حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
به پاس یک عمرتلاش
در پارکهای تهران همه نوع آدم از کارمند، دانشجو ، هنرمند و کتابخوان و خانه دار گرفته تا معتاد و اراذل و اوباش پیدا می شود.
بیشتر موضوعات آنها تکراری است یا خاطرات جوانی را برای هم تعریف می کنند یا از مشکلات زندگی می گویند. کوپن شماره...را گرفتی؛ از اضافه حقوق چه خبر؛ یادش بخیر چند سال پیش...اینها حرفهایی است که بین خیلی از بازنشستگان پارک رد و بدل می شود. حرفهایی که هر روز با اولین نسیم عصرگاهی شروع می شوند و با وداع خورشید پایان می گیرند. موضوع و پدیده سالمندی در جامعه معاصر موقعیت نو و متفاوتی یافته و بر مسائل ، مشکلات و تنگناهای دوره سالمندی افزوده شده است.
در حال حاضر سرانه و شاخص بهره مندی سالمندان از فضاهای تفریحی و شهری در سطح پایینی قرار دارد. درواقع تغییرات جمعیتی و ویژگی های رشد جمعیتی سالمندان باعث شده نسبت بهره مندی آنان از فضاها و فرصتهای اجتماعی کاهش یابد. کارکردهای فرهنگی ، اجتماعی سالمندان نسبت به گذشته تغییرات و دگرگونی های بسیاری داشته است.
ضمن آن که کاهش درآمد، افزایش اوقات فراغت ، از دست دادن برخی توانایی ها و دهها مسائل دیگر موقعیت و جایگاه این افراد را با تهدید روبه رو کرده است.
در این میان شیوه گذران اوقات فراغت سالمندان به موضوع مهمی تبدیل شده است.
اوقات فراغت سالمندان در گذشته غالبا با معاشرت ، دید و بازدید با خویشان ، دوستان و همسایگان و به صورت سخن گفتن و سخن شنیدن طی می شد. این گفتگوها نه فقط در خانه ها، بلکه در مساجد، تکیه ها، مجالس وعظ و برای مردان در قهوه خانه ها معمول بوده است.
در جامعه شهری ما نیز با وجود گرفتاری های متفاوت ، روابط طبیعی عاطفی در مجموع بر سنجش و حسابگری عقلی غلبه دارد و علایق خانوادگی و همسایگی نیرومند است ، بنابراین هنوز هم معاشرت و دید و بازدید از سالمندان به شکل نسبی مشهود است.
نباید فراموش کرد که گسترش زندگی شهری ، تعریف اوقات فراغت راحتی در این دوره تغییر داده است. امروزه اوقات فراغت زمان ترمیم انرژی ها، تمدید قوا، تغییر و تنوع است و تنها به معنی معاشرت ، استراحت و تفریح نیست ؛ بنابراین شناسایی درست نیازهای سالمندان توسط مراجع مرتبط به درک علایق ، نیازها، مدیریت و غنی سازی اوقات فراغت آنان کمک می کند. ضمن آن که انعکاس و معرفی این نگرش ، دیدگاه خانواده را نسبت به نیازهای عاطفی و روانی سالمندان تغییر می دهد.
میان گذران اوقات فراغت سالمندان با وضعیت تاهل ، تنهایی ، تحصیلات ، معلولیت ، درآمد، هزینه زندگی ، بازنشستگی و جنسیت ایشان رابطه معناداری وجود دارد و به تحقیق ثابت شده است ، آنچه برنامه مدیریت اوقات فراغت سالمندان کمک می کند حضور و مشارکت آنان در فعالیت های اجتماعی و ایجاد یک نوع جنبش سالمندی در سطح شهر است.
مشکل کجاست؛
عمده ترین مشکلات و محدودیت هایی که در راه تحقق اهداف غنی سازی اوقات فراغت بازنشستگان و به طور کلی سالمندان وجود دارد ، نبود فرصتها و فضاهای آموزشی ، ورزشی و تفریحی است تا آنان بتوانند به شکل مطلوب و باتوجه به نیازهای این دوره سنی از آن بهره مند شوند. ایجاد رفاه فرهنگی با رعایت اصل شمول همگانی که سالمندان نیز جزیی از آن هستند به هزینه کردن از سوی متولیان و خود افراد سالمند نیاز دارد که متاسفانه محدودیت های مالی هر دو گروه را با مشکل مواجه کرده است.
نگرش نامناسب روانی و اجتماعی افکار عمومی و حتی برخی سالمندان نسبت به ضرورت بهینه و غنی سازی اوقات فراغت سالخوردگان محدودیت دیگری است.
آنان نمی پذیرند که سالمند نیاز به تفریح ، سرگرمی ، آموزش و توانبخشی جسمی و روحی دارد و در حقیقت دوره سالمندی را اتاق انتظار مرگ می پندارند. در حالی که این دوره ، برخی اوقات 4 تا 5 دهه نیز به طول می انجامد. فقدان برنامه ریزی های بلندمدت و راهبردی و کمبود تحقیقات و پژوهش های مورد نظر در حوزه تفریحات و به طور کلی اوقات فراغت سالمندان از دیگر موانعی است که زنگ خطر را باتوجه به ازدیاد جمعیت سالمندی کشور به صدا درآورده است.
در حقیقت هیچ گونه نیازسنجی و زمینه یابی در این خصوص ، راهنمای فعالیت های این حوزه نیست. به گفته دکتر مکارم ، معاون توانبخشی سازمان بهزیستی کشور ، سالمندان محوری ترین نقش را در برنامه ریزی های 20 سال آینده دارند. وی بااشاره به تغییر ساختار جمعیتی کشور از قشر جوان به سالمندان گفت : در حال حاضر 6.5 تا 7درصد جمعیت ما را سالخوردگان تشکیل می دهند ، اما باتوجه به کاهش قابل توجه رشد جمعیت و حجیم بودن قاعده هرم سنی تا 50 سال آینده 20 درصد جمعیت کشور در گروه سالمندان قرار می گیرند و چنانچه برنامه ریزی دقیقی برای تفریحات و اوقات فراغت آنها صورت نگیرد ، این گروه نیز مانند جمعیت جوان فعلی به انواع آسیبها و معضلات گرفتار می شوند.
یک راهکار مناسب
از آنجا که ارائه خدمات فرهنگی ، هنری و اجتماعی به جمعیت انبوه سالمندی به امکانات گسترده ای احتیاج دارد، فرهنگسرای سالمند به منظور تحقق این جنبش ، اقدام به راه اندازی کانون جهاندیدگان در سطح محلات و مناطق مختلف شهر تهران کرده است.
بدین ترتیب 12 کانون در محلات راه اندازی شده که هرکدام دارای هیات مدیره متشکل از 7 نفر بازنشسته و سالخورده است و هر فرد عهده دار یکی از کمیته های بهداشت و سلامت ، گردشگری ، ورزشی ، هنری ، اطلاع رسانی ، پذیرش ، ساماندهی و فرهنگی ، اجتماعی هستند.
با فعالیت کمیته های هفتگانه ، هر کانون به شکل موثری اوقات فراغت سالمندان مدیریت می شود و بدین ترتیب سالخوردگان در برنامه های اردوهای سیاحتی و زیارتی ، بازدید از موزه ها و مراکز تاریخی ، ورزش صبحگاهی ، برنامه های مشاوره تغذیه ، بهداشت و سلامت ، برگزاری همایش های فرهنگی ، اجتماعی و... مشارکت می کنند.
این کانون ها با همکاری سالمندان و بازنشستگان محلات راه اندازی می شوند و معمولا فضای کاری خود را در ساعاتی از تعطیلی مدارس ، مساجد، خانه های فرهنگ ، فرهنگسراها و نظایر آن تهیه می کنند. به این منظور دبیرخانه هماهنگی کانون های جهاندیدگان شهر تهران مستقر در فرهنگسرای سالمند، سالمندان را هدایت و فرصتها و فضاهای جدیدی را به آنها معرفی می کند.
منزلت به پاس یک عمر
تلاش ثریا می گوید، 22 ساله است و بلافاصله چینهای صورتش از هم باز می شود و به شوخی بزرگش می خندد.
|
چنانچه برنامه ریزی دقیقی برای تفریحات و اوقات فراغت سالمندان صورت نگیرد به انواع آسیبهاومعضلات گرفتارمی شوند |
فقط کافی است 65 سالگی را رد کرده باشد. فرهنگسرای سالمند در کنار راه اندازی کانون های جهاندیدگان ، برنامه راهبردی دیگری را با عنوان طرح جامع گنجینه ها، اجرا کرده است.
این طرح احیاگر کارکردهای فرهنگی اجتماعی سالمندان شهر تهران خواهد بود. اولین برنامه برای این طرح ارائه کارت منزلت است. هدف از ارائه این کارت آن است که سالمندان 65 سال و بالاتر تهرانی از برخی خدمات اجتماعی و فرهنگی که در توان شهرداری است به طور رایگان بهره مند شوند ؛ به عنوان مثال استفاده رایگان از شرکت واحد اتوبوسرانی ، مترو ، کتابخانه ها ، نگارخانه ها و مراکز تفریحی و فرهنگی که در اختیار شهرداری است و در ادامه طرح نیز دیگر ارگان ها و نهادهای دولتی و خصوصی که تمایل دارند خدماتی را به شکل رایگان و با تخفیف ویژه ارائه کنند به مراکز خدمات رسانی در این طرح اضافه می شوند.
سرشماری عمومی نشان می دهد در تهران حدود 650 هزار سالمند بالای 65 سال هستند که حدود 500 هزار نفر از این تعداد مخاطب طرح گنجینه ها محسوب می شوند. ستاد اجرایی صدور کارت روزانه می تواند برای هزار نفر از متقاضیان کارت صادر کند.
با این حساب صدور کارت برای این تعداد 500 روز طول می کشد و در صورت فعالیت مضاعف ستاد قریب یک سال.
ستاد اجرایی طرح گنجینه ها اعلام کرده است در آینده ای نزدیک شاخص صدور کارت منزلت کاهش یافته و به 60سال یا پایین تر نیز می رسد.
در حقیقت اعلام اولیه 65 سال و بالاتر برای پاسخگویی و خدمت رسانی مناسب و دقیق تر بوده است تا در مراحل دیگر، شاخص سن کاهش یابد.
بختیاری ، معاون فرهنگی فرهنگسرای سالمند این اقدام را بسیار مثبت ارزیابی کرده و درخصوص میزان استقبال سالمندان از این طرح می گوید: ذهنیت غالب بسیاری از افراد آن است که به محض شنیدن واژه سالمندی ، افرادی را در ذهن تجسم می کنند که به دلیل ناتوانی جسمی نمی توانند از خانه خارج شوند و براساس طرح گنجینه ها از خدمات فرهنگی ، هنری استفاده کنند ، در حالی که این دیدگاه از سوی خود سالمندان نفی شده است و در حال حاضر اعضای سالخورده کانون های جهاندیدگان شهر تهران و بسیاری از سالمندان تهرانی می توانند از خدماتی که اوقات فراغت آنان را مدیریت کند استفاده کنند.
بختیاری در ادامه تاکید دارد که براساس این طرح سالخوردگان می توانند به صورت رایگان از امکانات تفریحی ، رفاهی و فرهنگی استفاده کنند و می افزاید: پرداخت 700 تومان به وسیله سالمندان برای دریافت فرمها و مدارک کارت منزلت تنها هزینه پستی این طرح است که به وسیله اداره پست دریافت می شود و در 3 مرحله یعنی توزیع فرمها در دفاتر پستی ، ارسال مدارک از سوی سالمندان به ستاد اجرایی طرح و در مرحله سوم پست کارت منزلت و دفترچه خدمات توسط ستاد اجرایی به در منازل سالمندان اجرا می شود. به اعتقاد بسیاری از دست اندرکاران کارت منزلت بهانه است و هدف اصلی احیای جایگاه فرهنگی اجتماعی سالمندان است.
این کارتها هیچ مشخصه سازمانی ندارد. تنها روی آن نوشته شده: کارت منزلت سالمندان به پاس یک عمر تلاش.
بهاره صفوی
گفت و گو
