نیاز سنجی حوزه با کتاب سال

چهاردهمین همایش کتاب سال حوزه در مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) شهر قم برگزار ‌شد.

آیت‌الله مهدی حقی، سه سال متوالی است که به عنوان دبیر همایش کتاب سال حوزه فعالیت می‌کند. وی در این گفت‌وگو درباره برنامه‌های همایش چهاردهم توضیح داده است.

هدف اصلی برگزاری همایش کتاب سال حوزه چیست؟

شناسایی نویسندگان توانا و پژوهشگران حوزه علمیه، معرفی آنها به جامعه حوزوی و تجلیل شایسته از آثار آنان از جمله اهداف این همایش است. از سوی دیگر بررسی این آثار نشان می‌دهد که در طول سال گذشته نسبت به دوره‌های قبل چه آثار حوزوی به سمت پاسخگویی به نیازهای جامعه حرکت کرده‌اند، چه مستندات علمی دارند، بهره‌مندی از سیر صعودی یا نزولی و... نیز می‌تواند در زمره این اهداف قرار گیرد.

آثاری که به این همایش رسیده، چه سطحی دارد و ارسال‌کنندگان چه کسانی هستند؟

خوشبختانه این کتاب‌ها از تراز علمی بسیار بالایی در علوم حوزوی برخوردارند و شرکت‌کنندگان بیشتر مراجع تقلید حوزه، روسای پژوهشکده‌ها و پژوهشگاه‌های حوزوی، استادان عالی، پژوهشگران و نویسندگان، همچنین نمایندگان ناشران علمی، تخصصی و حوزه‌ای علمیه کشور نیز از شرکت‌کنندگان جشنواره امسال هستند.

این همایش در چه جایگاهی قرار دارد و پس از 14 دوره آیا توانسته در میان حوزویان شناخته شود؟

خوشبختانه این اتفاق در طول سال‌های مختلف متبلور شده و همایش به جایگاه ویژه و منحصر به فردی رسیده، رقابت در سطح بالایی است و پژوهشگران ممتاز در این رقابت شرکت می‌کنند و توانایی‌های علمی و پژوهشی خود را محک می‌زنند.

از ویژگی‌های همایش امسال بگویید، چند اثر به دبیرخانه رسید؟

امسال957 کتاب و پایان‌نامه به دبیرخانه همایش ارسال شد که از میان آنها 702 پایان‌نامه‌ دکتری دفاع شده در سال 90 و 255 کتاب‌ منتشر شده در سال 90 بودند. این کتاب‌ها نیز در 15 گروه علمی شامل فقه و اصول، فلسفه و کلام، تفسیر و علوم قرآنی، حدیث و رجال، اقتصاد مدیریت، حقوق و علوم سیاسی، تاریخ و سیره، علوم اجتماعی، علوم تربیتی و روان‌شناسی، اخلاق و عرفان، ترجمه، تکنولوژی آموزشی، ادبیات و هنر، تصحیح و تحقیق و کتب مرجع دسته‌بندی و تحت نظارت 15 گروه داوری بررسی شدند.

در این میان بیشترین فراوانی به کدام موضوع اختصاص داشته است؟

آثار حوزه فلسفه و کلام با 150 اثر بیشترین آمار آثار ارسالی در دو بخش کتاب و پایان‌نامه را به خود اختصاص داده است، همچنین حدود 23 درصد این آثار مربوط به رشته‌های علوم انسانی است که نشانگر رویکرد جدی حوزه‌ها به علوم انسانی در سال‌های اخیر است.

چند اثر به داوری نهایی همایش رسید؟

ابتدا روی آثار ارسالی ارزیابی اجمالی داشتیم که 200 اثر به مرحله داوری تفصیلی رسید، پس از آن 47 اثر به عنوان نامزد برای برگزیدگی و شایستگی تقدیر در شورای علمی همایش انتخاب شد و در نهایت 12 اثر به عنوان اثر برگزیده و 15 اثر نیز شایسته قدردانی شناخته شد.

برای داوری این آثار از حضور چه کسانی استفاده کردید؟

برای همایش از حدود 200 نفر از استادان حوزه دعوت به همکاری شد که آثار را در بخش‌ها و حوزه‌های مختلف بررسی کردند.

در همایش امسال از دو نفر از چهره‌های شناخته شده حوزوی نیز قدردانی شد، کمی در این باره بگویید.

طبق روال سال‌های پیش امسال نیز از دو نفر از شخصیت‌های علمی ویژه حوزه به عنوان پژوهشگران برتر قدردانی ‌شد. در برنامه امسال از آیت‌الله سیدعلی میلانی، یکی از شخصیت‌های علمی حوزه که آثار فراوانی در کلام و معارف بخصوص در رشته امامت دارد و آیت‌الله ابراهیم امینی، امام جمعه پیشین قم قدردانی شد. آیت‌الله میلانی تحقیقات متعددی در حوزه درس خارج کلام در حوزه دارند و آثار متعددی شامل صد جلد کتاب و 600 لوح فشرده شامل سخنرانی‌ها و مناظرات ایشان به عربی و فارسی از وی منتشر شده‌ است. آیت‌الله امینی نیز آثار متعددی در رشته تعلیم و تربیت و حقوق خانواده تالیف کرده‌ و به دلیل پیشینه طولانی پژوهشی مورد قدردانی قرار گرفت.

موضوع رونمایی از سند اولویت‌های پژوهشی دانش فقه در این همایش چه بود؟

این اقدام برای نخستین بار در همایش مطرح ‌شده و دانش‌ حوزوی در حوزه‌های مختلف نیازسنجی می‌شود. سند اولویت‌های پژوهشی دانش فقه، مجموعه موضوعات فقهی است که در سطح کشور نیازسنجی، اولویت‌‌بندی و انتخاب شده‌اند. در این سند 1150 عنوان پژوهشی به عنوان موضوعات اولویت‌دار در اختیار مراکز پژوهشی حوزه قرار داده شده است تا محققان پژوهش‌های خود را در این مسیر قرار دهند.

برنامه جنبی دیگری برای این همایش هم پیش‌بینی شده بود؟

در برنامه‌ای دیگر‌کوشیدیم تا کتاب‌های منتخب هشت سال گذشته را تحلیل و ارزیابی کنیم و روند رشد دانش در رشته‌های گوناگون حوزوی، چگونگی پاسخگویی به مشکلات روز و حتی روند نزولی برخی رشته‌ها و موضوعات را مورد بررسی و واکاوی قرار دادیم. کتاب سال به مخاطب حوزوی نشان می‌دهد که در طول یک سال گذشته به صورت تقریبی در حوزه از نظر تولید مکتوب چه کرده‌ایم و ما می‌توانیم این نتایج را به مراکز علمی و پژوهشی و شخصیت‌های علمی مرتبط منتقل کنیم و آنها نیز می‌توانند ارتباطات خود را در این رابطه با حوزه تنظیم کنند، از سوی دیگر بخش‌های درون حوزه هم می‌توانند از آن برای بهبود ارتباطات درون‌سازمانی استفاده کنند. خروجی این آمارها می‌تواند برای سمت و سوی حرکت دانش در حوزه، تولید آثار پژوهشی و ترویجی کارآمد باشد. این کار می‌تواند به عنوان سند مبنایی استخراج اطلاعات پژوهشی در حوزه به شمار آید.

همایش چهاردهم نسبت به دوره‌های قبل چه تفاوت‌هایی داشت؟

هدف نهایی در این جشنواره بالا رفتن کمیت آثار نبود، بلکه بیشتر به دنبال افزایش کیفیت کتاب‌ها و پایان‌نامه‌ها بودیم، گرچه آثار ارسالی به دبیرخانه امسال نسبت به دوره گذشته حدود 8 درصد رشد داشته است، اما با توجه به رقابت علمی و پژوهشی بالایی که در جشنواره وجود دارد، شاخص‌ها را بر رشد محتوایی آثار استوار کرده‌ایم و امیدواریم با این سیاست‌گذاری‌ها، همایش نقش موثر و پررنگی در ارتقای کیفی آثاری که در حوزه علمیه تالیف می‌شود، داشته باشد.

برای حمایت از آثار برگزیده این جشنواره نیز آیا برنامه‌ای دارید؟

مشخصات کتاب‌های برگزیدگان جشنواره برای 700 نفر از شخصیت‌های علمی کشور ارسال می‌شود و هر کتابی که آنان تمایل داشته باشند به آنان هدیه می‌شود. همچنین جوایزی مانند سفر عمره نیز برای برگزیدگان پیش‌بینی شده است.

ساره گودرزی -‌ جام‌جم