خودکشی قابل پیشگیری است

خودکشی یکی از مهمترین علل مرگ و میر در جوامع مختلف بویژه میان جوانان است. پرداختن به این موضوع همیشه با نگرانی ها و احتیاطات فراوانی همراه بوده است که باعث شده

کد خبر: ۵۷۰۵۱

اطلاع رسانی درباره آن به شکل مطلوب صورت نگیرد. اما واقعا تا چه حد این مشکل جدی است؛ این پرسشی بود که از دکتر مهدی حسن زاده ، روانپزشک خودکشی شناس ، عضو هیات علمی دانشگاه پرسیدیم.
ابتدا بفرمایید خودکشی یعنی چه؛
به طور کلی خودکشی یعنی این که فردی آگاهانه به زندگی خود خاتمه دهد، یعنی کسی که دست به این عمل می زند کاملا آگاه است و می داند چه پیامدی در انتظار اوست.
یعنی خودکشی را صرفا به مواردی اطلاق می کنیم که منجر به مرگ شود؛
بله و چنانچه این عمل منجر به مرگ نشود، آن را به عنوان اقدام به خودکشی می شناسیم. در قدیم مرسوم بود اگر فردی خودکشی کند و منجر به مرگ شود، آن را خودکشی موفق و موارد غیر از آن را خودکشی ناموفق اطلاق کنند.
در قدیم؛ یعنی امروز خودکشی موفق و ناموفق نمی گوییم؛ چرا؛
شاید مهمترین دلیل آن باری است که واژه موفقیت دارد. مثل این است که فردی که فوت کرده ، موفقیتی کسب کرده است ولی کسی که زنده می ماند ، این موفقیت را به دست نیاورده و انگار آدم کم توان و بی عرضه ای بوده است.
آیا آمار دقیقی از میزان خودکشی در اختیار است؛
در جوامع مختلف متاسفانه دومین علت مرگ جوانان ، خودکشی است و به احتمال بسیار زیاد ، در ایران نیز این گونه است. از آنجا که بیشتر خانواده ها حاضر به اطلاع رسانی درست در این ارتباط نیستند ، ما هم نمی توانیم آمار دقیقی داشته باشیم. حتی در پزشکی قانونی نیز به عنوان علت مرگ ، خودکشی کمتر ثبت می شود که ناشی از همان فشار خانواده است. در واقع بیشتر موارد خودکشی از طرف خانواده و پزشکی قانونی به عنوان سوختگی ، ایست قلبی تنفسی و... ثبت می شود و این باعث می شود آمار دقیقی در این زمینه وجود نداشته باشد. اما به طور کلی در حال حاضر آمار خودکشی بخصوص میان جوانان و زنان رو به افزایش است. قبلا اقدام به خودکشی بیشتر از طریق خوردن قرص بوده است. ولی امروزه آمار خودسوزی که اقدامی مرگ آورتر است افزایش یافته است. آمار خودسوزی تا چندی پیش تنها در مناطق غربی کشور و استان ایلام بسیار بالا بود، اما اکنون این مشکل به صورت یک اپیدمی در کشور درآمده است.
چطور ممکن است یک فرد حاضر شود با میل و رغبت و با دستان خودش به زندگی اش خاتمه دهد؛
وقتی کسی خودکشی می کند که احساس کند انتهای جاده زندگی و در بن بست قرار گرفته است. این احساس بر خلاف تصور عموم به طور ناگهانی به وجود نمی آید. عوامل مختلفی در ایجاد این احساس دخیل هستند ، از جمله عوامل زیستی ، روانشناختی و اجتماعی. که امروزه نقش عوامل اجتماعی اهمیت روز افزونی می یابد. در واقع می توان گفت عوامل به وجود آورنده و مسبب خودکشی در یک فرد از سالها قبل ایجاد شده اند.
یعنی حتی در مواردی که مثلا افراد به دنبال ورشکستگی یا مشکلات شخصی قانونی خود دست به خودکشی می زند ، نیز این انگیزه از قبل وجود داشته است؛
بله. حتما چون افراد دیگری هم هستند که ورشکست می شوند، ولی خودکشی نمی کنند. پس حتما در این افراد عوامل مستعد کننده دیگری هم وجود داشته یا به اصطلاح در مقایسه با دیگران آسیب پذیرتر بوده اند. چگونه می توان این زمینه آسیب پذیری را در افراد شناسایی کرد؛
این با شخصیت قبلی فرد مرتبط، است. معمولا افرادی آسیب پذیر هستند که مهارت های اجتماعی آنها کم است و در مواجهه با استرس و فشار نمی توانند سازش پیدا کنند. به همین علت هم اکنون در بیشتر نقاط دنیا برای پیشگیری از خودکشی به مردم ، بویژه کودکان مهارت های اجتماعی و توانایی مدارا با استرس ها را آموزش می دهند.

وقتی کسی خودکشی می کند که احساس کند انتهای جاده زندگی و در بن بست قرار گرفته است این احساس بر خلاف تصور عموم به طور ناگهانی به وجود نمی آیدعوامل مختلفی در ایجاد این احساس دخیل هستند، از جمله عوامل زیستی ، روانشناختی و اجتماعی

آیا ممکن است تبلیغات یا تلقینات باعث افزایش میزان خودکشی یا برعکس کاهش آن شود؛
بله. حدود 2دهه قبل در یکی از شهرهای فرانسه یک اپیدمی خودکشی بین دختران جوان به وجود آمد. دادستان شهر اعلام کرد اگر از این به بعد کسی خودکشی کند دستور می دهد جنازه اش را عریان در شهر آویزان کنند. گویا پس از این دستور حتی یک نفر هم خودکشی نکرد. برای پیشگیری از خودکشی و مواجه با مسائل اجتماعی برخوردهایی به این گونه توصیه نمی شود، فقط اینجا می خواستم اهمیت نقش تلقین و تقلید را عنوان کرده باشم. البته درست ، به همین شکل نیز تبلیغات یا تلقینات نادرست می توانند باعث افزایش آمار خودکشی شوند.
با این وصف ، رسانه ها و مطبوعات می توانند نقش دوگانه ای داشته باشند؛
بله. در یکی از روزنامه های ماه گذشته تیتر اصلی صفحه اول به نقل از معاون آموزش و پرورش تهران مربوط به خودکشی 283دانش آموز بود یا در جراید سال گذشته نیز تیتر صفحه اول به خودکشی یکی از فوتبالیست های قدیمی کشور اشاره داشت. چندی پیش نیز در تلویزیون صحنه خودسوزی آقایی را در میدان ولیعصر تهران نشان می داد. اینها از آن دست اتفاقاتی است که باعث ترویج خودکشی می شود؛ البته مطمئنا تمام این موارد ناآگاهانه بوده است ، ولی باید مراقب بود که چنین خبرهایی به این شکل منتشر نشود.
پس چطور باید این خبرها را منتشر کرد؛
کافی است در صفحه اول فقط بنویسند فلانی فوت کرد و در متن خبر در صفحات داخلی نیز اشاره کوتاهی شود که علت مرگ خودکشی بوده است. باید از بیان موضوعات مربوط به خودکشی با جزییات و به طور مفصل و بویژه جنبه دراماتیک دادن به قضیه اجتناب کرد. به هیچ وجه منظور من سانسور اخبار نیست ، بلکه بعکس جراید می توانند با کمی دقت بازویی باشند برای کاهش آمار خودکشی. صحبت کردن از خودکشی در رسانه ها باعث افزایش آمار خودکشی نمی شود، مشروط بر این که دقت شود چه کسی ، کجا و چگونه درباره آن صحبت کند و به همین دلیل نیاز است که خبرنگاران کنار آموزش هایی که برای سطح ارتقای بهداشت روان جامعه می بینند، درخصوص خودکشی و اخبار مربوط به آن نیز آگاهی یابند.
فیلمها و سریال ها چطور؛ آیا آنها هم می توانند باعث ترویج خودکشی شوند؛
در کانادا طی مطالعه ای که روی کودکان انجام گرفت ، مشخص شد کودکان از سنین پنج ، شش سالگی با خودکشی آشنا بودند و نکته جالب این که اولین منبع اطلاع رسانی برای آشنایی کودکان با خودکشی ، کارتون های تلویزیونی بود. به این ترتیب کودک یاد می گیرد که از خودکشی می توان به عنوان یک راه حل ساده در مواردی که انسان به بن بست می رسد، استفاده کرد. سازندگان برنامه ها باید دقت کنند که به طور غیرمستقیم آموزش غلط ندهند و ناخواسته پیام خودکشی را القا نکنند. بحث درباره خودکشی خیلی نگران کننده است.
به عنوان آخرین پرسش ، آیا یک نکته و پیام امیدبخش نیز در مورد خودکشی وجود دارد؛
باید بدانیم که خودکشی قابل پیشگیری است. کمتر عامل مرگ زایی است که قابل پیشگیری باشد، ولی پیشگیری از خودکشی یکی از موفق ترین پیشگیری ها از مرگ است و این نکته را همه باید به خاطر داشته باشند.