امنیتی که خریداری می شود
«آسوده بخوابید ، شهر در امن و امان است.» این صدای شبگردی است که امروزه به دنبال رشد فزاینده و شتابان جمعیت و توسعه شهرنشینی ، جای خود را به شغل رسمی و قابل بازرسی تری داده است.
اگر بر سر چهارراه ها ، در منازل و مجتمع های تجاری و صنعتی افراد متحداللباسی را می بینید که متفاوت از نیروی پلیس هستند ، همان شبگردها ، گزمه ها و میرشب هایی هستند که جای خود را به نگهبان محله داده اند.
ایران ، کشور باستانی است که در 10 هزار سال قبل و در دوران سلسله هخامنشیان جزو اولین بنیانگذاران سیستم حکومتی گسترده امپراتوری محسوب می شده است. از آنجا که هر حکومتی نیازمند ایجاد نظم و امنیت است ، کشور ما انواع سیستم های ایجاد نظم و امنیت را طی تاریخ خود آزمایش کرده است.
بررسی های تاریخ ، نشان می دهد سیستم نوین ایجاد نظم و امنیت داخلی ، یعنی سازمان پلیس در ایران به حدود یکصد سال پیش مربوط می شود. بر این اساس ، شاه قاجار، ناصرالدین شاه در سفرهای سه گانه خود به اروپا و مشاهده پلیس در آن کشور و با استخدام یک مستشار بلژیکی به نام کنت دوبینو اولین سیستم پلیسی نوین را در ایران پایه گذاری کرد. با این حال ، حضور سیستم حفاظتی به عنوان پلیس محدود به دوره ناصرالدین شاه قاجار نمی شود.
تاریخ نشان می دهد جوامع بشری در ایران به منظور ایجاد امنیت و حفظ و صیانت اموال و احشام از دستبرد سارقان ، راهزنان و همچنین جلوگیری از ایجاد اختلال انواع سیستم حفاظتی و امنیتی را برای خود طراحی کرده بودند که امروزه به نام پلیس و نیروی انتظامی تجلی پیدا کرده است. پرداخت هزینه برای امنیت بنابراین ، از این پس شما می توانید با مراجعه به یکی از این موسسات یا کلانتری های محل ، با عقد یک قرارداد امنیت را بخرید. درواقع ، نیروی انتظامی برای برقراری امنیت عمومی با خصوصی کردن این کار بدون معنای خدمات دهی به قشری خاص و با استفاده از یک روش قدیمی و سنتی ، شغل جدیدی را ایجاد کرده است که در آن فرد ضمن آموزش های رزمی و انتظامی به کار نگهبانی از محله یا منطقه تجاری یا صنعتی بپردازد.
از آنجا که قبلا بحث حقوق و مزایای شبگردها و ناطور با حق السهم های مردم راه اندازی می شد، باری بر دوش دولت یا نیروی انتظامی نداشت ، در حالی که چون نگهبان محله براساس تعرفه ها و قوانین کار حقوق می گیرد ، به کارگیری آن به نسبت شبگردها و ناطورها گران تر تمام می شود ، اما از آنجایی که در گران تر شدن این نوع خدمات ضریب بالایی از امنیت آن هم به صورت مدرنیزه امروزی حاصل می شود ، به نظر کاملا منطقی است.
حداقل هزینه ، کمترین اطمینان در سالهای گذشته ، ساکنان یک منطقه یا محله در قالب واحدی از مجتمع های مسکونی یا یک خیابان به منظور حفاظت از اموال خود اقدام به استخدام افرادی با عنوان شبگرد یا سرایدار می کردند، که اغلب ملاک انتخاب آنها براساس یک رابطه دوستانه و بدون شناخت بود.` درواقع آنها با جمع آوری حق السهم ماهانه ، از سوی اعضای محل یا مجتمع مسکونی حقوق دریافت می کردند از سوی دیگر، در ایران مهاجران خارجی به عنوان نیروی کار ارزان همواره مدنظر بوده و معمولا با هزینه ای کمتر از ایرانیان به کار گمارده می شدند و همین امر، سبب می شد بسیاری از صاحبان مجتمع های مسکونی و تجاری از این مهاجران برای نگهبانی از محل کار یا سکونت خود استفاده کنند. چیزی که بکرات نه در این شغل ، بلکه در سایر مشاغل سطح پایین شاهد آن بوده و هستیم.
این کار به هیچ وجه قابل اعتماد نبود ، چراکه به سبب ناشناس بودن آنها در صورت بروز مشکل ، قابل پیگیری نبودند و گاهی نتیجه مالی بود که بر باد رفته بود. به این ترتیب ، اگرچه حقوق دریافتی شبگردهای ناشناس به طور متوسط از 60 تا 70 هزار تومان در ماه تجاوز نمی کرد، ولی نه در عمل امنیتی پایدار در محل ایجاد می کرد، بلکه زمینه های هرگونه سوئاستفاده و بروز مشکلات بعدی را فراهم می آورد. این در حالی است که امروزه با ساماندهی این افراد و احیای شغلی به نام نگهبان محله از سوی نیروی انتظامی توسط شرکتهای خصوصی که اغلب مدیران آنها از بازنشستگان نیروی انتظامی هستند به رفع بسیاری از آسیب های اجتماعی کمک کرده است.
وجود این افراد از هر نظر منفعت دارد ، چرا که آنها با نوع لباس خود کاملا قابل شناسایی هستند و چون به واسطه شرکتهای خصوصی تحت نظارت ناجا برای نگهبانی به کار گرفته می شوند، شکایت و انتقاد نسبت به آنها قابل رسیدگی و پیگیری است و شرکتهای خدمات ده موظف به پاسخگویی هستند. این افراد متدین ، متاهل و حداقل 22ساله هستند که به صرف آموزش های خاصی که می بینند، حداقل قدرت لازم برای مقابله با خطرات احتمالی را دارند و... این کار نیروی انتظامی علاوه بر این که به ایجاد امنیت و دسترسی آسان به افراد معتمد کمک کرده است ، از سوی دیگر به ایجاد اشتغال برای شرکتهای خصوصی و افرادی که قابلیت عهده دار شدن این شغل را دارند ، دست زده است. بنابراین بدون هیچ تردید و شبهه ، کسانی که نگران امنیت محل کار ، آپارتمان و محل زندگی خود هستند ، می توانند برای استخدام یک نگهبان محله تقاضا کنند.
فعالیت در شرکت های خصوصی از آغاز فعالیت نگهبان محله 6شرکت تاسیس شد ، که این رقم در زمان کنونی به حدود 196شرکت به ثبت رسیده است که تعدادی فعال و تعدادی هم در حال تجهیز هستند و چیزی نزدیک به 100 شرکت در تهران است که از این تعداد 50 شرکت فعال اند و 32 نمایندگی فعال نیز در سطح کشور فعال است. شرکت گستره نظم ، ایمن یاس ، منتظم و...از جمله این شرکتها هستند که در تهران فعالند و در زمینه حفاظت ، مراقبت از مجتمع های مسکونی ، تجاری ، صنعتی ، محله های تهران ، مراکز علمی ، اقامتی ، هتل ها، رستوران ها، مراکز پزشکی ، تفریحی ، بانکهای دولتی و خصوصی ، همایش ها و نمایشگاه ها، سفرهای گروهی زیارتی و سیاحتی داخلی و خارجی ، حمل ونقل پول ، اسناد و اشیای بهادار فعالیت می کنند. نظرات مردمی کسانی که نگهبان محله را می شناسند و از خدمات دهی آنها در محل کسب و کار خود برخوردار بوده اند ، معمولا نظرات مثبتی را درباره آنها داشته اند، در کوچه شهید خوانساری ، شهرک قدس ، بازار تهران ، پاساژ رضا (که در این پاساژ حضور یک نگهبان خانم قابل توجه است) معترفند که با حضور مستمر نگهبان محله ، معضلات اجتماعی نظیر سرقت از منازل و خودرو، مزاحمت ، حضور افراد ناباب که اقدام به خرید و فروش غیرقانونی کالا در بازارچه گلستان می کردند و زد و خوردهای خیابانی کاهش یافته و حتی تردد خانمها تا پاسی از شب در سایه امنیت ایجاد شده امکانپذیر شده است. اما آنهایی که به دلیل فقر اطلاعاتی که ناشی از تبلیغات کم شرکتها و موسسات در این زمینه است ، از وجود چنین افرادی اطلاع نداشتند و حتی نمی دانستند کار این افراد چیست ، عده ای معتقد بودند، مختص به خانواده های ثروتمند و خاص است و اصولا این افراد، توان و قدرت لازم را برای جلوگیری از سرقت و... را ندارند.
سیدمحمود تقی زاده ، مدیرعامل موسسه انتظام وابسته به بنیاد تعاون ناجا که نظارت بر عملکرد شرکتهای خدمات حفاظتی و مراقبتی کشور را عهده دار است ، در ارتباط با نگهبان محله می گوید: طرح نگهبان محله چیز جدیدی نیست و از قدیم افرادی تحت عنوان شبگرد یا شب پا یا سرایدار استخدام می شدند تا از ساختمان ها حفاظت کنند ، اما چون برخی از این افراد سوئپیشینه داشتند و معمولا مشکلات عدیده ای را در این ارتباط به وجود می آوردند ، از سوی نیروی انتظامی احساس شد که ساماندهی این افراد باید انجام شود. بنابراین افراد مناسب شناسایی شدند و برای استفاده از تجربیات بازنشستگان نیروی انتظامی شرکتهای حفاظتی خدماتی و مراقبتی راه اندازی شد که تحت ضوابطی که از سوی نیروی انتظامی به آنها ابلاغ می شود ، فعالیت می کنند.
وی درباره محدوده فعالیت این نگهبانان می گوید: کار نگهبان محله آنقدر وسیع است که حد و مرزی برای آن نمی توان تعیین کرد. حجم کار آنها با توجه به جمعیت میلیونی تهران و گستردگی شهرک های اقماری و حاشیه نشینی و تعدد کوچه ها بسیار بالاست ، اگر چه اسم آنها نگهبان محله است ، اما اغلب کارهای امنیتی بسیاری را پوشش می دهند و معمولا نوع کار و مکان استقرار آنها براساس تقاضای متقاضیان تعیین می شود. در واقع حضور آنها مستلزم درخواست افراد است.
وی می افزاید: بحث عرضه و تقاضاست. اگر تقاضا باشد خدمات آنها عرضه می شود و به صورت خود به خود از سوی نیروی انتظامی ارائه نمی شود. مدیرعامل موسسه انتظام ، حضور این افراد را موثر ارزیابی می کند و با اشاره به برخی مکانهایی که از نگهبان محله استفاده می کنند، ادامه می دهد: در پاساژ رضا که شامل 7 طبقه است ، حضور موثر این افراد ثابت شده و در بازار تهران هم نزدیک به یک سال است این کار ساماندهی شده و در حال حاضر تردد خانم ها که به دلیل مزاحمت ما مشکل بود آسان شد. اختلال در تردد که از سوی گاری های باربری ایجاد می شد، رفع شده و از ورود افراد متفرقه که احساس می شود مساله دار هستند، جلوگیری می شود. وی درباره این که این افراد تا چه حد قدرت و کارایی لازم در برخورد با سرقت و اختلال ها را دارند. می گوید: ما هرگونه آمادگی فردی و جسمی را برای آنها لحاظ کرده ایم.
نمونه دستگیری ها و برخوردها و اظهارنظرهایی که از حضور این افراد شده گویای قدرت و کارایی آنهاست. این افراد ، مورد اعتماد پلیس هستند و کد 110 دارند که در صورت تماس پلیس سریعا حاضر می شوند و این مساله حتی اجازه برنامه ریزی برای سرقت و اختلال را به افراد نمی دهند. چرا که شرایط جرم را از بین می برد. چگونه بر این افراد نظارت می شود و برای جلوگیری از سوئاستفاده از کار این افراد چه تدابیری اندیشیده شده است.
تقی زاده پاسخ می دهد: برابر تعبیر فرمانده محترم ناجا تلفن گویای 197 سیستم جمع آوری نظرات و پیشنهادهای مردم است و در صورت بروز هرگونه اشکال موارد را پیگیری می کند.
از طرفی این سیستم حفاظتی در طول نگهبانی خود از سوی سر شیفت ها و گشت کلانتری ها کنترل می شوند تا بروز هر گونه سوءاستفاده منتفی شود. نگهبانی بدون سلاح گرم اگر زمانی گذرتان به کوچه شهید خوانساری ، خیابان اکباتان و ملت ، ضلع جنوبی سفارت آلمان ، پاساژ امینی ، بازار تهران از سمت ناصرخسرو و بازار رضا افتاد و افراد متحداللباسی را دیدید که اسلحه گرم آنها تنها سوت ، چراغ قوه و باتوم است و در حال قدم زدن و کنترل اوضاع هستند ، اگر در سایه حضور آنها همه همه چیز آرام و امنیت حاکم است ، اینها شبگردهای تهران هستند که در اثر مدرنیزه شدن جوامع و رشد شهرنشینی ، پاسبانی از جوامع را در قالب نگهبان محله به عهده گرفته اند و به جای فریاد کردن: آسوده بخوابید شهر در امن و امان است. در صورت بروز حادثه سوت می زنند و با یک تماس تلفنی پلیس را به محل فرا می خوانند.
|
احیای شبگردها در تهران و اینک که در سال 1383 هجری شمسی هستیم ، چندی است بر در مجتمع های صنعتی و تجاری و مسکونی و حتی کوچه پس کوچه های برخی محله های تهران شاهد حضور افرادی هستیم که در راستای برقراری امنیت عمومی عهده دار شغلی هستند که نیروی انتظامی آن را طراحی و احیا کرده است. این افراد ، شکل تغییر یافته و رسمی شده و قابل کنترل و از همه مهمتر قابل اعتمادتر شغل شبگردی و سرایداری هستند که امروزه نگهبان محله تعبیر می شوند. رشد شتابان ناهنجاری های اجتماعی ، جرایم و بزهکاری ها ، بسترهایی را برای ناکارآمدی و اثربخشی کافی و لازم پلیس در فرآیند پیشگیری و مقابله با مجرمان ، تبهکاران و بزهکاران فراهم آورد و بدین منظور ، برای اجرای راهکار شماره 19 ، سومین برنامه توسعه اقتصادی ، اجتماعی جمهوری اسلامی ایران و براساس مصوبه شورای امنیت کشور درباره خصوصی سازی و واگذاری بخشی از خدمت های انتظامی و مراقبتی ، با حفظ کنترل و نظارت نیروی انتظامی ، مرکز خدمات حفاظتی و مراقبتی انتظام ناجا ، در سال 82 با هدف جلب مشارکت مردمی و به منظور حفظ و برقراری امنیت و ساماندهی نگهبانی محله ها و نظارت بر شرکتهای خصوصی حفاظتی و مراقبتی تاسیس شد و بدین ترتیب شبگردها یا شرطه ها با نام نگهبان محله احیا شدند. |
سمیه فصاحت
گفت و گو
