ساختمان‌های خبرساز

اما آن‌طور که سایت سفارت بریتانیا در تهران می‌گوید شلوغی بیش از اندازه و شرایط نامناسب بهداشتی محل سبب شد دولت بریتانیا 40 سال بعد در پی یافتن محل مناسب‌تری برای این منظور برآید و برای این کار محلی واقع در خیابان فردوسی در شمال شهر قدیمی تهران را به قیمت 20 هزار تومان خریداری کرد.

ظاهرا معماری انگلیسی به نام جیمز وایلد بر کار ساخت این سفارت نظارت کرد و در سال 1250 این ساختمان افتتاح شد. ساختمان سفارت انگلیس از سمت جنوب با خیابان جمهوری اسلامی، از شرق با خیابان فردوسی، از شمال با خیابان نوفل‌ لوشاتو و از غرب با خیابان بابی ساندز محصور می‌شود. ماجرای نامگذاری خیابان بابی ساندز هم جالب است. نام سابق این خیابان، وینستون چرچیل بود، بعد از انقلاب اسلامی،به نام یکی از قهرمانان نهضت استقلال‌طلبانه مردم ایرلند نامگذاری شد. مجموعه سفارت انگلستان اکنون حالتی باغ مانند دارد و چند ساختمان به صورت پراکنده در آن به چشم می‌خورد؛ ساختمان‌هایی که همگی با شیشه‌های دوجداره محصور شده‌اند. چند سال پیش بود که به گفته وزیر اطلاعات وقت چند ماجراجو اقدام به تیراندازی به سفارت انگلستان کردند؛ البته تدابیر امنیتی در سفارت انگلستان همیشه شدید بوده است و دلیل آن تجمعات متعدد برای اعتراض به سیاست‌های این دولت است. ساختمان سفارت انگلیس در سال 1378 جزو آثار ملی ایران ثبت شده است.

اما این تنها ساختمان انگلیسی‌ها در تهران نیست. باغی در خیابان شریعتی تهران، حتی از ساختمان و باغ خیابان فردوسی هم خبرسازتر است. باغی به نام قلهک. باغ قلهک باغی به مساحت 20 هکتار در شمال تهران است. این باغ از زمان قاجاریه در اختیار سفارت بریتانیا در تهران بوده است. بریتانیا معتقد است این مجموعه اهدایی دولت ایران در زمان ناصرالدین شاه بوده است؛ اما برخی فعالان مدنی، سیاسی و نمایندگان مجلس معتقدند اسناد و شواهدی در دست است که نشان می‌دهد این باغ متعلق به دولت ایران است و دولت بریتانیا باید این مجموعه را هر چه سریع‌تر تخلیه کند. باغ قلهک یک بار در جریان تسخیر سفارت انگلیس در سال 90 و یک بار دیگر در جریان چند سال قبل از آن به تسخیر دانشجویان درآمده بود، اما در هر دو مورد، بعد از مدتی با حضور نیروهای امنیتی به دولت بریتانیا پس داده شد. البته این دو مورد تنها جنجال‌های این باغ نبوده است. باغ قلهک، محل شورای فرهنگی ایران و بریتانیاست که از حدود 70 سال قبل کار خود را در ایران آغاز کرد ؛ اما در چند سال اخیر فعالیت خود را در تهران متوقف کرد. منتقدان فعالیت این شورا معتقد بودند برنامه‌های این نهاد مغایر امنیت ملی و شئونات اسلامی ایران است. در عین حال برگزاری جشن‌هایی چون تولد ملکه در این باغ یا باغ اصلی سفارت و حضور برخی ایرانیان هم مورد انتقاد برخی گروه‌های سیاسی قرار می‌گرفت. برای مدتی هم موضوع قطع درختان این باغ به دست مسئولان سفارت موضوع داغ رسانه‌ها بود. موضوعی که شهرداری تهران، آن را مطرح و پیگیری کرد. باغ قلهک هم جزو بناهای ملی ثبت شده در سال 82 است. در این باغ یک کلیسا و قبرستان کشته شدگان انگلیسی جنگ جهانی دوم هم قرار گرفته است. انگلیسی‌ها قبرستان‌های دیگری هم در ایران دارند از جمله در بوشهر، آبادان و قشم.

اما در تهران امروز یک محل دیگر هم پاتوق انگلیسی‌ها بوده است. کلوب انگلیسی‌ها در خیابان فردوسی تهران قرار دارد و ظاهرا محل خوشگذرانی دیپلمات‌ها، سفرا و بویژه کارکنان سفارت انگلیس بوده است. این محل بنا به گفته برخی اهالی در دوره پهلوی اول بنا شده است. بعد از انقلاب این مرکز به مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق داده می‌شود و ظاهرا محل آموزش سپاه بدر بوده است. اکنون هم به عنوان پارکینگ نیروی انتظامی مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد و متاسفانه برای نگه داشت این محل تاریخی هیچ فعالیتی نشده است. در نزدیکی این مرکز خانه عامری‌ها قرار دارد که گفته می‌شود محل سابق شورای فرهنگی بریتانیا در ایران بوده است. البته انگلیسی‌ها در ایران، بویژه در آبادان و محل استقرار شرکت نفت ایران و انگلیس مراکز و ساختمان‌های دیگری هم ساختند. اکنون هم برخی از این آثار باقی مانده است. مثل معماری برخی خیابان‌ها و محلات که به صورت انگلیسی ساخته شده است، سینما تاج و دبستان مهرگان.

اما ایران در بریتانیا چه ساختمان‌هایی دارد؟ سفارت ایران اکنون در محله‌ای به نام کنسینگتون واقع شده است. همسایه سفارت ایران در این محل سفارت اتیوپی است، سفارتی که البته اکنون فقط با چند کارمند محلی امور کنسولی ایرانیان مقیم بریتانیا را انجام می‌دهد. پیش از این تصمیم گرفته شده بود سفارت ایران به ساختمانی مجلل و مدرن در همان محله منتقل شود و حتی طرحی از سوی یک طراح ایرانی ـ اتریشی به نام دکتر آرمین دانشگر هم داده شد که البته به دلیل عدم پیوستگی با معماری سنتی محله و نیز قرار گرفتن در کنار یک کلیسای قدیمی مورد انتقاد ساکنان قرار گرفت. ایران در شهر منچستر انگلستان هم باغی دارد که محل کنسولگری در این شهر است. جالب است بدانید هنگام اوجگیری مساله بازپس گیری باغ قلهک از انگلستان، برخی مسئولان انگلیسی موضوع بازپس‌گیری باغ منچستر از ایران را مطرح کردند که البته ایران در آن زمان اعلام کرد برای مالکیت خود بر آن باغ دلایل محکمی دارد. در عین حال مراکز فرهنگی متعددی هم از سوی مراجع تقلید و عالمان اسلامی در انگلستان تاسیس شده‌اند. مهم‌ترین این مراکز، مرکز اسلامی انگلیس و نیز کالج اسلامی است که آیت‌الله محسن اراکی تاسیس کردند و دیگری مرکز فقهی ائمه‌اطهار در این شهر که جزو مراکزی اقماری ائمه‌اطهار است که از سوی دفتر مرجع فقید آیت‌الله‌العظمی فاضل لنکرانی تاسیس شده است.