خودکفایی دارویی نزدیک است

دکتر جواد حامدی ، عضو هیات علمی دانشگاه تهران خودکفایی کشور در تولید اریترومایسین را بسیار مهم می داند: برای اولین بار در تولید یک نوع آنتی بیوتیک به مرحله خودکفایی رسیده ایم و دیگر هیچ نیازی به ورود اریترومایسین به کشور نداریم.

امریکا، ایتالیا، اتریش و چین جزو کشورهای صادر کننده این محصول دارویی هستند و ما با تولید اریترومایسین جزو معدود کشورهای تولید کننده قرار خواهیم گرفت.

حامدی رسیدن به این توانایی را مستلزم یک فعالیت طولانی و مستمر در زمینه جداسازی میکروارگانیسم های حاوی اریترومایسین از خاک و در عین حال مکانیسم افزایش تولید این فرآورده می داند.

وی رسیدن به این توانایی را حاصل تلاشهای شرکت شفای ساری و همکاری مشترک علمی دانشگاه تهران و روسیه می داند و می افزاید: از آنجا که روسیه در صنعت تولید آنتی بیوتیک سابقه ای 60 ساله دارد، میان کشورهایی که امکان همکاری وجود داشت بهترین انتخاب ما بود.

پژوهشگران دانشگاه تهران نیز با ارائه 2مقاله در مجلات معتبر بین المللی و شرکت در 6 کنگره بین المللی و تحقیقات گسترده مشکلات علمی رسیدن به تولید را حل کرده اند. این کار کاملا گروهی انجام شده کنار سهم علمی دانشگاه ، مسائل فنی به منظور رسیدن به مرحله تولید صنعتی به وسیله سازمان پژوهش های علمی و صنعتی صورت گرفته است.

حامدی در خصوص روند فعالیت می گوید: از سال 76کار شروع شده و تولید آزمایشگاهی و نیمه صنعتی اریترومایسین با موفقیت انجام پذیرفته است.

در حال حاضر نیز ماشین آلات که عمدتا در کشور ساخته شده اند در حال نصب و راه اندازی هستند. پیش بینی می شود خط تولید این آنتی بیوتیک از سال آینده فعال شود و در نتیجه شاهد اریترومایسین تولید داخلی در بازار باشیم.

جداسازی باکتری های مواد آنتی بیوتیک از خاک

پژوهش های متعددی نیز در کشور ما به منظور امکان جداسازی باکتری های مولد آنتی بیوتیک صورت گرفته است و ضمن این مطالعات محققان دریافته اند خاک مناطق کوهستانی و جنگلی ، محیطی مناسب برای رشد این میکروارگانیسم ها هستند.

از آن جا که در سطح وسیع و تولید صنعتی به باکتری هایی با توان بالای ترشح آنتی بیوتیک نیاز است ، در نتیجه نمونه های استخراج شده از خاکهای کشور مناسب تشخیص داده نشده اند.

به این منظور، یک بار باکتری صنعتی و اصلاح شده با قیمت گزاف از کشورهای دارای فناوری ، ساخت صنعتی آنتی بیوتیک ، خریداری و سپس در کشور تکثیر و رشد داده می شود.

چگونگی تولید

حامدی درباره مراحل تولید اریترومایسین می گوید: باکتری ها به صورت خشک و منجمد در خلائ بسته بندی شده اند تا بتوان آنها را به صورت غیرفعال در مدت زمان طولانی نگهداری کرد.

در مواقع نیاز این باکتری ها را فعال می کنیم و در محیط کشت مناسب قرار می دهیم. محیط کشت اولیه - که به پیش کشت موسوم است - خود به چندین مرحله و بخش تقسیم شده است. این محیط - که محیط مطلوب تکثیر باکتری هاست - از مواد زودهضمی مانند گلوگز تشکیل شده است.

در این جا باکتری ها - که به عنوان کارگران ما محسوب می شوند - بسرعت و به صورت تصاعدی ازدیاد پیدا می کنند.

در این مرحله ، آنتی بیوتیک تشکیل نمی شود چون میکروارگانیسم به حالت طبیعی و در خاک وقتی در فقر غذایی و تنگنا قرار می گیرد آنتی بیوتیک را برای از میان بردن رقیبان خود در محیط و در نتیجه بهبود شرایط خود ترشح می کند.

به همین منظور باکتری ها را به محیط کشت بعدی یعنی محیط کشت تولیدی فرآورده منتقل می کنیم. در این جا ترکیبات مواد غذایی متفاوت و دیرهضم هستند و عمدتا شامل روغن ها ، نشاسته ، آرد سویا و... می شوند. در نتیجه محیط تنگنا برای آنها ایجاد می شود.

اریترومایسین تولید در این مرحله حجم بسیار زیادی دارد، زیرا این باکتری ها که در تولید صنعتی کاربرد دارند قادرند میزان بالایی ترشح آنتی بیوتیک داشته باشند.

در مراحل بعدی با سیستم های مختلف باکتری ها را جدا، استریلیزه و خشک می کنند که می توان از آنها به عنوان یک کود کشاورزی بیولوژیکی استفاده کرد.

از طرف دیگر مواد باقیمانده که شامل روغن ، نمک ، نشاسته و اریترومایسین است با روش های مخصوص فیلتراسیون و استفاده از حلال های مناسب جداسازی ، خالص سازی و بعد تغلیظ می شود.

این ماده غلیظ شده که به صورت نمک و با نام اریترومایسین تیوسیانات است به عنوان ماده پایه در ساخت داروهای شیمیایی به کار می رود. این دور کاری معمولا بین 6تا 10روز بسته به پیشرفت فرآیند تولید متغیر است.

حامدی این فرآیند را در گرو یک همکاری گروهی فشرده و تخصصی می داند و می افزاید: ما برای تولید صنعتی اریترومایسین به تخصصهایی مانند؛ مهندس شیمی ، شیمیست ، میکروبیولوژیست ، داروساز، مهندس الکترونیک ، مهندس مکانیک و... نیاز داریم.

مزایای جانبی تولید داخلی

تولید اریترومایسین در توسعه رونق کشاورزی نیز نقش عمده و بسزایی دارد.

از آنجا که محیط های کشت باکتری از مواد تغذیه ای طبیعی تشکیل شده اند در نتیجه در سطح تولید صنعتی مقدار بسیار قابل توجهی از محصولات کشاورزی مصرف می شوند؛ به عنوان مثال تنها برای 100 هزارلیتر محیط کشت ، 50 تن سویا مورد نیاز است و با حسابی تقریبی می توان متوجه شد که در سال چقدر ماده اولیه محیط کشت مورد نیاز است.

در مرحله جداسازی ، باکتری ها از اریترومایسین تولید شده ، این میکروارگانیسم ها استریلیزه و خشک می شوند و به صورت کود کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرند.

اکنون در بسیاری از کشورهای پیشرفته و توسعه یافته از این نوع کود بیولوژیک به منظور اصلاح خاک و باروری محصولات استفاده می شود.