ریش سفیدهای امروزی
سارا دختر تهرانی در بیست و پنجمین سال زندگی عاشق شد. این را روان شناسی می گوید که رسیدگی به پرونده او و همسرش در طی 2 سال سخت و طاقت فرسا به عهده داشته است.
امیر 30 سال داشته ، شغلش آزاد بوده و تا پیش از آشنایی با سارا 2 سال در یکی از کشورهای خارجی زندگی کرده است.
امیر به روان شناس ، علت آشنایی شان را علاقه ای عنوان کرده که آن دو را به هم پیوند داده است. تصمیم به زندگی مشترک ایده آلی بوده که این دو جوان را به هم پیوند می دهد.
سارا تحصیلکرده است ، اما امیر عطای دانشگاه را به لقایش بخشیده. براساس گفته های روان شناس آنها در تمایل به زندگی مشترک با ممانعت خانواده کارشان به جاهای باریک کشیده می شود.
عاقبت با توصیه یکی از دوستان به یکی از دفاتر مشاوره ازدواج مراجعه می کنند.مشاوره قبل از ازدواج در جامعه ما اتفاق تازه ای است که به یاری جوانان در آستانه ازدواج آمده است ، آنقدر تازه است که خیلی ها هنوز آن را نمی شناسند یا با تردید به آن نگاه می کنند.
این فضای امن و راه گشا به شرط آنکه تخصصی و علمی باشد می تواند به کمک بسیاری از تردیدها و عدم شناخت های ناشی از آغاز یک زندگی جدید بیاید.
سارا و امیر که در آستانه ازدواج به یک مرکز مشاوره مراجعه کرده اند می گویند: «ابتدا نمی خواستم این کار را بپذیرم ، این احساس وجود داشت که کسی فکر کند ما مشکل روانی داریم.»
امیر با بیان این مطلب در مطب آن روان شناس به بازگویی وقایع آن روز می پردازد: «از سر استیصال این کار را پذیرفتم ، سارا هم همین طور، خانواده ها اصلا رضایت نمی دادند، می دانید که خانواده های ایرانی ...».
روان شناس در تکمیل صحبتهای وی میان حرفش می گوید: «از این پرونده ها زیاد داشتم. مورد آنها استثنایی نبود، سارا روز اول گریه می کرد، آنها ظاهرا به هم علاقه داشتند. پس بایستی به حرفهایشان گوش می سپردم».
جریان ماجرا از اختلافی پرده برمی داشت که خانواده ها در نتیجه برخوردهای نامناسب با آن درگیر شده بودند. طبق معمول تاوانش به نام 2 جوان صادر می شد. مشاوره 2ساله این روان شناس ابتدا با مطالعه روی سارا آغاز می شود، در مراحل بعد امیر وارد ماجرا می شود.
روان شناس با گوش فرا دادن به حرفهای این دو جوان به میزان درک آنها از همدیگر پی برده ، خواهان آشنایی با اعضای خانواده ها می شود.
تلاش وی در جلسات متعدد بعد از 2سال ، این دو جوان خسته و منتظر را روانه زندگی مشترک می کند. «ابتدا کار ساده ای نشان می داد، اما سرسختی خانواده ها جلوی ما را می گرفت ، بعد از 2سال متقاعدشان کردیم.
در تمام این مراحل باید بگویم هیچ کاری را به شکل غیرعلمی پیش نبردم. به تمامی آزمون های روان شناسی مراجعه کردم».
افزایش سن ازدواج و ضرورت مشاوره
مشاوره برای ازدواج در جامعه ای که سن جوانان آن رو به افزایش است ، امر تازه تعریف شده ای است که تا جا افتادن در شرایط اجتماعی جامعه ما فاصله فراوان دارد.
این در حالی است که مشاوره به عنوان راهنمایی گرفتن در نزد یک متخصص از سوی بسیاری از کارشناسان مسائل اجتماعی توصیه می شود.
بررسی تغییرات میانگین سن در اولین ازدواج دختران و پسران طی دوره زمانی 1345تا 1381نشان می دهد که متوسط سن ازدواج در مردان از 25سال به 85/26 سال و در زنان از 4/18 سال به 7/23 سال افزایش یافته است.
این در حالی است که متوسط سن ازدواج دختران و پسران در نقاط روستایی همواره کمتر از شهرها بوده است. براساس تازه ترین نتایج تحقیقات انجام گرفته در سازمان ملی جوانان ، تفاضل سن در اولین ازدواج میان 2 جنس در نقاط شهری در سال 1345معادل 6/6 سال و در نقاط روستایی 5/6سال بود که این نسبت در سال 1381به ترتیب به 7/3و 2/2سال کاهش یافته است ، به عبارت دیگر سن همسران در دهه اخیر نسبت به دهه 40به یکدیگر نزدیک شده است.
آمارها نشان می دهد که طی سالهای 1375-81نسبت متاهلان در سنین جوانی در هر 2گروه دختران و پسران کاهش یافته که این موضوع نشاندهنده افزایش سن متوسط ازدواج در سالهای اخیر است.
داده های آماری همچنین نشان می دهد نسبت متاهلان در سنین جوانی در هر دو گروه دختران و پسران کاهش یافته ، که این موضوع نشاندهنده افزایش متوسط سن ازدواج در سالهای اخیر است.
در گزارش سازمان ملی جوانان درباره تاثیر تحولات جمعیتی بر ازدواج جوانان چنین آمده است : «مساله اختلاف سنی میان زن و مرد در ازدواج ، هنجاری است که از دیرباز در فرهنگ جامعه جایگاه خود را یافته است.
به این ترتیب که بیشتر دختران با پسران متولد سالهای قبل از تولد خود پیمان زناشویی می بندند و معمولا زن از مرد کم سن تر است. وقتی این هنجار در کنار تغییرات نرخ رشد جمعیت قرار می گیرد، گاه موجب بروز مشکلاتی در امر ازدواج جوانان می گردد، به این صورت که نرخ رشد جمعیت در خلال 2دوره سنی یکسان نیست.
از این رو یا تعداد دختران آماده ازدواج فزونی می گیرد یا بالعکس.» در چنین وضعیتی ازدواج دیگر به عنوان امری سنتی که در خلال رفتار جمعی 2خانواده بسادگی شکل می گرفت ، مطرح نیست.
پراکندگی طبقاتی در شهر، گسترش جغرافیایی شهرها، تنوع نیروی انسانی همه و همه به گسترش مسائل تازه ای درباره امر ازدواج می انجامد. پیامد این تغییرات شکل گیری بحران های تازه فراروی جوانانی است که براساس یک احساس کاملا انسانی به همدیگر علاقه مند می شوند.
آنها در مواجهه با مشکلات احتمالی به فراخور حال در پی راه چاره اند. آنجا که شخص خود توانایی مبارزه و عمل داشته باشد تلاش می کند، اما این تلاش فردی همواره و همیشه به نتیجه نمی رسد.
اینجاست که به گفته یکی از روان شناسان اگر شخص به عاقبت زندگی خویش علاقه مند باشد با مراجعه به روان شناس در پی حل مشکل برمی آید. دکتر محسن پهلوانی ، روان شناس اجتماعی و مشاور ازدواج که مدت 15سال در مطب خصوصی خویش این کار را انجام داده ، می گوید: «مشاوره ازدواج بدون شک علمی تر شده است.»
وی بالا رفتن پذیرش زوج درمانی و جوانان علاقه مند به ازدواج را به شرایط تازه اجتماعی و رشد و گسترش زندگی شهرنشینی و برنامه های صوتی و تصویری می داند و می گوید:امروزه بدون شک افراد، مخصوصا جوانان در همه مراحل زندگی بیش از 10 سال پیش به درمان علاقه نشان می دهند.
موضوعاتی که باعث مراجعه زوجها به مشاور می شود، مانند خود زوجها و جوانان آماده ازدواج بسیار متنوع است. پهلوانی می گوید: «بعضی اوقات بحث 2نفر بر سر پول است.
به عبارتی ، یکی از طرفین اعتقاد دارد که طرف مقابل بیش از اندازه خرج می کند. درباره زوجهای جوان تر و جوانان در شرف ازدواج مساله باز هم فرق می کند. گاهی داشتن یا نداشتن فرزند به یک مساله بحرانی تبدیل می شود. شناخت نداشتن 2 طرف از همدیگر، مسائل عاطفی و زورگویی های مردان از دیگر مسائلی است که باعث مراجعه به مشاور می شود.»
پهلوانی می گوید: درمان بدون آن که علت رجوع زوجها تغییری در روند آن ایجاد کند، بر یک چیز متمرکز می شود. «همه چیز به ارتباط برمی گردد. مشکل آنها هرچه باشد، راه حل شامل فراگیری گوش کردن و پاسخ دادن به یکدیگر درباره آن موضوع خواهد بود.
بیشتر طرفین این کار را درست انجام نمی دهند. مشاوره به آنان کمک می کند تا آن را یاد بگیرند.» با وجود آن که شمار افراد علاقه مند به مشاوره روز به روز افزایش می یابد، بیشتر آنان نمی دانند که این مشاوره به چه چیز منجر خواهد شد، به گفته دکتر پهلوانی شگفت انگیزترین نکته ای که افراد در ارتباط با مشاوره زوجها با آن مواجه می شوند، میزان کار سخت لازم است.
او می گوید: «بزرگترین درک اشتباهی که افراد در آغاز کار دارند این است که مشاوره ترمیم سریع مشکلی مشخص خواهد بود. بیشتر اوقات مشکلات ظاهری ناشی از نکاتی عمیق تر هستند که در زیر سطح جریان دارند. این نکات عمیق تر موضوعاتی هستند که مشاوره به آنها می پردازد.
او در ادامه می افزاید: «بیشتر افراد هنگام رجوع به مشاور فکر می کنند او داوری خواهد کرد. آنها فکر می کنند مشاور نظر آنها را درباره مشاجره خواهد شنید و در برابر همسرشان ، طرف آنان را خواهد گرفت این اتفاق هیچ گاه روی نخواهد داد، چرا که یک مشاور خوب آموزش دیده است که هرگز طرف کسی را نگیرد و قضاوت نکند.»
این فضای بی قضاوت چیزی است که بسیاری از افراد علاقه فراوانی به تجربه آن دارند. آرش جوان 28 ساله تهرانی که مدت 3ماه با نامزدش به یکی از کلینک های مشاوره مراجعه می کند، می گوید: «مشاوره فضای امنی را برایتان به وجود می آورد تا خالصانه به بیان خودتان بپردازید. این در یک ارتباط، نکته بسیار مهمی به شمار می رود.
بویژه برای افرادی که بیرون ریختن احساساتشان برایشان مشکل می شود. در حالی که افراد جوان مراجعه کننده با مسائل گوناگون و بی شماری دست و پنجه نرم می کنند. مشاوره افرادی سخت تر و در عین حال موفقیت آمیزتر است که دارای یک ویژگی مشترک هستند.
پهلوانی می گویند: «بدون شک موفق ترین افراد کسانی هستند که تمایلی مشترک دارند یعنی نه فقط میل به مشاوره گرفتن که تمایل به دیدن نکاتی فراتر از من درست می گویم ، تو اشتباه می کنی» دارند. به تعبیری تمایل به یافتن آنچه خود آنها انجام می دهند دارند تا به حرکتشان کمک کنند. یک زوج یا 2مراجعه کننده در حال مشاوره به طور معمول جلساتی یکساعته دارند.
جلسات بین یک تا 3بار در هفته برگزار می شود. قیمت هر جلسه بستگی به روان شناس و میزان توانایی او دارد. شقایق 23ساله می گوید: «برای هر جلسه مشاوره 9هزار تومان برای هر ساعت مشاوره پرداخت می کردم. برایم سنگین بود، اما دستاورد خوبی داشت. راضی ام.»
گاه اتفاق می افتد که شخص مشاور به علت نداشتن توانایی لازم در تشخیص راه حل درست دچار اشتباه می شود، «یگانه» یکی از مراجعان به دفتر دکتر پهلوانی با یادآوری خاطره ای از خودش می گوید: «برای مطرح کردن موضوع ازدواج خودم به یک مشاور مراجعه کردم. بعد از شنیدن ماجرایی برایش تعریف کردم.
از من تقاضا کرد که جلسه آینده با مادرت به اینجا بیا. جلسه بعد مادرم را هم همراه بردم. مادرم از چگونگی آشنایی من خبر نداشت. مشاور با تندی در آن جلسه به جای مشاوره به نصیحت کردن پرداخت. از آن روز به بعد رابطه ام با مادرم به هم خورد و او به بزرگترین مانع زندگی ام تبدیل شد.
«پهلوانی با شنیدن این مورد توصیه می کند که افراد برای جلوگیری از اشتباهات این گونه در صورت هر گونه احساسی مبنی بر اشتباه بودن تشخیص مشاور خود را عوض کنند.»
وی می افزاید: «منظور از مشاوره زوجها حل یک مشکل نیست ، بلکه دادن ابزاری به افراد برای درک بهتر خودشان است. به این ترتیب ، آنها می توانند با هر مشکلی که در آینده پیش آید، مواجه شوند».
داوود پنهانی 
گفت و گو
