حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
نگاهی به تاریخچه نظرسنجیهای سینمایی
تفریح با بهترینها
نظرسنجی همیشه یکی از شیرینترین بحثهای دنیای روزنامهنگاری بوده است. همیشه برای مخاطبان و حتی حرفهایهای یک رشته هم جالب است بدانند در یک نظرسنجی و حالا این نظرسنجی هرچه بزرگتر بهتر، چه شخص یا اثری به عنوان برترین یا بدترین انتخاب میشود. کنجکاوی مخاطبان و همین اهل فن همیشه انتخاب «ترین»های یک رشته را داغتر کرده است. سینما نیز از این قاعده مستثنا نیست. از انتخابهای جشنوارهای بگیر تا انتخاب بهترینها یا بدترینهای سال یا دهه یا قرن، همیشه انتخاب بهترین فیلمها برای منتقدان و مخاطبان بحثی جالب و جذاب بوده است.
سینما به نسبت دیگر هنرها عمر کوتاهی دارد، اگر اولین نقاشیها را میتوان روی دیوار غارها دید، سینما برعکس تازه چند سالی است که صد سالگی را رد کرده است. برای همین عجیب هم نیست که تاریخچه انتخاب بهترینهای سینما در نشریات مختلف و به مناسبتهای مختلف خیلی طولانی نباشد.
اولین نظرسنجی جهانی برای انتخاب بهترینهای سینما در سال 1958 انجام شد. در این سال نمایشگاه جهانی بروکسل ترتیبی داد تا هزاران منتقد و فیلمساز از سراسر دنیا در انتخاب بهترینهای تاریخ سینما شرکت کنند. در این نظرسنجی معیار انتخاب، ارزشهای هنری آثار بود، نهسلیقه یا دوست داشتن صرف یک اثر. در این نظرسنجی فیلمهای «رزمناو پوتمکین» ساخته سال 1925 سرگئی آیزنشتاین، «شکارچیان طلا» ساخته سال 1925 چارلی چاپلین، «دزددوچرخه» ساخته سال 1948 ویتوریو دسیکا، «مصائب ژاندارک» ساخته سال 1928 کارل تئودور درایر و «توهم بزرگ» ساخته سال 1937 ژان رنوار رتبههای اول تا پنجم را به خود اختصاص دادند.
در میان نظرسنجیهایی که در نشریات سینمایی مختلف انجام میشود، نظرسنجی مجله «سایت اند ساند» که هر دهسال برگزار میشود از همه مهمتر است و انتخابهای نهایی این مجله همیشه به عنوان بهترینهای سینما پذیرفته شده است. در این نظرسنجی منتقدان و فیلمسازان به انتخاب بهترین آثار عمرشان میپردازند. اولین دوره نظرسنجی مجله «سایتاندساند» که به دلیل حضور گسترده منتقدان و فیلمسازان مهم از سراسر دنیا اهمیت دارد، سال 1952 انجام شد و فیلم «دزد دوچرخه» به عنوان بهترین فیلم سینما انتخاب شد. در دومین نظرسنجی این مجله در سال 1962 فیلم «همشهری کین» ساخته سال 1941 اورسن ولز به عنوان بهترین فیلمتاریخ انتخاب شد و توانست تا سال 2012 همین رتبه را حفظ کند و در نهایت در آخرین نظرسنجی مجله در سال 2012، جای خود را به «سرگیجه» ساخته آلفرد هیچکاک داد. نشریه «ساید اند ساند» در سال 1992 نیز برای اولین بار نظرسنجی مجزا صورت داد که در آن فیلمسازان سراسر دنیا بهترین فیلم را انتخاب کردند، در نظرسنجی فیلمسازان نیز «همشهری کین» صدرنشین بود. در آخرین نظرسنجی این نشریه که سال 2012 انجام شد، از نظر منتقدان «سرگیجه» و از نظر فیلمسازان «داستان توکیو» ساخته یاسوجیرو اوزو بهترین فیلم تاریخ سینما انتخاب شد. نکته جالب در این نظرسنجی حضور فیلم «قاعده بازی» ساخته ژان رنوار در فهرست ده فیلم برتر تاریخ سینما در نظرسنجیهای تمامی دورههای این نشریه است.
جدا از نشریات سینمایی، موسسهای که نظرسنجی هایش همیشه برای دوستداران سینما حائز اهمیت بوده، نظرسنجیهای «موسسه فیلم آمریکا» است. این موسسه از سال 1998 مجموعهای از نظرسنجیهای «بهترین 100...» صورت داده است که نظرسنجی «100 سال... 100 فیلم» که در سال 1998 و بعدا دوباره در سال 2007 انجام شد، از اهمیت ویژهای برخوردار است. در این نظرسنجی اهالی سینما و متخصصان این حوزه حضور داشتند و «همشهری کین» را به عنوان بهترین فیلم آمریکایی تاریخ، «بعضیها داغش رو دوست دارن» ساخته بیلی وایلدر به عنوان بهترین فیلم کمدی آمریکایی، «روانی» ساخته آلفرد هیچکاک را به عنوان بهترین فیلم تریلر آمریکایی و «کازابلانکا» ساخته مایکل کرتیز را به عنوان بهترین فیلم عاشقانه آمریکایی انتخاب کردند. بد نیست اشاره شود «موسسه فیلم بریتانیا» نیز هر چند وقت یک بار نظرسنجی مشابه برای فیلمهای بریتانیایی برگزار میکند که تاکنون در سالهای مختلف فیلمهای «لارنس عربستان» ساخته دیوید لین و «مردم سوم» ساخته کارول رید در آن به عنوان بهترین فیلم انتخاب شدهاند. در نظرسنجی مهم سال 2011 نشریه «تایم اوت لندن» نیز که 150 صاحبنظر سینما در آن حضور داشتند، «حالا نگاه نکن» ساخته نیکلاس روگ به عنوان بهترین فیلم تاریخ سینما انتخاب شده است.
جدا از نظرسنجیهایی که در آنها منتقدان و سینماگران شرکت میکنند، نظرسنجیهایی نیز با مناسبتهای گوناگون انجام میشود که مردم و دوستداران سینما در آن شرکت میکنند. یکی از بزرگترین این نظرسنجیها در فاصله پانزدهم تا بیستودوم ژانویه سال 2008 توسط «هریس اینتراکتیو» انجام شد که در آن «بربادرفته» به عنوان فیلم منتخب دوستداران سینما انتخاب شد. فیلمهای «جنگستارگان» و «کازابلانکا» نیز دوم و سوم شدند.
با این حال به دلیل گستردگی دامنه سینما و ساخته شدن فیلمهایی که تماشاگران محدودی داشتهاند نمیتوان گفت فیلمهای انتخابشده در این نظرسنجیها واقعا بهترینها هستند. اما شاید هدف اصلی از انجام این نظرسنجیها فراهم کردن فهرستی برای افرادی باشد که میخواهند با آشناترین و البته مهمترین فیلمهای تاریخ سینما آشنا شوند. برای کسانی که در فیلم دیدن تازه کار هستند اما قصد دارند فیلم دیدن را به طور جدی دنبال کنند، فهرستی مثل بهترین فیلمهای تاریخ سینمای ماهنامه «سایت اند ساند» یک چراغ راه بسیار مناسب است. بدون در نظر گرفتن رتبههای فیلمهای مختلف در این نظرسنجی و همچنین بدون در نظر گرفتن معیار افراد برای انتخاب، دیدن فیلمهایی مثل «سرگیجه»، «همشهری کین»، «داستان توکیو»، «راشومون»، «پدرخوانده» و... برای هر دوستدار سینمایی و هرکسی که میخواهد در این زمینه فعالیت کند، واجب است و تفریح انتخاب بهترینهای سینما هیچ که نداشته باشد، میتواند چراغ هدایت خوبی برای سینمادوستان باشد.
حسین عیدیزاده / جام جم
گفت و گو
