چگونه فیفا تسلیم منطق شد؟
«تکنولوژی خط دروازه» عنوان همه تدابیری است که برای تشخیص گلشدن یا نشدن فرصتها و شوتها و ضربات یک تیم در یک مسابقه فوتبال اتخاذ میشود، اما این تدابیر دقیقا چیست؟
در پاسخ باید گفت مهمترین نکته پذیرش این اصل توسط فیفاست که ادوات طبیعی (چشم داور و کمکهای او) برای تشخیص درست و کامل همه موقعیتها کافی نیست و باید به چیزی بسیار بیش از این متکی و مجهز بود. فیفا برای رسیدن به این مهم انواع طرحها و پیشنهادهای فنی را امتحان کرده است. یک طرح ابتدایی که بعدا مخالفتهایی با آن صورت پذیرفت، کاشتن تراشههایی الکترونیک درون توپ فوتبال بود که با عبور از خط دروازه چراغی را روی بدنه توپ یا روی ساعت داور روشن و گلشدن توپها را خاطرنشان میکرد. یکی دو سال آزمایش روی این سیستم نشان داد ضریب خطای این سیستم در حدی بالاست و حتی اخلالهای عادی در ادوات الکترونیک کافی است این تراشهها گول بخورند و در شرایطی روشن شوند که اتفاق خاصی نیفتاده است. اشتباهات مکرر این تراشهها به فیفا کمک کرد باید طرح واردکردن ادوات الکترونیک به امر داوری همچنان مخالفت ورزد و در این پروسه وقفه بیشتری اندازد.
بعد از شکست نسبی طرح تراشهها و ادوات ریز کارگذاریشده درون توپها، طرح استفاده از دو داور اضافی و به واقع پنج داورهکردن امر قضاوت به جریان افتاد. این طرح مبتنی بر قراردادن دو داور اضافه بر سه داور معمول در کنار دروازه است که وظیفهشان فقط بررسی رویدادهایی است که در حول و حوش 18 قدم و درون محوطه جریمه حریفان روی میدهد. این داوران با اتفاقات در سایر نقاط میدان کاری ندارند و بخصوص روی عبور یا عبور نکردن توپها از خط دروازه دقیق میشوند. جالبتر این که این سیستم ظاهرا دقیقتر نیز حلال مشکلات نبوده و بعد از بهکارگیری دو داور اضافی هم برخی بحثها و جدلها در امر قضاوت مسابقات روی داده و باز برخی گلها که مورد اختلاف سلیقه قرار داشته، در مسابقاتی متعدد شکل گرفته است.
این واقعه دوم و کماثر شناختهشدن طرح استفاده از پنج داور، فیفا را به سوی پذیرش طرحی سوق داد که در تمام این سالها با آن مخالفت میورزید. در پنجم جولای 2012 کنگره فیفا رسما پذیرفت از این پس و در یک روند تدریجی برای تشخیص عبور یا عبور نکردن توپ از خط دروازهها به ادوات الکترونیک روی بیاورد. ابتدا دو سیستم تائید شد. یکی موسوم به Goal Ref و دیگری Hawk Eye . برای تشخیص میزان کارایی هر یک از این سیستمها اجرای آنها در مسابقاتی مختلف در دستور کار قرار گرفت و به عنوان مثال ابتدا در جام باشگاههای جهان 2012 در ژاپن، سیستم Goal Ref پیاده شد و آن گاه بحث استفاده از Hawk Eye در مسابقات باشگاهی اروپا مطرح شد. کمتر کسی میداند جزئیات دقیق استفاده از این سیستمها در جام جهانی 2014 چگونه خواهد بود و فقط این مساله مشخص است که در این جام برای اولین بار از سیستمهای الکترونیکی برای تشخیص گلشدن یا نشدن توپها استفاده خواهد شد. از آن قبیل است نگاه به فیلم صحنهای که لحظهای پیشتر در اطراف دروازه روی داده است و در مورد آن اختلافنظر وجود دارد. در این سیستم دو داور لب خط یا داور چهارم که همیشه کنار خط طولی میایستند با استفاده از فیلم صحنه ثبت شده باید بسرعت اعلام گل یا عدم گل کنند و به غائله پایان بدهند. چیزی که هنوز قطعی نیست پایانی بر غائلههای قبلی است یا شروع دور تازهای از آن!
گلی که سرنوشت را عوض کرد
یک واقعه مهم که سبب شد فیفا بعد از سالها مخالفت با قانون استفاده از تکنولوژی تعیین عبور یا عبورنکردن توپ از خط دروازه سرانجام با آن موافقت کرده و فرمان اجرای آن را از جامجهانی 2014 صادر کند، گلی بود که فرانک لمپارد در بازی پرسروصدای انگلیس با آلمان در جامجهانی 2010 به ثمر رساند.
در شرایطی که بازی صفر ـ 2 به سود ژرمنها پیش میرفت و هر گل و هر واقعهای میتوانست بازگشت انگلیس را به جریان مسابقه موجب شود و امید را به اردوی یک تیم ناامید منتقل کند، گلی که با شوت سنگین و از راه دور لمپارد شکل گرفت و بوضوح 30 سانتیمتر و حتی بیشتر از آن از خط دروازه عبور کرده و مانوئل نویر، دروازهبان قویهیکل آلمان حریف آن نشده بود، نه توسط خورگه لاریوندا داور وسط و نه به وسیله داور خط نگهدار محاسبه نشد و اعتراض شدید بازیکنان انگلیس هم شرایط را تغییر نداد. در نهایت انگلیسیها مسابقهای را 4 بر یک باختند که اگر واقعه مذکور در آن روی نمیداد شاید نتیجهای متفاوت در آن به دست میآمد. تصاویر گل لمپارد بارها بعد از این مسابقه از شبکههای مختلف خبری پخش شد و همه بکرات دیدند چه گل آشکاری توسط داوران مسابقه گرفته نشده است. میزان قدرت و مقاومت فیفا را میتوانید از این دریابید که سه سال طول کشید تا اعلام کردند و سرانجام بپذیرند. برای قضاوت بهتر جام بیستم از مولفههایی استفاده میکنند که تاکنون منکر آن بودند. تکنولوژی خط دروازه که در برگیرنده تمام ادوات لازم برای تعیین گلشدن یا نشدن توپها و فرصتهاست، با تائید شخص سپ بلاتر، رئیس سوئیسی فیفا و همکارانش ابتدا در جامهای کوچکتری مثل جام کنفدراسیونهای 2013 ـ که سپری شد ـ و لیگهای درجه دومی مثل لیگ دسته دوم فرانسه امتحان خواهد شد و در صورت قبولی به جامجهانی 2014 بسط خواهد یافت.
وصال روحانی / جام جم
گفت و گو
