رابطه اقتصادی ایران و انگلیس همچون رابطه سیاسی دو کشور، چالشهای بسیاری را تجربه کرده است
حرکت بر منحنی سینوسی!
ایران و انگلستان از گذشتههای دور با یکدیگر روابط اقتصادی داشتند. این روابط در دوران معاصر بسیار پر سر و صدا و جنجالی هم بوده است. امتیازهایی که شاهان قاجار در قبال مبالغ اندک به تاجران انگلیسی از جمله دارسی و رویتر دادند موجب اعتراضات وسیعی در ایران شد. یکی از مهمترین این امتیازات، امتیاز انحصار توتون و تنباکو در ایران بود که باعث به وجود آمدن نهضت تنباکو در ایران شد؛ نهضتی به رهبری میرزای شیرازی که سرانجام شاه و اطرافیان او را به عقبنشینی وادار کرد و البته پایهای برای اعتراضات مردمی علیه شاه و حاکمیت او در مشروطه شد.
مدتی بعد رابطه تجاری ایران و انگلیس در زمینه نفت به جنجال کشیده شد. ماجرا این بود که دولت انگلستان با اعتقاد به اینکه دولت ایران توانایی استخراج و فروش نفت را ندارد، مقابل طرح ملی شدن نفت در ایران ایستاد. با این همه اما مبارزه برای ملی شدن صنعت نفت به نتیجه رسید، هر چند که بعدها با کودتا علیه دولت دکتر مصدق و امضای قرارداد کنسرسیوم با توطئه انگلیسیها بخشی از رشتهها پنبه شد ، اما در طول این مبارزات ایرانیان فهمیدند دولت انگلستان حتی به قرارداد ظالمانه قبل از ملی شدن هم عمل نکرده است و عملا قصد داشته تا با فریب ایرانیان یا با استفاده از زور از ذخایر معدنی ایران نهایت استفاده را بکند.
اما در دوران پهلوی دوم ، مهمترین نماد حضور انگلیسیها در اقتصاد ایران کارخانه ایرانناسیونال یا ایرانخودروی امروزی بود؛ شرکتی که بنا به آمار در سال 1356 حدود صد هزار خودروی انگلیسی پیکان را مونتاژ کرد. علاوه بر این در آن سالها «ایران بزرگترین مشتری انگلستان در خاورمیانه و بزرگترین خریدار تجهیزات نظامی انگلیس و در مقابل، انگلستان بزرگترین مشتری نفتی ایران» بود. انگلیس در اصفهان یک مجتمع صنایع دفاعی هم ساخته بود. به علاوه حدود هفت بانک انگلیسی هم در ایران شعبه داشتند. شرکت هواپیمایی بریتیشایرویز هم در آن سالها حضور فعالی در ایران داشت.
بعد از انقلاب اسلامی به تناسب تنشهای سیاسی میان ایران و انگلستان، روابط اقتصادی هم افول کرد، اما در میانه دهه 70 این روابط اوج گرفت به نوعی که آمار نشان میدهد در سال 80 ایران نزدیک به 700 میلیون دلار از انگلستان واردات دارد و در مقابل انگلستان هم 26 میلیون دلار از ایران کالا وارد میکند. بریتیشپترولیوم، شرکت نفتی مهم انگلستان مدتها در ایران حضور داشت. شرکتی که حتی بخشی از سهام آن هم متعلق به دولت ایران است. اما با تیرگی روابط ایران و غرب بر سر برنامه هستهای صلحآمیز کشورمان ابرهای تیره بر رابطه تجاری ایران و انگلستان هم ظاهر شد.
آمارها نشان میدهد تراز تجاری ایران و انگلستان در این روزهـــــا همچنان به نفع بریتانیاست. انگلستان سال 91 نزدیک به 400 میلیون دلار کالا به ایران صادر کرده که مهمترین کالاهای آن گندم، ذرت و کنجاله بوده است. ایران در مقابل 40 میلیون دلار به انگلستان کالا صادر کرده که فرش، محصولات فولادی و آهنی و انگور خشک کرده مهمترین آنها بوده است، اما هنوز هم در ذهن و خاطر ایرانیان آنچه بیش از همه انگلیسی است؛ یک دست کت و شلوار زیبا و مجلسی است.
گفت و گو
