تو فرزند تنهایی هستی
تنها فرزند خانه که باشی ، می شوی نازپرورده مادر. می شوی عزیز دردانه. حالا بیا و ثابت کن اینطور نیست. تنها فرزند خانه که باشی ، نگاه والدین بر تو سنگینی می کند. حس مسوولیت در قبالت افزایش می یابد. پسر یا دختر فرقی نمی کند.
تنها فرزند خانواده که باشی ، همه آرزوهای والدین می آید و بر دوشت آوار می شود. می شود اخطار و بالای سرت می ایستد. احساس می کنی همیشه کسی در تو حضور دارد.
آنها که تو را فرزند می خوانند ، آنها که تو فرزندشانی ، دلبسته توهستند. تو امیدشان می شوی تا آرزوهای دورشان را در تو ببینند. گرمی بخش خانواده ای ، با این همه اینها هیچکدام مانع از آن نمی شود که از آرامش همیشگی لذت ببری. چیزهایی هست که آزارت می دهد. تنها فرزند خانه که باشی ، هرچه باشد تنهایی...
پدیده تک فرزندی و گسترش آن به عنوان یکی از موضوعات کنونی در خانواده ایرانی ، نه یک مساله که بیشتر یک موضوع قابل پیگیری است . فرزندانی که در یک خانواده به عنوان تنها فرزند به زندگی ادامه می دهند ، همواره در معرض موقعیت های متفاوتی قرار دارند.
این پدیده برای جامعه ای که دیر زمانی رشد جمعیت در خانواده ها و برای اعضای تشکیل دهنده آن به عنوان یک ارزش به شمار می آمده ، اگر نگوییم منفی ، چندان متعارف هم نبوده است. باورهای عامیانه نسبت به تک فرزندان و استفاده از اصطلاحات با مزه ای چون «یکی یکدانه ، خل یا دیوانه» از این زاویه قابل تفسیر است.
با این حال بررسی پدیده تک فرزندی از زاویه ای دیگری نیز امکانپذیر است. برای درک این نکته کافی است سری به زندگی روزمره بزنیم.
آنجا که خانواده های تک فرزند زندگی می کنند. آنجا که دختر یا پسری تنها در کنار پدر و مادرش زندگی می کند. این موضوع تا چه اندازه بر نگرش وی به دنیا تاثیر می گذارد؛ آیا پیگیری چنین نکته ای ارزش یادآوری دارد. پاسخ مناسب به این پرسش ها راهنمایی است برای آنها که به دنبال درک فرآیند زندگی این آدمها به جستجو پرداخته اند.
تحقیقات چه می گویند؛
تحقیقات انجام گرفته در سازمان ملی جوانان نشان می دهد، جوانان دانشجویی که تنها فرزند خانواده به شمار می آیند، در کنار جوانان تنها ، منفی ترین نگرش را نسبت به دانشگاه دارند.
کارشناسان یکی از دلایل نارضایتی تنها فرزندان چنین خانواده هایی از دانشگاه را در توجه بیش از حد والدین به فرزندان خود می دانند. آنها به بررسی این موضوع می پردازند ، که توجه بیش از حد یا نازپروردگی و لوس شدن بچه ها تا چه اندازه به گسترش حس ناتوانی یا کم توانی در میان آنها تاثیر می گذارد. میانگین های آماری به دست آمده در این بخش ، با رقم 56.57 درصد کمترین میانگین در مقایسه با سایر نمونه های تحقیقی در خانواده های ایرانی مورد نظر در این کار پژوهشی است.
با بررسی چنین موضوع و نگرشی در میان اعضای یک خانواده پرجمعیت به نتایج متفاوتی می رسیم. فرزندان خانواده های پرجمعیت با میانگین 60 درصد نسبت به فرزندان سایر خانواده ها در بالاترین راه علاقه مندی به دانشگاه قرار دارند. در یک مورد دیگر ، جوانانی که متعلق به خانواده های کم جمعیت هستند ، نگرش منفی تری به دوستان خود دارند. تحلیلگران در بررسی این نکته چنین نگرش را به بی نیازی تک فرزندان ارتباط می دهند. اگر به یاد داشته باشیم ، میزان توجه والدین به فرزندان در چنین خانواده هایی بالاست.
برای تنها فرزند خود به طور طبیعی زمان بیشتری مصرف می کنند. محمد عاملی ، پژوهشگر و کارشناس مسائل اجتماعی در پژوهشکده امام خمینی در این باره می گوید: «تک فرزندان تحت تاثیر مراقبت های ویژه اولیای خود نگرش مثبت تری هم به سلامت و بهداشت دارند. موقعیت چنین افرادی در خانواده ها به خاطر جمعیت اندکی که در محیط اطرافشان وجود دارد ، در مقایسه با هم نسلانشان بمراتب بهتر است.
این عده در وضعیت بهتر و امکانات افزون تری برخوردارند و در زندگی با مشکلات از این لحاظ مواجه می شوند.» جمعیت اندک در این خانواده ها برای تنها فرزند خانواده یک امتیاز به شمار می آید. امتیازی که فرزند از رهگذر استفاده از آن از ابتدای کودکی تا رسیدن به سن و سال بالاتر از آن برخوردار شده ، به دلیل استفاده از آن به نتایج درخشانی در زندگی دست پیدا می کند. در نتیجه بهره گیری از این امتیازات فرد امکان پرورش بهتر و رسیدن به نتایج درخشان را پیدا می کند. توجهات پدر و مادر در چنین خانواده هایی اگر سمت و سوی افراطی پیدا نکند، اگر در نتیجه محبت بی دریغ آزاردهنده نشود ، شکوفایی و امکان بالیدن آدمی دوچندان می شود.
آیا خانواده های ما به این نکته باور دارند. عاملی با بررسی این موضوع به مشکلاتی اشاره می کند که در نتیجه این محبت بی دریغ زندگی تک فرزندان را تهدید می کند. وی بااشاره به لوس بودن یا نازپروردگی این افراد می گوید: «لوس کردن ، یعنی پاسخ دادن به هر خواست کودک ، در حالی که نازپروردگی یعنی کارهای کودک را در حالی که خود او می تواند این کارها را انجام دهد، پدر و مادرش برای او انجام دهند.» وی می افزاید: «در جایی خواندم که نازپروردگی ، ناتوان ترین شکل رفتار پدر و مادر است.»
|
توجه پدر ومادر در خانواده های تک فرزند اگر سمت وسوی افراطی پیدا نکند ، موجب شکوفایی فرزند می شود |
علل گسترش
استفاده از تحلیل های روان شناسی برای بررسی پدیده تک فرزندی در بهترین حالت به بررسی شخصیت فردی تک فرزندان کمک می کند. سوی دیگر موضوع ابعاد اجتماعی گسترش چنین پدیده ای است.
این که در این حالت جامعه با چه مسائلی مواجه است ، این که از زاویه اجتماعی چگونه می توان سمت و سوی گوناگون این موضوع را باز شناخت ، همه و همه سوالاتی است که پاسخگویی درست به آنها در یک کار پژوهشی در اولویت قرار می گیرد. گسترش تمایل به داشتن یک فرزند در میان اعضای جامعه ای که تا پیش از این تنها به قالب های از پیش تعیین شده بر تعدد اولاد تاکید می کرد ، امری تازه تعریف شده است.
جواد منظمی تبار ، مدرس دانشکده علوم انتظامی در این باره می گوید: گسترش این پدیده در کشور ما به عوامل متعددی بستگی دارد. عوض شدن الگوهای مراقبتی از کودکان یکی از این عوامل است به عنوان مثال ، قبلا بچه وقتی به دنیا می آمد ، والدین به بحث آموزش درمان و تغذیه او اهمیت نمی دادند ، اما الان الگوها عوض شده است. آموزش و حتی بزرگ کردن بچه ها سخت شده است.بنابراین خانواده ها به سراغ بچه دوم نمی روند. الان مراقبت از بچه ها سخت شده است.»
پدیده های اجتماعی ، به عنوان پایه هایی چند عاملی اطراف ما را فرا گرفته اند. ما در گرداگرد واقعیات گریزناپذیر اجتماعی قرار گرفته ایم.
بی توجهی به هر پدیده ای ، پدیده ها و مسائل تازه ای را به وجود می آورد. این موضوع یک واقعیت ساده است. تک فرزندان در جامعه ما به الگوی زیستی و مسلط بسیاری از خانواده ها تبدیل شده است.
رشد جمعیت و عوارض ناشی از آن تمایل به انتخاب این شیوه تازه را به تنها راه باقیمانده برای ما تبدیل کرده است. نکات مثبت و منفی این پدیده را در کنار هم باید دید.
داوود پنهانی
گفت و گو
