نَفَس سیستان گرفت

تبدیل هامون خشک شده به بیابانی مملو از شن‌های روان و حرکت این شن‌ها با سرعت صد کیلومتر در ساعت به سوی روستاهای شهرستان‌های هیرمند و زهک طی روزهای گذشته، نه تنها موجب افزایش گردوغبار تا 20 برابر حد استاندارد شده و نفس را در سینه ساکنان سیستان حبس کرده است، بلکه بیش از صد روستا را به محاصره خود درآورده و در حال بلعیدن و مدفون کردن این روستاهاست، ‌به گونه‌ای که اکنون تمام مغازه‌های این مناطق تعطیل و کوچه‌ها و راه‌های ارتباطی انباشته از شن شده است و مردم مجبورند از روی پشت بام‌های منازل خود تردد کنند.

البته حکایت توفان شن و مدفون شدن روستاهای در مسیر توفان و مهاجرت مردم از این روستاها، قصه امسال و پارسال نیست، بلکه سال‌هاست توفان شن به دلیل خشک شدن دریاچه هامون و تبدیل بادهای 120 روزه به بادهای 180 روزه نفس مردم را گرفته و روزگار آنها را تیره و تار کرده است.

یکی از ساکنان شهرستان هیرمند با بیان این‌که حیات انسان‌ها در این منطقه به مخاطره افتاده است، به مهر می‌گوید: مردم در این منطقه به‌صورت زنده در حال دفن شدن هستند، مغازه‌ها تعطیل شده، مواد غذایی پر از خاک و شن است و شبانه روز بر سر ما خاک می‌ریزد.موسی بزی با بیان این‌که شرایط به گونه‌ای است که نفس کشیدن سخت شده و تا پشت پنجره‌ها از خاک انباشته است، می‌افزاید: با وجود این تاکنون اقدامی برای رهایی ما از این وضع نشده است و مردم انتظار دارند دولت جدید راه‌حلی برای این مشکل بیابد.

یکی دیگر از ساکنان روستای زاهدان کهنه در منطقه سیستان نیز با بیان این‌که بسیاری از معابر منطقه پر از خاک شده است و هیچ ماشین‌آلاتی برای خاک‌روبی وجود ندارد، می‌گوید: بسیاری از کوچه‌ها به دلیل انباشته‌شدن خاک، مسدود شده است و مردم از روی پشت بام‌ها تردد می‌کنند.

علی عنایت خاطرنشان می‌کند: در بسیاری از ساعات شبانه‌روز، مردم در خانه‌ها محبوس هستند و در صورت فروکش‌کردن توفان، باید روزهای متوالی وقت‌شان را برای باز‌کردن راهی برای عبور زنان و کودکان صرف کنند.

وی که در گذشته به شغل پرورش ماهی اشتغال داشته است، می‌افزاید: با قطع شدن آب و خشکسالی، تمام سرمایه و اندوخته مردم این منطقه از بین رفته و فقط اقساط وام‌ها روی دستشان ‌مانده است.

به گفته عنایت، اکنون تمام مزارع این منطقه به دلیل نبود آب از بین رفته و خاک تمام رودها و نهرها را پر کرده است و دیگر چیزی به نام کشاورزی در این منطقه وجود ندارد.احمد جهان‌تیغ نیز با بیان این‌که مردم این منطقه حتی برای نان خوردن هم در مضیقه هستند، تصریح می‌کند: با کم‌‌شدن آب، بسیاری از مردم به طرح‌های گلخانه‌ای روی آورده‌اند، اما گلخانه‌ها هم به دلیل توفان و شدت باد متلاشی شده‌ است.

زندگی در این منطقه تعطیل است

در همین حال فرماندار شهرستان زهک از محاصره 57 روستا به دلیل حرکت شن‌های روان در این منطقه خبر می‌دهد و می‌گوید: با شدت گرفتن وزش توفان و گرد و خاک در منطقه سیستان، میزان آلودگی هوا ناشی از حرکت شن‌های روان در شهرستان زهک به حد چشمگیری افزایش یافته است.

حبیب پیری می‌افزاید: غلظت گردوغبار و کاهش شعاع دید در دو روز گذشته بسیاری از امور روزمره مردم را مختل کرده و ادارات دولتی را به تعطیلی کشانده است.

وی با بیان این‌که تعداد دستگاه‌ها و ماشین‌آلات راهسازی در این منطقه با حجم شن‌های روان تناسبی ندارد، تصریح می‌کند: توفان شن موجب وارد آمدن خسارات زیادی به جایگاه‌های دام، چاه‌های کشاورزی، زمین‌های زراعی و تاسیسات زیربنایی در منطقه شده است.

پیری از ساکنان این منطقه بویژه سالمندان و کودکان خواست به منظور حفظ سلامت خود، از تردد غیرضروری خودداری کرده و در صورت حضور در فضای باز از ماسک استفاده کنند.فرماندار شهرستان مرزی هیرمند نیز با بیان این‌که وزش توفان و حرکت ماسه بادی، خانه‌های مسکونی 30 خانوار در سه روستای این شهرستان را زیر شن‌های روان مدفون کرده است، می‌گوید: 35 روستای شهرستان هیرمند هم اینک در مسیر حرکت ریزگردها و توفان شن قرار دارد و ساکنان این مناطق با توجه به شدت آلودگی هوا برای تردد دچار مشکلات متعدد هستند.سلطانعلی دهمرده یادآور می‌شود: بر اساس داده‌های سازمان هواشناسی هیرمند، میزان غلظت ذرات معلق در هوا طی 24 ساعت گذشته در این منطقه به 3100 میکروگرم بر متر مکعب رسید که معادل بیش از 20 برابر حد استاندارد جهانی است.

آماده‌باش نیروهای امدادی

شدت توفان طی دو روز گذشته و محبوس‌شدن بسیاری از روستاییان در منطقه سیستان موجب شده نیروهای امدادرسانی جمعیت هلال احمراستان به کمک حادثه‌دیدگان ناشی از توفان بشتابند.

در همین حال رسول راشکی، مدیرعامل جمعیت هلال احمر سیستان و بلوچستان نیز با بیان این‌که تمام نیروهای امداد و نجات در سطح منطقه در حال آماده‌باش هستند تا در صورت نیاز و انسداد راه‌های ارتباطی به کمک آنها بشتابند، خاطرنشان می‌کند: جمعیت هلال احمر به دلیل انسداد بسیاری از راه‌های روستایی و محاصره بیش از ده‌ها روستا در این منطقه، نسبت به تهیه و توزیع صدها سبد غذایی در بین خانواده‌های گرفتار در توفان و آسیب‌دیدگان 32 روستا با جمعیت 2398 نفر اقدام کرده است.

تالابی که دیگر زندگی‌‌بخش نیست

مدیرکل محیط‌زیست سیستان و بلوچستان نیز با بیان این‌که تالاب هامون روزی به عنوان تالاب زندگی شهرت داشت، اما امروز به تهدیدی برای زندگی ساکنان مردم این منطقه تبدیل شده است، می‌گوید: استمرار پدیده خشکسالی، تامین‌نشدن حقآبه هامون از سوی کشور افغانستان و به دنبال آن خشک‌شدن دریاچه و حرکت شن‌های روان، از مهم‌ترین علل افزایش ریزگردها در جنوب شرق ایران است.

خسرو افسری با اشاره به این‌که طرح تفصیلی احیا و آسیب‌های این دریاچه در حال تکمیل است، می‌افزاید: شرایط دریاچه هامون با ارومیه بسیار متفاوت است و از آنجا که تالاب هامون یک تالاب زندگی برای حیات انسان‌ها، حیات‌وحش، پرندگان مهاجر و دارای ارزش‌های مهمی از جمله اقتصادی و سیاسی است، بنابراین باید نگاه ویژه‌ای به آن داشت.وی تاکید می‌کند: اکنون توفان‌های شن و افزایش ذرات معلق در هوا، اثرات نامطلوبی بر تمام اکوسیستم منطقه وارد کرده،‌ به طوری که موجب کاهش و توقف رشد گیاهان و بروز مشکلات تنفسی در انسان‌ها و جانوران شده است.

مدیرکل محیط‌زیست سیستان و بلوچستان با تاکید بر این‌که برای نجات مردم و اجرای طرح‌های احیای هامون و جلوگیری از تخریب بیشتر منطقه، باید اعتبارات ویژه‌ای را به این بخش اختصاص داد، یادآور می‌شود: در همین زمینه طرح حفر کانالی از افضل‌آباد تا کوه خواجه به منظور انتقال 60 میلیون متر مکعب آب با اعتباری بالغ بر ده میلیارد ریال در دست اقدام است که امید می‌رود تا ماه آینده عملیات اجرایی این پروژه به پایان برسد.