موزه تمبر و سکه آستان قدس رضوی از بزرگترین و مهمترین موزههای تخصصی جهان است
گنجینهای در خراسان
حرم امام رضا(ع) حریمی است که هر گناهکار و درستکاری وقتی سر به آستان حضرتش میگذارد احساسی سرشار از بخشش، او را فرا میگیرد. همیشه وقتی دست برسینه احترام میگذاری، به فرزندش، جوادالائمه، قسمش میدهی و پنجره فولاد حرمش را پنجرهای برای قاب ذهنی همیشگی چشمانت قرار میدهی، میدانی و اطمینان داری که این رئوف هیچ از بخشش و سخا کم نمیگذارد. گاهی با خودم میگویم حتما خیل عظیم ارادتمندان ساحت بیمساحتش در سخاوتمندیهای خود، او را پیشوای خود قرار دادهاند که این گونه بیدریغ سعی دارند نام خود را با کمترینها و بیشترینهایی از جنس نداشتنهای زلیخا در زمره خریداران بیشمار یوسف مشرقزمین تا همیشه حک کنند و از این طریق جاویدان کنند نام و نشان فانی خود را.
آن روز بهیادماندنی هم درست مثل همین روزها آفتابی بود. نماز را خوانده بودم و داشتم از حرم خارج میشدم که با صدای کسی به خودم آمدم. «موزه تمبر کجاست، خانم؟» زوج جوانی به نظر میآمدند که آلبوم ویژه و خاصی به دست داشتند. آنها را همراهی کردم. صحن کوثر حرم مطهر، موزه مرکزی آستان قدس رضوی، طبقه منهای یک، گنجینه تمبر، اسکناس و سکه.
راهنمای موزه آغاز کرد: گنجینه تمبر و اسکناس بهعنوان دومین گنجینه تخصصی در مجموعه موزههای آستان قدس رضوی در بیست و یکم بهمن 1369 با حضور آیتالله واعظ طبسی، تولیت عظمای آستان قدس رضوی، افتتاح شد. این گنجینه با در اختیار داشتن مجموعهای قابل توجه از تمبرها و دیگر اقلام پستی تاریخی و معاصر ایران و سایر کشورهای جهان یکی از گنجینههای تخصصی تمبر شناخته شده در کشور است.
آنچه این گنجینه را در مقایسه با دیگر گنجینهها و موزههای مشابه تمبر در جایگاه ویژهای قرار میدهد، این است که تقریبا تمامی تمبرها و دیگر اقلام پستی به نمایش گذاشته شده و موجود در آن از مجموعه هدایای تقدیم شده به آستان مقدس حضرت ثامنالحجج(ع) بوده و این فضا سالانه پذیرای صدها هزار نفر از زائران حرم مطهر رضوی و گردشگران و مجموعهداران تمبر از ایران و سایر کشورهاست.
در این گنجینه، فقط بخشی از صدها هزار قطعه انواع تمبر و دیگر اقلام پستی موجود در سالنهای نمایش در معرض دید عموم قرار داده شده و قسمت اعظم آن در مخزن گنجینه نگهداری میشود.
کلکسیونهایی از تمبرهای سراسر دنیا
در گنجینه قدم میزند و تمبرها، پاکتهای مهرروز، پاکتنامهها، کارتپستالها و اقلام پستی ایران دورههای قاجار، پهلوی و جمهوری اسلامی و تمبرهای متنوعی ازکشورهای عضو اتحادیه جهانی پست را نشانمان میدهد.
محمدحسین یزدینژاد، مسئول این گنجینه لابهلای توضیحاتش میگوید: «موزه امام رضا(ع) با موزههای دیگر تفاوت عمدهای دارد و تفاوتش در این است که مردان و زنان زیادی که همگیشان کلکسیونر بودند، با نهایت خرسندی از مجموعهشان چشمپوشی کردهاند و حالا نتیجه ارادت آنها این ویترینهای غنی است.»
او که ۱3 سال است شاهد عشق ایرانیان و غیرایرانیان، مسلمانان و غیرمسلمانان مجموعهدار به شاه رئوف مدفون در مشهد بوده، از میان افرادی که مجموعههای خود را اهدا کردهاند اسم چند نفر را که در خاطر دارد، ذکر میکند و ادامه میدهد: در سال 9۱ دهها مجموعه اهدایی داشتیم که از اهداکنندگان برجسته آنها میتوان به عبدالحسین زعفرانی مجموعهدار برجسته تهرانی، شادروان نادر دریابان مجموعهدار تمبر و اقلام پستی، دکتر هادی شفق مجموعهدار تهرانی تمبر و پاکتنامههای دوره قاجار، وزیر ارتباطات کشور عراق، سید علیهاشم مجموعهدار برجسته تمبرهای شیخنشینهای حوزه خلیج فارس از کویت، ادیک آوانسیان فرید مجموعهدار ارمنی مقیم تهران، رئیس اداره پست خرمشهر، محمد الربیعی رئیس انجمن تمبر و اسکناس کشور عراق و سیدحامدرضا نقوی مجموعهدار پاکستانی اشاره کرد.
در سال 1391 در مجموع، 77 جلد آلبوم تمبر، 60 طغری پاکت مهر روز، 19 طغری کارت پستال، 192 طغری پاکت تمبردار و 399 عدد از اقلام پستی دیگر به این گنجینه اهدا شد» یزدینژاد این آمار دقیق را ارائه میکند و میافزاید: با استعانت از الطاف حق تعالی و عنایتی که حضرت رضا(ع) به شیفتههای خود دارند، اکنون موجودی تمبر و اقلام پستی این گنجینه به بیش از 600 هزار قطعه رسیده است.
مسئول این گنجینه عظیم از علاقهمندان دعوت میکند تا از نمایشگاههای ویژه و مناسبتی تمبرها و پاکتهای مهر روز ایران و سایر کشورها که به مناسبتهای مختلف در این گنجینه برپا میشود، دیدن کنند. در سالی که گذشت در ایام و مناسبتهایی مثل روز جهانی موزه و هفته میراث فرهنگی، روز جهانی قدس، ارتحال امام خمینی(ره)، ولادت حضرت عیسی مسیح(ع) و هفته دفاع مقدس نمایشگاههای ویژهای از اقلام پستی متناسب با آن ایام در گنجینه تمبر آستان قدس رضوی برپا شد.
توجهم به زوجی که همراهیشان کرده بودم، جلب میشود. با دقت به مجموعه نگاه میکردند و با شوقی عجیب در آلبومی که در دست داشتند، دنبال قطعههای گمشدهای میگشتند که در کنار تمبرهای این ویترینها کامل میشد.
25 هزار قطعه تمبر از آمریکا
یزدینژاد حکایتی جالب را برایمان تعریف میکند: دکتر جواد ملک، جراح و متخصص قلب در آمریکا مجموعهای از تمبرهای آمریکا را به اینجا آورد و هدیه کرد که شامل 25 هزار قطعه تمبر بود. بخشی از این تمبرها به نمایش گذاشته شد. بعدها استادی آمریکایی به نام کاترین همراه دوستانش به موزه آمدند و از دیدن تمبرهای آمریکایی در اینجا متعجب شدند. من بخشهای موزه را به آنها نشان دادم و آنها از من با تعجب پرسیدند: «تمبرهای آمریکایی هم اینجا موجود است؟» او تصور میکرد به سبب رابطه ایران و آمریکا هیچ تمبری از آن کشور در اینجا به نمایش درنمیآید. غافل از این که این موزه به قول محمد الربیعی، رئیس انجمن تمبر و اسکناس کشور عراق، موزهای جهانی است و از نظر جهانشمول بودن نظیر ندارد.
مسئول گنجینه ادامه میدهد: آن استاد آمریکایی به کشورش بازگشت و آلبوم تمبر نفیسی را به همراه یک نامه برای موزه ارسال کرد که در آن نامه نوشته بود «اصلا باورم نمیشود به ایران آمدهام و هر بار که به فکرش میافتم، احساس میکنم خواب دیدهام. این مجموعه متعلق به مادرم است و من آن را به موزه شما اهدا میکنم.»
یزدینژاد در حالی که زوج اهداکننده تمبر را به دفتر گنجینه راهنمایی میکرد، میگفت: معتقدم بیشتر کسانی که به اینجا میآیند و مجموعههای خود را اهدا میکنند از یک سو با ارادت به حضرت این کار را میکنند و از سوی دیگر مجموعهشان را به جایی میسپارند که میدانند بدرستی از آن حفاظت و نگهداری شده و دانشجویان و محققان برای تحقیقات خود به این موزه و اشیای درونش احتیاج دارند و آلبوم اهدایی شما نیز از این امر مستثنا نیست.
***
تمام راه برگشت را به این فکر میکردم که این همه ارادت از ینگه دنیا به عشق سلطان سریر ارتضا چطور و با چه تمبر و مهر و مومی به این صحن و سرا راه پیدا میکند. یکی از عراق، دیگری از ترکیه، آن یکی هم از قلب آمریکا...
فائزه موسوی / جامجم
گفت و گو
