در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
حشراتی در دام هوس
وقتی دانشمندان علم شیمی ، با بررسی فرمول های درهم و برهم به فرمولی از سم و کود دست پیدا کردند، همه امیدوار بودند که روزی از درختان سیب انتظار سیب های درشت و سالم داشته باشند
امروزه در دنیا محققان با استفاده از شیوه های نوین کنترل آفات توانسته اند از مصرف مقدار قابل توجهی از سموم شیمیایی جلوگیری کنند.
یکی از روشهای موفق در این زمینه به کارگیری فرمون های مصنوعی است. کشور ما نیز بتازگی توانسته جزو معدود کشورهایی باشد که فناوری تولید این فرمون ها را دارند.
در جهانی که با کمبود منابع غذایی مواجه ایم و گرسنگی ، بسیاری از انسان ها را رنج می دهد، کشاورزی به روش سنتی و فقط به عنوان شغلی برای امرار معاش یک خانواده ، کارایی خود را از دست داده است.
مقوله تامین غذا، نگاه تازه ای به کشاورزی می طلبد. پرورش گیاهان زراعی و باغی امروزه یک فعالیت مهم و گسترده تولیدی به حساب می آید و در این راستا، ضرورت افزایش محصول اهمیت می یابد.
کشاورزی مدرن ، باید بتواند محصولات خود را از خطر نابودی حفظ کند تا غذای میلیون ها گرسنه در سراسر جهان تامین شود، برای نیل به این هدف و حفظ محصولات از گزند آفات ، مقادیر زیادی آفت کش هر ساله در جهان مصرف می شود، که علاوه بر آلودگی محیط زیست ، سلامت مصرف کنندگان محصولات کشاورزی را نیز تهدید می کند.
امروزه بیش از 500نوع سم آفت کش با نامهای مختلف وجود دارند، که به عنوان مهمترین روش مبارزه با آفات عوامل بیماری زا و علفهای هرز به کار می روند و آثاری زیانبار بر حیات آدمی به بار می آورند.
همان طور که امنیت غذایی یکی از مسائل مهم بشر امروزه است ، به موازات آن موضوع سلامت غذا هر روز بیش از پیش مورد توجه مصرف کنندگان تولیدات کشاورزی قرار می گیرد.
هرچند جمعیت رو به رشد جهان و کمبود منابع غذایی و به تبع آن نیاز به تامین غذا برای ساکنان گرسنه زمین ، حفظ تولیدات را از خطر نابودی در اثر خسارات آفات و بیماری های گیاهی بیش از پیش اجتناب ناپذیر می سازد، اما شیوه های مرسوم افزایش تولید برای بشر عصر ما هزینه های بسیاری غیر از هزینه های اقتصادی داشته است.
کشاورزان در همه جای دنیا، بخصوص کشورهای جهان سوم برای مبارزه با عوامل زنده کاهش تولید (آفات و بیماری ها) ناچارند از انواع مواد شیمیایی آفت کش استفاده کنند.
این شیوه مبارزه باعث بروز پدیده زیانباری به نام باقیمانده سموم pesticides Residues در میوه ها و غذاهای انسان می شود. این باقیمانده ها روی سطوح محصولات و حتی در داخل بافت میوه ها، سبزی ها و حتی دانه غلات تجمع خواهند کرد.
هرچند شستن میوه یا گرفتن پوست آن هنگام مصرف می تواند راهی برای کاهش آلودگی باشد، اما این کاهش تنها شامل آلودگی های سطحی است ؛ چراکه زدودن آفت کش هایی که به درون بافت نفوذ کرده باشند، تقریبا غیرممکن است و بدین ترتیب ، سلامت ما دچار تهدید جدی می شود. سالانه مقادیر زیادی سموم مهلک شیمیایی برای مبارزه با آفات کشاورزی وارد کشور شده ، یا در داخل تولید می شوند.
استفاده از سموم سنتیک علاوه بر مشکلات بهداشتی ، مسائل بسیار دیگری مانند آلودگی آب یا خاک ، محیط زیست و... را به بار می آورند.
از جمله مواردی که در مصرف بی رویه سموم شیمیایی باید در نظر گرفته شوند، مقاومت حشرات و آفات در برابر میزان سم مصرفی است ، به گونه ای که با افزایش سم مقاومت به آن نیز پس از چند نسل افزایش می یابد و در نتیجه ، استفاده از سموم به حالت تصاعدی درمی آید.
همچنین بر اثر مصرف مواد شیمیایی حشرات مفید موجود در مزرعه که خود به عنوان دشمنان طبیعی آفات خسارت زا عمل می کنند از بین می روند، حال آن که در کشورهای پیشرفته کاهش مصرف سموم جزو برنامه های اصلی قرار دارد. آنها می کوشند با استفاده از روشهای بیولوژیک وضعیت مزارع را به تعامل برسانند.
تقلیدی موثر از جفتگیری حشرات
عضو هیات علمی موسسه تحقیقات و آفات و بیماری های گیاهی فرمون های مصنوعی را مواد شیمیایی می داند که از غدد جنسی حشرات استخراج و در آزمایشگاه به طور مصنوعی سنتز و به صورت انبوه تولید می شود و به منظور مبارزه با آفات در اختیار کشاورزان قرار می گیرد.
دکتر مهرداد تبریزیان در ادامه می گوید: حشرات ماده برای جفتگیری و بقای نسل یک نوع ماده شیمیایی از خود منتشر و در فضا پخش می کنند.
حشره نر به دنبال منشائ انتشار برآمده و محل حشره ماده را شناسایی می کند و به این ترتیب ، جفتگیری حشرات صورت می گیرد. دانشمندان در کشورهای پیشرفته حدود 30سال است این مدار را شناسایی و به صورت مصنوعی در آزمایشگاه سنتز کرده اند.
فرمون های مصنوعی در کپسول های پلاستیکی و دربسته های آلومینیومی عرضه می شوند، که با قرار دادن یک کپسول در داخل تله فرمونی حاوی چسب و نصب آن در باغ یا مزرعه می توان به کاهش تراکم آفت مورد نظر در کنار دیگر روشهای کنترل آفات در مدیریت تلفیقی مانند استفاده از زنبور تریکوگراما، روش های به زراعی ، استفاده از ویروسهای موجود در خاک و... کمک کرد.با توجه به پیچیدگی ترکیب و مشکلات تولید این مواد در سالهای گذشته ، فرمون های مصنوعی به صورت محدود فقط برای انجام عملیات پیش آگاهی از خارج تهیه شده اند، ولی به لحاظ طولانی بودن زمان ترخیص و شرایط بد نگهداری و ناپایداری فرمول پیچیده این ترکیبات در کنار این که فرمون های وارداتی مخصوص آفات بومی کشور ساخته نشده بودند، عملا در استفاده کارآیی مناسب نداشته اند.
پیش آگاهی ، یکی از راههای استفاده از هورمون های جنسی مصنوعی است و به این وسیله می توان با برآورد سطح زیان اقتصادی در زمان مناسب اقدام به مبارزه کرد و در نتیجه تعداد و مقدار دفعات سم پاشی را کاهش داد. استفاده از فرمون های مصنوعی حشرات در پیش آگاهی و کنترل آفات در اکثر کشورهای جهان رایج است.
از آنجایی که تهیه فرمون ها از منابع خارجی به دلیل هزینه بالا مشکل است ، استفاده از این روش فقط در حد پیش آگاهی آن هم در ایستگاه های مخصوص سازمان حفظ نباتات بوده است.
تبریزیان در ادامه می افزاید: از آنجایی که تحقیق و ارائه شیوه های نوین کنترل آفات از وظایف موسسه تحقیقات آفات و بیماری های گیاهی است ، این مرکز با بهره گیری از محققان خود از سال 79تحقیق روی سنتز و تولید فرمون های مصنوعی را شروع کرده است.
خوشبختانه در مدت کوتاهی پس از تاسیس آزمایشگاه مطالعات شیمیایی فرمون ها تعداد قابل ملاحظه ای از هورمون های جنسی مهم آفات بومی کشاورزی تولید و مورد آزمایش قرار گرفتند و در حال حاضر، 40نوع هورمون جنسی مصنوعی برای آفات مهم و درجه یک خسارت زای کشور روی محصولات مختلف تولید و خالص سازی شده است.
تبریزیان فرمون های تولیدی داخل کشور را در مقایسه با مشابه خارجی با کیفیت بهتر عنوان می کند و علاوه بر آن ، تولید این مواد را در کشور از جنبه اقتصادی و اشتغالزایی بسیار موثر می داند.
هر کپسول پلاستیکی که از جنس مخصوصی ساخته شده و قادر است مواد را بتدریج در فضا منتشر کند حاوی یک میلی گرم فرمون مصنوعی است و از آنجا که این فرمون ها از ترکیبات فرار سنگین ساخته شده اند، در طول مدت یک ماه در محیط اطراف پخش می شوند.
تبریزیان درباره جنبه اقتصادی تولید این مواد می گوید: معمولا در هر هکتار باغ یا مزرعه 100عدد کپسول در کنار تله های در نظر گرفته شده با توجه به نوع آفت لازم است ، که هر عدد کپسول خارجی آن یک دلار و نمونه داخلی 100 تومان است و مشخص است که در سطح وسیع از جنبه اقتصادی این دو نمونه غیرقابل مقایسه هستند، ضمن آن که با آزمایش های متعدد دوزهای متفاوت متوجه شدیم که نمونه های ساخت داخل حدود 5 برابر بیشتر عمل می کنند.
تبریزیان در انتها می افزاید: با تولید مدار کنترل آفات سازگار با محیطزیست و استفاده از روشهای نوین مبارزه ، می توان به کاهش مصرف سموم ، عدم آلودگی محیطزیست ، سلامت غذا و تولید محصولات ارگانیک که لازمه داشتن محیط سالم است ، امیدوار بود.
بهاره صفوی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
