jamejamnashriyat
کد خبر: ۵۷۸۶۱۸   ۲۱ تير ۱۳۹۲  |  ۱۶:۵۶

یکی از بسترهای مهم و دیرینه داستان‌پردازی در ایران، داستان‌های منظوم «شاهنامه»ها هستند که از «خدای‌نامه»‌ها برخاسته‌اند. خدا به معنای صاحب و شاه است، نه به مفهوم ایزد، یزدان یا خداوند، کدخدا، ناخدا (ناوخدا)، خدایان زر و زور و.... برهانی وقتی فرزند خود اسدی را به شاه سلجوقی معرفی کرد گفت:

من رفتم و فرزند من آمد خلف صدق

او را به خدا و به خداوند سپردم

یعنی او را به خدا و پادشاه سپردم می‌دانیم بنای نظم شاهنامه در روزگار سامانیان گذاشته شد. پادشاهان ادب‌دوست سامانی چون نوح‌بن منصور و وزیران دانش‌پرور چون «جیهانی»‌و «ابوالفضل بلعمی» و «ابوعلی بلعمی»‌ در ترویج ادبیات منظوم و منثور و طبعا ادبیات روایی حماسی و تغزلی سعی بلیغ داشته‌اند.

ابوشکور بلخی منظومه‌ای دارد به نام «آفرین‌نامه» که آن را در حدود سال 336 هـ.ق. تصنیف کرده و ابیات پراکنده‌ای از آن​ مانده است. تاکنون 291 بیت از این مثنوی که در بحر متقارب است به دست آمده است.

گفته می‌شود، ابوشکور بلخی اولین کسی است که در ادبیات ایران «مثنوی» گفته و اولین مثنوی ادبیات منظوم ایران همین آفرین‌نامه است که به منظوم‌های روایی تعلق دارد.

ابوالمؤید بلخی پیش از فردوسی به تالیف شاهنامه پرداخته که به نثر بوده و البته ​ ابیات و منظوماتی دارد که به «شاهنامه مؤیدی» معروف است. این کتاب در شرح تاریخ و داستان‌های ایران قدیم است و در آن بسیاری از روایات و قصص ایرانیان آمده. از این شاعر توانای عصر سامانی، منظومه دیگری داریم به نام «یوسف و زلیخا» که طبعا بازگوکننده داستان معروف عاشقانه یوسف و زلیخاست که در عهدین (تورات و انجیل) و نیز در قرآن کریم مستقل و مفصل آورده شده و تنها سوره‌ای از قرآن است که از ابتدا به طور یکدست و بدون خلط مطالب یا مواعظ به این قصه شیرین (احسن القصص) می‌پردازد.

تمام شاهنامه‌هایی که به تقلید از فردوسی، با نام‌ها و عنوان‌های مختلف سروده شده همگی جنبه داستانی و روایی دارند از جمله ظفرنامه حمدالله مستوفی​‌ (قرن هشتم هجری)، شهنامه احمد تبریزی (قرن هشتم)، شهنامه حاتمی (قرن دهم)، شاهنامه صبای‌کاشانی(قرن سیزدهم) و این سیر تا دوران معاصر ادامه داشته. بعضی از شعرای ایرانی مقیم هند یا هندی فارسی‌دان، شاهنامه‌هایی که محور اصلی آنها بیان روایی رشادت‌ها و حماسه‌هاست، ساخته‌اند چون شاهنامه طغلق، شاهنامه کلیم، شاهنامه بختاورخانی، شاهنامه قدسی، شاهنامه نادری، شاهنامه احمدی، شاهنامه‌شاه عالم و...

سید محمود سجادی / شاعر و منتقد

ارسال نظر
* نظر:
نام:
ایمیل:

یادداشت

بیشتر
تازه اول کار است

تازه اول کار است

دوستی صاحب‌نظر را جایی دعوت کرده بودند برای جلسه بارش افکار طرح و ایده برای سالگرد شهادت عزیز دل‌مان حاج قاسم سلیمانی.

عقب‌ نشینی مقابل قاطعیت

عقب‌ نشینی مقابل قاطعیت

استراتژی مقاومت و ایستادگی در برابر زورگویی‌ های غرب موجب عقب‌نشینی آنها در برابر مقاومت ملت ایران شده است.

ناجیان صلح در سرزمین جنگ

ناجیان صلح در سرزمین جنگ

شنبه گذشته در افغانستان روز ملی سرباز بود. بسیاری از مسؤولان آنجا هم در رثای سربازان حرف‌هایی زدند. در استان‌های مختلف محافل بزرگداشت برایشان برگزار شد.

گفتگو

بیشتر
بارداران، معاف از خانه‌ تکانی

دکتر سونیا اسکندریون، متخصص جراحی زنان تأکید می‌کند بارداران از پرداختن به فعالیت‌هایی که با خطر افتادن همراه است، پرهیز کنند

بارداران، معاف از خانه‌ تکانی

پیشنهاد سردبیر

بیشتر
حراجی جراحی!

درآمد بالا و ریسک کم عمل جراحی زیبایی سبب شده برخی پزشکان برخلاف تخصص‌شان به این بازار رو بیاورند

حراجی جراحی!

پیشخوان

بیشتر