گل زدن به دروازه خودی

این یک حقیقت است که امروزه فوتبال در دنیا یکی از منابع درآمدزایی است و به‌عنوان یک صنعت سودآور، مهم تلقی می‌شود. بسیاری از کشورهای اروپایی به دلیل سطح کیفی بالایشان در این رشته ورزشی می‌توانند حق پخش مسابقه‌های مهم و اصلی‌شان را به تلویزیون دیگر کشورها بفروشند و از این طریق درآمدهای زیادی کسب کنند. این مسابقه‌ها می‌توانند در مقایسه با یک فیلم سینمایی با استقبال بیشتری مواجه شوند و از طرفی دیگر به صرف وقت برای برنامه‌سازی و پر کردن کنداکتور شبکه‌ها نیاز نخواهد بود؛ بنابراین فوتبال در این شرایط به‌عنوان یک گزارش مستند و زنده می‌تواند قالبی دلپذیر و مطلوب برای بیننده تلویزیون باشد.

درواقع این همان فرم امتحان پس داده‌ای است که از نظر مدیران و دست‌اندرکاران تولید برنامه‌های ورزشی دور نمانده است.

ورزش، مساوی فوتبال نیست

تا اینجای کار می‌توان به پخش مسابقه‌های فوتبال از شبکه‌ها و بررسی، تحلیل و کارشناسی جزئیات آن پس از برگزاری مسابقه نگاهی مثبت داشت، اما باید در نظر گرفت ورزش صرفا مساوی با فوتبال نیست و بسیاری از زیرمجموعه‌های دیگر ازجمله ورزش‌های باستانی، رزمی، استقامتی و... را هم شامل می‌شود. اگرچه باید پذیرفت جذابیت هیچ یک از آنها با مسابقه‌های فوتبال قابل قیاس نیست، اما شاید همین رسانه‌ای شدن و پوشش گسترده اتفاقات و رویدادهای مربوط به هر رشته بتواند عاملی برای افزایش جذابیت این دست مسابقه‌ها و استقبال عمومی از آنها باشد؛ چراکه حضور و مشارکت رسانه در هر عرصه‌ای می‌تواند انگیزه‌ای برای بهبود کیفیت خروجی آن باشد و صرف دیده شدن، تلاش برای بهتر دیده شدن را سبب شود.

از این منظر کارکرد رسانه در ارتقای سطح ورزش و روی آوردن مردم به آن، معرفی مراکز و نهادهای متولی، آموزش همگانی ورزش، جلب حمایت‌های مالی و معنوی برای بهبود اوضاع، رسیدگی به امور ورزشی در حوزه‌ها و رشته‌های مختلف، ایجاد اماکن ورزشی مطابق با استانداردها و معیارهای جهانی، سرمایه‌گذاری بر ورزش قهرمانی در کنار عمومیت یافتن آن و... بدون شک غیرقابل انکار است.

خوشبختانه این ایده در سال‌های اخیر مورد توجه بیشتری قرار گرفته است و رسانه ملی به راه‌اندازی شبکه‌ای مستقل با نام ورزش اقدام کرده که به طور تخصصی رویدادهای ورزشی را رصد می‌کند و با بررسی حواشی، مشکلات و مسائل پیرامونی آنها سعی دارد راهکارهایی برای رفع موانع ارائه کند.

ادامه حیات این شبکه و جا افتادن برنامه‌های آن میان مخاطبان و امکان تحلیل و کارشناسی مبسوط و بدون محدودیت‌های زمانی می‌تواند ما را در راستای اهدافی که ذکر شد، کمک کند و به هدف عمده و اساسی تعریف‌شده در هر جامعه‌ای یعنی سلامت، نشاط و شادابی اعضا نزدیک سازد.

ورزش و بن‌مایه‌های فرهنگی آن

همچنین باید در نظر داشت ورزش یک مقوله میان‌رشته‌ای است که بسیاری از عناصر و المان‌های آن با فرهنگ در پیوند است. رفتارهای تماشاگران فوتبال، نوع تشویق‌های آنان حین برگزاری مسابقه، نحوه برخورد بازیکنان قبل و بعد از مسابقه با اعضای تیم حریف، حرف‌ها و گفته‌های آنان مقابل دوربین گزارشگران و اظهارات آنان درباره کیفیت اجرایی مسابقه‌ها همگی ازجمله مباحثی است که سوژه‌های مناسبی برای پژوهش در حوزه مطالعات فرهنگی فراهم می‌کند. اساسا همین عرصه‌های جانبی و ناپیداست که می‌تواند به سطح اختلاف میان قدرت تیم‌های کشورهای مختلف دامن بزند و یکی را در صدر و دیگری را در حضیض جدول برترین‌ها قرار دهد. از این منظر، نوع روایت یک مسابقه هم سمت و سویی فرهنگی پیدا می‌کند و اشارات ضمنی یا مستقیم گزارشگران ورزشی به درونمایه و بطن ورزش و پل زدن به صبغه ورزشکاران و ارائه اطلاعاتی درباره آنان همگی می‌تواند بن‌مایه‌های فرهنگی داشته باشد.

تاریخ را به خاطر بسپاریم

در کنار طرح اشاره‌وار این مسائل شاید بیان نکته‌ای دیگر خالی از لطف نباشد. این‌که ورزش‌های مهجور و مورد غفلت واقع شده همچون ورزش‌های باستانی باید جایگاهی بیشتر از جایگاه فعلی‌شان در رسانه پیدا کنند. به این معنی که برنامه‌هایی تخصصی همچون «نود»، «ورزش و مردم» و... که به طور تخصصی اتفاقات یک یا چند رشته ورزشی را دنبال می‌کنند به این رشته‌ها اختصاص یابد؛ چراکه فراموش شدن آنها درواقع فراموش شدن تاریخی است که خواه ناخواه با فرهنگ پهلوانی و جوانمردی پیوند خورده است و در داستان‌های ایرانی و ادبیات کهن پارسی مقام بالایی دارد.

بازنگری در محتوا و ساختار برنامه‌های ورزشی

همزمان با بازنگری در محتوای برنامه‌های ورزشی، توجه داشتن به فرم‌ها و قالب‌های جدید ارائه آن هم اهمیت زیادی دارد؛ چراکه ماهیت ورزش بر تحرک و پویایی بنا شده و مظروفی است که اگر در ظرفی مناسب قرار گیرد، می‌تواند گوی سبقت را در میزان بیننده از دیگر برنامه‌ها برباید و رتبه پربیننده‌ترین برنامه را از آن خود کند. بنابراین ساختارهای فرمیک یک برنامه هم تاثیر بسزایی در میزان اقبال از آن دارد و می‌توان با طراحی خلاقانه بخش‌ها، فراهم آوردن امکان مشارکت بیشتر مخاطب در تولید و تامین محتوا، دخالت دادن او در بخش نقد، تحلیل و بررسی، گنجاندن سوالات مستقیم، شفاف و صریح در مصاحبه‌ها و گزارش‌های ورزشی، قضاوت عادلانه و به دور از سوگیری در برخورد با حواشی و مسائل اینچنینی می‌تواند از معیارهای یک برنامه موفق ورزشی باشد که یک رشته خاص یا همه رشته‌های ورزشی را در دستور کار خود قرار داده است.

رکسانا قهقرایی