یادداشت
فیلم روی میز تدوین شکل میگیرد
در این نوشتار به یکی از بخشهای مهم و تاثیرگذار در روایت فیلمها اعم از سینمایی یا تلویزیونی توجه کردهایم. تدوین مرحلهای است که پس از ضبط و برداشت، تصاویر مورد نظر برای تهیه یک فیلم تعریف میشود، اما به نظر میرسد داشتن نگاه تدوینی حین کارگردانی نیز اهمیت زیادی دارد.
درواقع کارگردان با آگاهی از جزئیات قصه و دانستن زوایا و ابعادی که قرار است در چارچوب آن نقش گیرد، نگاه تدوینی خود را در مرحله تصویربرداری به کار تزریق میکند؛ چراکه این کار گذشته از صرفهجویی در وقت و هزینه، میتواند بر خروجی و نتیجه هم تاثیر مثبتی داشته باشد و هدف وی را از محصول نهایی کار تحقق بخشد.
مونتاژ یا سکانس مونتاژی در معنای آمریکایی خود به یک رشته از تصاویر با برشهای سریع گفته میشود که زمان را به طور افراطی فشرده میکند یا برعکس بسط میدهد.
جلوههای اپتیکی نظیر وایپ، آیریس، پرده تقسیم، دیزالو و دیگر انواع تصاویر چندگانه، همگی از تکنیکهایی هستند که در این بخش برای این فشردهسازی یا بسط و گسترش مورد استفاده قرار میگیرند.
اصطلاح مرسومی میان فیلمسازان و دستاندرکاران ساخت فیلم وجود دارد مبنی بر این که یک فیلم روی میز تدوین ساخته میشود. بدون توجه به اغراق نسبی به کار رفته در این تعبیر، بیراه نیست اگر بخواهیم آن را درست بدانیم. درواقع این ترکیبی از زاویه دید و نقطه نظر تدوینگر است که یک فیلم را بر پایه ظرفیتها و قابلیتهای این فن به متن قصه نزدیک یا از آن دور میکند.
تدوین همان حلقه وصلی است که پیوندهای فکری کارگردان، نویسنده و مخاطب را به هم گره میزند و بستری برای برداشتی آزاد یا مقید از مضامین و مفاهیم اثر فراهم میآورد.
به نظر میرسد آنچه بیش از هر چیز در این بخش اهمیت دارد، پایبندی به بیان همه رویدادها و خرده داستانهای فیلمنامه است. یکدستی در معرفی شخصیتها و پرداختن به همه آنها متناسب با سهم و نقشی که در پیشبرد قصه دارند، پرهیز از اضافهگویی و کشدار کردن سکانسها، گریز از اغراق و مبالغه یا جلوههای تصویری بدون توجیه و بدون کارکرد که ذهن مخاطب را از خط سیر داستان منحرف میکند، همگی از ضوابطی است که رعایت آنها در تدوین کار موثر میافتد.
همچنین تدوین، مهمترین عامل برای تنظیم ریتم یک اثر است. یعنی میزان سرعت در بازگو کردن داستان و رسیدن به نتیجه؛ البته این اتفاق براساس قابلیتها و ظرفیتهای یک قصه برای خلاصه شدن یا طولانی شدن شکل میگیرد.
در اینجا هدفمان تعریف یک مرحله مهم و تاثیرگذار در روند ساخت یک اثر سینمایی و تلویزیونی 90 دقیقهای نیست؛ بلکه صحبت از اهمیت پیوند سویههای فکری نویسنده بهعنوان خالق داستان، کارگردان بهعنوان راوی قصه و کسی که به متن شاخ و برگ میدهد با تدوینگری است که این شاخ و برگها را در تنه اثر بدرستی جاگذاری میکند.
از اینرو تدوین همان مرحلهای است که باید بخشی از جذابیت یا خستهکننده و ملالآور بودن یک اثر را به آن نسبت داد و در ارزیابی برآیند فیلم و امتیازدهی به آن سهمی برایش قائل شد.
روجا ساسان
گفت و گو
