسلیم نشدن آنها را بهترین وجه اثر ارزیابی می‌کند. از این منظر، ظرفیت اصلی فیلم در نمایش موقعیت‌های دشوار و تلاش برای زنده ماندن است. در مقابل، راجر ایبرت از ضعف تداوم مکانی و دشواری تشخیص موقعیت غواصان انتقاد کرده و نشریه «اسکرین دیلی» نیز با وجود تحسین تصاویر سه‌بعدی، شخصیت‌پردازی و فیلمنامه را از نقاط ضعف اثر دانسته است. در نهایت، پرسش اصلی در ارزیابی «مسیر مخفی» این است که آیا جذابیت محیط زیرآبی و تعلیق حادثه‌ای می‌تواند کمبود‌های دراماتیک آن را جبران کند؟
آیا «مسیر مخفی» ارزش تماشا دارد؟
همه فیلم‌های ماجراجویانه به داستانی پیچیده و شخصیت‌هایی چندلایه نیاز ندارند؛ گاهی جذابیت اصلی در مواجهه با خطر‌های ناشناخته و دنبال کردن تلاش قهرمانان برای بقاست. «مسیر مخفی» نیز بیش از غافلگیری‌های داستانی، از ظرفیت محیط و دشواری زنده ماندن در شرایط غیرعادی بهره می‌گیرد. فضای کمتر دیده‌شده غار‌های زیرآبی، خطر سیلاب، فناوری تصویربرداری سه‌بعدی و تقابل پدری ماجراجو با پسری که هنوز انتخاب‌های او را نپذیرفته، از دلایل توجه به این فیلم هستند. با این حال، مخاطبانی که انتظار شخصیت‌پردازی عمیق، دیالوگ‌های پیچیده و روایتی منسجم دارند، ممکن است از محدودیت‌های فیلمنامه و ابهام در موقعیت جغرافیایی شخصیت‌ها رضایت نداشته باشند.
در مجموع، «مسیر مخفی» بیش از هر چیز بر ترکیب ماجراجویی، خطر‌های طبیعی و تجربه بصری محیطی ناشناخته تکیه دارد. شاید فیلم در همه جنبه‌های سینمایی موفق نباشد، اما موقعیت مرکزی آن همچنان ظرفیت ایجاد اضطراب و کنجکاوی دارد. اگر تماشای تلاش انسان برای عبور از محیطی که طبیعت در آن فرصتی برای اشتباه باقی نمی‌گذارد برایتان جذاب است، این فیلم می‌تواند انتخاب مناسبی برای یک تماشای ماجراجویانه از شبکه نمایش باشد.
همراه با رضا فیاضی، بازیگر خاطرهساز تلویزیون
درخشان: قرمزها در هماهنگی بین خطوط سهگانه مشکل دارند
