در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
ورزشکاران دوومیدانی بیشتر از ورزشکاران رشتههای دیگر از مواد نیروزای غیرمجاز استفاده میکنند
100 سال دوپینگ در دوومیدانی
دوپینگ قصد ندارد دست از سر ورزش بردارد. با وجود جریمهها و محرومیتهای سنگین و نظارت بیشتر و دقیقتر بر ورزشکاران و از طرفی پیشرفت تجهیزات آزمایشگاهی که بیشتر از هر زمانی خاطیان ورزشی را رسوا میکند، همچنان آمار دوپینگ سال به سال بالاتر میرود و برخوردهای بازدارنده از دوپینگ نیز کمتر تاثیری روی کاهش آن در میان ورزشکاران داشته است. هر روز خبرهای جدیدتری از دوپینگ یک ورزشکار مطرح و مدال آور به گوش میرسد. صد البته دوپینگ فقط مختص به یک رشته نیست، گستره دوپینگ بسیاری از ورزشهای المپیکی و حتی غیرالمپیکی را در برگرفته است، اما اتفاقهای دو سال اخیر نشان میدهد ابر سیاه دوپینگ بیشتر از هر رشته دیگری بر سر دوومیدانی گسترده شده است.
رکوردداران دوپینگ
بررسیها نشان میدهد نخستین نمونههای دوپینگ در دوومیدانی سال 1904 میلادی یعنی همزمان با المپیک سنت لوئیس آمریکا مشاهده شد، روند ارتکاب دوپینگ در این رشته پایه و مادر در سالهای بعد از آن ادامه یافت و همزمان با هر المپیک، خبر جدیدی در اینباره به گوش میرسید.
با مجهز شدن بیشتر آزمایشگاههای دوپینگ و اطلاعات جدیدی که در زمینه چگونگی دوپینگ به دست آمد، متهمان دوپینگ یکی پس از دیگری شناسایی شدند. البته در این میان دوندههایی بودند که ناخواسته مرتکب دوپینگ میشدند، جریانی که اکنون هم وجود دارد، اما مرتکبان دوپینگ چه خواسته و چه ناخواسته، اصولا با محرومیتهای سنگینی مواجه میشوند.
تاریخ دوپینگ در دوومیدانی که اکنون به بیش از صدسال تجاوز میکند، نشان میدهد هیچکدام از مجازاتهای درنظر گرفته شده برای دوپینگیها بازدارنده نبوده، چه در غیر اینصورت اکنون دوومیدانی رکورددار تعداد ورزشکاران دوپینگی نبود.
1904، سرآغاز یک جریان
مبارزه علیه دوپینگ بر مبنای سه معیار اصلی است:
1ـ احترام به اخلاق پزشکی و ورزشی
2ـ محافظت از سلامت پزشکان
3ـ فراهم کردن محیطی برابر برای تمام ورزشکاران
اما در تاریخ طولانی دوومیدانی دنیا بویژه از دهه 50 میلادی به بعد این سه معیار ارزشمند در دوومیدانی بیشتر از هر ورزش دیگری نادیده گرفته شده است. زمانی که توماس هیکس در المپیک سال 1904 مرتکب دوپینگ شد و به دلیل مصرف برندی و استریکلین در آستانه مرگ قرار گرفت به جای آن که این اتفاق درس عبرتی برای دیگر دوندهها باشد تقریبا به سرآغاز جریان دوپینگهای گوناگون در دوومیدانی تبدیل شد.
دوپینگ در دهه هشتاد میلادی در دوومیدانی بار دیگر اوج گرفت، بویژه زمانی که بن جانسون، دونده شهیر آمریکایی در المپیک 1988 سئول با مصرف استروئیدهای آنابولیزان مرتکب دوپینگ شد و از ورزش محروم شد؛ اما او اوایل دهه 90 میلادی بار دیگر به دوومیدانی برگشت، گرچه هرگز به روزهای درخشان پیش از دوپینگ بازنگشت. پس از او ماریو جونز با دوپینگش در دنیای دوومیدانی خبر ساز شد، این دونده در جریان المپیک سیدنی مرتکب دوپینگ و پس از اینکه به همین دلیل از دوومیدانی برای چند سال محروم شد، هرگز به عرصه رقابتها برنگشت.
اکنون در شرایطی که سایه دوپینگ بر سر ورزش سنگینی میکند باز هم دوپینگ در دوومیدانی خبر ساز شده است، این بار هم دوپینگیها دو چهره بسیار معروف هستند؛ یکی آسافا پاول اهل جاماییکا، رکورددار پیشین 100 متر دوومیدانی و دیگری تایسون گای آمریکایی که دومین مرد سریع تاریخ دوومیدانی است و سال 2013 در رشته 100 متر در سه مسابقه جداگانه به مقام قهرمانی رسیده است.
تصورهای نادرست در دوومیدانی
پاسخ به این پرسش که چرا دوپینگ در میان دوندهها بیشتر از ورزشکاران هر رشته دیگری رواج دارد بسیار ساده است. در دوومیدانی در بسیاری اوقات همه چیز به صدم ثانیه بستگی دارد و برای تسلط به این صدم ثانیهها هیچ راهی بهتر از دوپینگ برای دوندهها وجود ندارد، البته این تصوری است که خود دوندهها دارند.
در اینجا یک تصور نادرست دیگر هم وجود دارد، بسیاری گمان میکنند دوندهها با استفاده از انواع داروهای نیروزا قصد افزایش سرعت خود را دارند، تصوری نادرست که اصلا ریشه علمی ندارد. بسیاری از داروهای دوپینگی که دوندهها مصرف میکنند روی اعصاب و تحریک بیشتر آن اثر دارد، به این شکل که قدرت تصمیم گیری را در آنها بالاتر میبرد و باعث میشود سریع تر واکنش نشان بدهند و مثلا در زمان به صدا درآمدن تپانچهای که شروع مسابقه را اعلام میکند قدرت بیشتری برای استارت زدن و شروع مسابقه داشته باشند.
شاید به ظاهر بیاهمیت به نظر برسد، اما در ورزشی که ثبت رکوردهای جدید به صدم ثانیه بستگی دارد قدرت تصمیمگیری سریع و برتری در این زمینه نسبت به دیگر دوندهها خیلی با ارزش است. آمفتامین، کوکائین، افدرین، پسودو افدرین، فلیل پروپانولامین و چند داروی دیگر که روی سیستم محرک مرکزی اثر میگذارند، اصلیترین داروهایی هستند که دوندهها از آنها استفاده میکنند.
یوسین بولت
رکورد و دوپینگ حالا در دوومیدانی ارتباطی مستقیم با یکدیگر دارند. هیچ ورزشی همانند دوومیدانی وابسته به رکوردها نیست و در شرایطی که دوپینگ در ورزش روزبهروز بیشتر رشد میکند برای بسیاری از دوندهها چه چارهای جز دوپینگ میماند، در غیر اینصورت به میزان صدم ثانیه از حریفان خود عقب میافتند. هر چند اوضاع دوومیدانی با توجه به میزان رشد دوپینگ خیلی وخیم شده است ـ بویژه با 9 دونده ترک تبار که نمونه آزمایش دوپینگ آنها مثبت اعلام شده ـ اما اوضاع وقتی وخیمتر میشود که پای یوسین بولت هم در میان باشد.
اکنون برخی گمانهزنی میکنند دیر یا زود رسوایی دوپینگ سریعترین مرد تاریخ دوومیدانی جهان هم بهوجود میآید، این در حالی است که این قهرمان المپیک و جهان هرگونه مصرف مواد نیروزا را تکذیب میکند.
دوومیدانی و دوپینگ، یک ارتباط همیشگی
دوپینگ در صد سال اخیر همواره ارتباطی غیرقابل انکار با دوپینگ داشته و دارد. این ارتباط گاهی اوقات سست و کمرنگ شد؛ اما تاسفبار است که این ارتباط در بسیاری اوقات بسیار قوی و مستحکم بوده است، همانند اکنون که رسوایی پس از رسوایی بهوجود میآید.
در واقع دوندههای سراسر جهان برنده ماراتن دوپینگ با ورزشکاران رشتههای دیگر هستند. این ورزشکاران که فقط با رکورد سر و کار دارند و مبنای موفقیتشان در یک مسابقه نه نفر اول شدن که ثبت یک رکورد جدید است در میان دیگر ورزشهای دیگر هم رکورددار هستند؛ البته رکورددار از حیث ارتکاب دوپینگ محرومیتهای دو تا چهار ساله، تعلیق مادامالعمر و دیگر جرائم بازدارنده هیچکدام تاثیرگذار نبودهاند یا دستکم اینکه تاثیر کمی داشتهاند. ابر سیاه دوپینگ بر سر دوومیدانی گستردهتر شده است و هر روز قربانیان بیشتری میگیرد.
هیلدا حسینیخواه / گروه ورزش
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
