گشت وگذاری در دنیای مجازی

در سادهترین حالت، موتور جستجو فقط کلمه و نشانی صفحه دارای کلمه مورد نظر را ذخیره میکند، اما این اطلاعات به تنهایی چندان کارایی ندارد. اهمیت کلمات موجود در یک صفحه و ارتباط آنها به آن موضوع یکسان نیست. موتورها جستجو برای ارزیابی ارتباط کلمه یافت شده با موضوع یک صفحه، شاخصهای مختلفی را جمعآوری و بررسی میکنند. شاخصهایی مانند میزان تکرار کلمه مورد نظر، مکان کلمه و تکرار آن در صفحات مرتبط با آن صفحه در موتورهای جستجوی مختلف، به انواع مختلف ارزیابی و در نمایش فهرست نهایی برای کاربر تاثیر میگذارند. یکی از عوامل مهم تفاوت نتیجه جستجوها در موتورهای جستجوی مختلف همین اولویتبندی است، که عامل مهمی در کارایی و مفید بودن نتیجه یک جستجو برای کاربر است.
موتورهای جستجو برای این کار یک امتیاز به کلمات یافتشده در یک صفحه میدهند و این امتیاز را نیز همراه کلمه یافتشده ذخیره میکنند. یکی از دلایلی که موتور جستجوی گوگل را محبوبترین موتور جستجو کردهاست، همین معادله ارزشگذاری کلمات و رتبهبندی صفحات یافت شده در فهرست نهایی است. گوگل علاوه بر این که به کلماتی که به تعداد بیشتری در یک صفحه تکرار شده باشند امتیاز بیشتری میدهد، فاکتورهای دیگری را نیز درنظر میگیرد. یکی از این فاکتورها که نقش عمدهای در کارایی این سیستم ایفا میکند، امتیاز دهی براساس تعداد صفحات لینک شده به یک صفحه است. موتور جستجوی گوگل هر لینک از یک صفحه دیگر به صفحه یافت شده را یک امتیاز حساب میکند. علاوه بر آن اهمیت صفحهای که به صفحه یافتشده لینک دادهاست نیز در مقدار این امتیاز موثر است. بنابراین چنانچه یک صفحه لینکهای زیادی از صفحات مرتبط دریافتکند، امتیاز بالایی در آن موضوع خواهد گرفت.
گوگل علاوه بر این فونت بهکار رفته برای یک کلمه، عنوانبندی و مکان دقیق هر کلمه را نیز مورد نظر قرار میدهد همچنین محتویات صفحاتی که همراه با یک صفحه در یک مکان قرار دارند نیز مورد بررسی قرار میدهد، تا مطمئن شود نتیجه بیشترین ارتباط را با موضوع مورد جستجوی کاربر دارد. گوگل امتیاز کسبشده از سوی هر کلمه را نیز همراه کلمه یافت شده در بانک اطلاعاتی خود ذخیره میکند. چگونگی فهرستبندی و ذخیره سازی اطلاعات جمعآوری شده، در سرعت دسترسی به این اطلاعات مؤثر است. موتورهای جستجو کلمات را صرفا به ترتیب حروف الفبا فهرستبندی نمیکنند. به عنوان مثال، کلمات بیشتری در انگلیسی با حرف M شروع میشوند و کلمات کمتری با حرف X شروع میشوند. چنانچه فهرستبندی کلمات صرفا بر اساس حرف و الفبا انجام شود، یافتن کلماتی که با حرف M شروع میشوند، به طور میانگین زمان بیشتری خواهند برد تا کلماتی که با حرف X شروع میشوند. برای رفع این مشکل فرمولی برای فهرست بندی روی کلمات اعمال میشود، تا در بانک اطلاعاتی به طور یکنواخت پخش شوند.
بدینترتیب و با استفاده از شبکه ای از رایانهها، موتور جستجویی مانند گوگل با بیش از 250 میلیون کاربر در روز در کسری از ثانیه نتیجه جستجو را به کاربر نمایش میدهد.

جستجو ادامه دارد

کار موتورهای جستجو تمام نمیشود. هر روز سایتها و صفحات جدیدی در اینترنت قرار داده میشود. علاوه بر آن محتویات صفحات تغییر میکنند. این پویایی سایتهای وب و اینترنت باعث میشود روبات خزنده موتور جستجو، شبانهروز به کار خود ادامه دهد؛ حتی صفحاتی که قبلا جستجو شدهاند، باز مورد بررسی قرار میگیرند، تا تغییرات احتمالی آن ثبت شود.

فهرستهای موضوعی هم وجود دارد

علاوه بر موتورهای جستجو که به صورت خودکار عمل میکنند، فهرست هایی نیز هستند که با دخالت انسان ایجاد و نگهداری و بهروزرسانی میشوند. اطلاعات این سایتها از دو طریق تامین میشود. یا صاحبان سایتهای اینترنتی، سایت خود را در این فهرست معرفی میکنند، یا تیم مربوط به هر موضوع، سایتهای مرتبط را پیدا می کنند و پس از ارزیابی در این فهرست قرار میدهند. مزیت این سایتها نسبت به موتورهای جستجو، دخالت ارزیابی انسانی و در نتیجه اطمینان کاربر از مرتبط بودن سایت با موضوع مورد نظر است، اما همین موضوع باعث نقطه ضعف این سایتها، یعنی کوچک بودن حجم اطلاعات آنهاست.

همه اطلاعات موجود در اینترنت
از سوی موتورهای جستجو قابل رویت نیست

وب نامرئی، بخشی از اطلاعات موجود در اینترنت است که در موتورهای جستجو و فهرستهای موضوعی یافت نمیشود. دلایل مختلفی ممکن است باعث شود اطلاعات یک سایت از سوی موتورهای جستجو، ردیابی نشود:

1-سایتهایی که محتوای آنها به طور پویا ایجاد میشوند. این سایتها اطلاعات نمایش داده شده را بر اساس ورودیای که از کاربر دریافت میکنند و پردازش اطلاعات دریافتی با توجه به بانک اطلاعاتیشان ایجاد میکنند. از آنجا که این صفحات محتویات ثابتی را که از سوی روبات خزنده مورد جستجو قرار بگیرند، ندارند، از دید موتورهای جستجو پنهان میمانند. اطلاعات سایت دائره المعارف بریتانیکا از این مقوله است.

2-صفحاتی که مشاهده اطلاعات آنها نیاز به دریافت نام و کلمه عبور از کاربر دارد . بسیاری از سایتها اطلاعات خود را فقط به کاربرانی که عضو و دارای نام و کلمه عبور هستند، نشان میدهند. این سایتها معمولا در مقابل عضویت و ارائه اطلاعات هزینهای دریافت میکنند یا به دلایل امنیتی اطلاعات خود را در اختیار عموم قرار نمیدهند.

3-صفحاتی که اطلاعات آنها از سوی موتورهای جستجو قابل خواندن نیست، تا چندی پیش موتورهای جستجو فقط میتوانستند متنهای ساده و صفحات وب را که دارای فرمت HTML هستند، بخوانند. هنوز هم بسیاری از قالبهای فایلهای اطلاعاتی از سوی موتورهای جستجو قابل خواندن نیست ؛ اما اکنون سایتهایی مانند گوگل میتوانند اطلاعات موجود در یک فایل PDF یا DOC را هم بخوانند.

4-صفحاتی که نشانی آنها همراه با علامت سوال S هستند، از سوی روبات خزنده نادیده گرفته میشوند. هنگامی که یک روبات خزنده با علامت سوال در یک لینک مواجه شود، از آن لینک صرف نظر میکند. به عنوان مثال صفحه مربوط به موتورسیکلتها در سایت Librarian Index با این نشانی مشاهده میشود : (http://lii.org/searchtitle=Motorcycles; query=Motorcycles; searchtype=subject) علامت سوال موجود در این نشانی باعث میشود این صفحه از دید موتورهای جستجو پنهان بماند.

برای جستجوی بخش نامرئی اینترنت چه باید کرد؛

برای یافتن اطلاعاتی که در بانکهای اطلاعاتی خاص و سایتهایی وجود دارند که از دید موتورهای جستجو پنهان میمانند، باید از جستجوگر خود آن بانک اطلاعاتی و یا سایت مخصوص استفاده کرد.
سایت هایی مانند Librarian Index (lii.org)، Academic Info (academicinfo.net)، Informine (informine.uci.edu)، نمونهای از فهرستهایی هستند که لیستی موضوعی از اینگونه سایتها در خود نگهداری میکنند. و برای تحقیقات دانشگاهی مفید هستند.
جستجو گرهای اینترنتی به متنهای ساده وب محدود نمیشوند. قبلا اگر به دنبال تصویر خاصی بودید یا مطلب مورد نظر شما در فایلهایی غیر از متن صفحات وب موجود بود، یافتن آنها از طریق موتورهای جستجو امکانپذیر نبود. بلکه باید به سایتهای خاص (مثلا بانکهای تصویری) برای یافتن سند مورد نظر خود مراجعه میکردید؛اما اکنون موتورهای جستجو قابلیت جستجوی فایلهای دیگری همچون تصاویر، فیلم، فایلهای صوتی و اسناد PDF را نیز دارند. جستجوگر گوگل خود را صرفا به اسناد موجود در اینترنت محدود نمیکند، بلکه گروههای مباحثهای، فروشگاههای مجازی، سایتهای خبری، کاتالوگها، مقالات دانشگاهی و اخیرا کتابخانههای حقیقی خارج از اینترنت را نیز در حیطه کار خود قرار داده است.

جستجو را از کجا آغاز کنیم؛

قبل از آغاز جستجو ابتدا موضوع مورد نظر خود را بررسی کنید. حدس بزنید چه کلماتی به طور خاص در متنی که مورد نظر شماست، موجود است. سعی کنید کلمات کلیدی خاصتر و مرتبطتری را پیدا کنید.

چنانچه کلمه یا عبارت ویژهای دارید، عبارت مورد نظر خود را داخل گیومه در گوگل جستجو کنید. اگر به دنبال مفاهیم کلی تری از کلمه مورد نظر خود میگردید، به فهرستهای موضوعی مراجعه کنید.

چنانچه کلمه یا عبارت مورد نظر شما خاص یک موضوع نیست، از جستجوی ترکیبی بیش از یک اصطلاح در ارتباط با موضوع مورد نظر در موتورهای جستجو استفاده کنید. میتوانید از فهرستهای موضوعی برای یافتن اصطلاحاتی که بیشتر به موضوع مورد نظر شما مرتبط، است استفاده کنید.

اگر به دنبال مطلب خاصی نیستید و مطالب کلیتری نیاز دارید، به دنبال فهرستهای موضوعی تخصصی در آن موضوع بگردید. میتوانید در فهرستهای موضوعی تخصصی که در ارتباط با موضوع مورد نظر شما هستند، مطالب جزییتری نیز پیدا کنید.

اگر دنبال جواب سوال ویژهای از یک موضوع خاص میگردید، از جستجوی ترکیبی در موتورهای جستجو استفاده کنید. به دنبال فهرستهای موضوعی در حوزه موضوع مورد نظر خود باشید. از گروههای مباحثه موجود در اینترنت در آن موضوع استفاده کنید و در آنجا سوال خود را مطرح کنید یا از سایتهایی که سوال کاربران را به متخصصان مربوطه ارجاع میدهند، استفاده کنید. موتورجستجوی گوگل قابلیت جستجوی گروههای مباحثهای را نیز دارد. میتوانید از این قابلیت برای یافتن جواب سوال خود استفاده کنید. بسیار احتمال دارد که سوالی که با آن روبه رو هستید قبلا از سوی، بیش از 800 میلیار کاربر اینترنت پرسیده شده باشد.

اگر سردرگم هستید و نیاز به اطلاعات بیشتری دارید، ابتدا به دنبال اطلاعات کلیتر در دائرة المعارف ها و فهرستهای موضوعی باشید و وقت خود را با جستجو در موتورهای جستجو تلف نکنید. اگر هم از موتورهای جستجو استفاده میکنید، موضوعات کلی تر را جستجو کنید و صفحات مربوط به آنها را مورد بررسی قرار دهید و سعی کنید از این طریق کلمات کلیدی خاص و مورد نظر خود را پیدا کنید.

از امکانات پیشرفته موتورهای جستجو استفاده کنید

در بررسی موضوع مورد جستجو، علاوه بر یافتن کلمات و اصطلاحات ویژه آن موضوع ، ببینید از چه ویژگیهای موتورهای جستجو میتوانید برای نزدیکشدن به مطلب مورد نظر خود استفاده کنید.
به راهنمای جستجوی موتور جستجوی مورد نظر خود مراجعه کنید و سعی کنید از امکانات پیشرفته آن حداکثر استفاده را بکنید. موتورهای جستجو دارای امکانات پیشرفتهای هستند که میتوانند نتیجه جستجو را به مکان خاص، یا به قسمتی از صفحه یا تاریخ خاصی محدود کنند. توابع بولین (BOOLEAN) امکان جستجوی ترکیبی را برای اضافه کردن یا حذف برخی اصطلاحات از فهرست نهایی به شما میدهند. همچنین میتوانید دنبال عباراتی باشید که فقط قسمتی از آن ثابت است و بخشهایی از آن میتواند متغیر باشد.

جستجو در اینترنت نیاز به فرآیندی خلاق و پویا دارد

انتظار نداشته باشید آنچه که میخواهید پیدا کنید در اولین مرحله یافت شود. نتایج جستجوی خود را برای جستجوی دقیقتر و مناسبتر بررسی کنید.
چنانچه یک روش نتیجه نداد، خود را بیهوده درگیر آن نکنید و سعی کنید از روشهای دیگر استفاده کنید. به دنبال فهرستهای موضوعی تخصصی و بانکهای اطلاعاتی مخصوص آن موضوع باشید.
نحوه عملکرد خود را ارزیابی کنید و دوباره سعی کنید.

حسین سلاله نوری