در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
حساسیت غذایی کلاف سردرگم!
وقتی مادر تند تند یک ساندویچ کوچک شامل شکلات مایع همراه با بادام زمینی برای پسر یک ساله اش درست کرد اصلا فکر نمی کرد به دردسری بزرگ گرفتار شود. مدت کوتاهی از خوردن ساندویچ لذیذ نگذشته بود که مربی مهدکودک متوجه شد
پس از مدتی دچار استفراغ و تنگی نفس شدید شده و بلافاصله به مرکز درمانی انتقال یافت. تشخیصی که برای او در نظر گرفتند حساسیت به بادام زمینی بود.
حساسیت غذایی می تواند باعث خطرات جدی و در موارد نادر موجب بروز واکنش های مرگبار در کودک شود و در کودکانی که حساسیت غذایی دارند این نگرانی وجود دارد که چه چیزی را باید به آنها خوراند تا مشکلی پیش نیاید. شاید بهترین کاری که والدین می توانند انجام دهند پیشگیری از بروز این واکنش هاست.
وقتی غذا مثل دشمن عمل می کند
وقتی فردی حساسیت غذایی دارد، بدن به شکلی به غذای مصرفی واکنش نشان می دهد که انگار غذای مورد نظر یک ماده مضر و آسیب رسان است، در نتیجه سیستم ایمنی بدن (که در مقابل عفونت و بیماری باید بدن را آماده کند) پادتن تولید می کند تا با ماده حساسیت زای موجود در غذا بجنگد.
وقتی فرد برای بار دوم از همان ماده غذایی استفاده می کند (یا حتی با آن تماس برقرار و گاهی حتی آن را بو می کند) مواد شیمیایی ای در بدن ترشح می شوند که در صدر آنها هیستامین قرار دارد.
این مواد شیمیایی باعث بروز نشانه های حساسیت می شوند که می تواند دستگاه تنفس ، گوارش ، پوست یا سیستم قلبی عروقی را تحت تاثیر قرار دهد.
حدودا 6 درصد کودکان زیر 3سال ، به حساسیت غذایی مبتلا هستند. این مساله در بزرگسالان شیوع کمتری دارد.
چرا حساسیت؛
هنوز پزشکان نمی توانند تشخیص دهند کدام کودک حساسیت غذایی خواهد داشت و کدامیک نخواهد داشت ، اما بعضی عوامل ممکن است خطر ابتلا به حساسیت غذایی در کودک را افزایش دهند.
حساسیت زمینه ارثی دارد و بسیاری از کودکانی که حساسیت غذایی دارند در خانواده هایی به دنیا آمده اند که اعضای آن سابقه حساسیت غذایی یا دیگر حساسیت ها را نشان می دهند و متاسفانه این مساله تا زمانی که کودک غذای مورد نظر را بخورد و به آن حساسیت نشان دهد، قابل تشخیص نیست.
در بعضی موارد، عقیده متخصصان این است که اگر افراد اوایل سنین کودکی در معرض غذاهای بسیار حساسیت زا قرار بگیرند، احتمال حساسیت غذایی آنها در سنین بعدی بیشتر است.
بعضی مشکلات جسمی مثل آسم هم در این زمینه بی تاثیر نیست و حساسیت غذایی در کودکان آسمی بیشتر دیده می شود. برای این که کودک اصلا به حساسیت غذایی مبتلا نشود راه حلی وجود ندارد زیرا این مساله کاملا به سیستم ایمنی کودک بستگی دارد، بنابراین مادر زمان بارداری نمی تواند از بروز این مساله در کودک پس از تولد پیشگیری کند.
مصرف شیر مادر تا حد زیادی احتمال بروز حساسیت در نوزاد را کم می کند و کودک در معرض شیرخشک یا مواد مصنوعی قرار ندارد که به حساسیت در او ایجاد شود.
بعضی پزشکان توصیه می کنند کودکانی که مستعد حساسیت هستند نباید تا 6 ماهگی و پس از آن از غذاهای جامد استفاده کنند تا به این ترتیب در معرض غذاهای حساسیت زا قرار نگیرند.
غذاهای حساسیت زا را بهتر بشناسیم
کودک می تواند نسبت به هر غذایی حساسیت داشته باشد، اما 8 غذایی که حساسیت به آنها متداول تر است و 90درصد موارد حساسیت در کودکان را موجب می شوند شامل این مواد غذایی است:
شیر، تخم مرغ ، بادام زمینی ، گردو، ماهی ، صدف ، سویا و گندم.
به دلیل این که مواد حساسیت زا سیستم های مختلف بدن را تحت تاثیر قرار می دهند. کودکی که حساسیت دارد ظرف چند دقیقه تا 2 ساعت بعد از تماس با غذای مورد نظر و مصرف آن ، انواع مختلفی از علایم و نشانه ها را از خود بروز می دهد.
معمولا اولین نشانه ، بثورات پوستی است و دیگر نشانه ها شامل خارش ، علایم گوارشی ، تهوع ، اسهال ، علایم تنفسی و کهیر است. تورم صورت ، گلو، لبها و زبان هم ممکن است اتفاق بیفتد.
خس خس و مشکلات تنفسی یا حتی درد ناگهانی شکم و استفراغ هم جزو واکنش های شایع یا متداول هستند. وقتی کودکی واکنش حساسیتی شدیدی از خود نشان می دهد و اثرات گسترده آن در بدن دیده می شود حالتی در او به وجود می آید که به آن آنافیلاکسی می گویند.
در کودکی که به این مشکل مبتلا شده است قلب ، ریه ها، عروق خونی و دیگر سیستم ها گرفتار شده اند و حتی ممکن است هوشیاری کودک کم شود یا کلا از دست برود. در این مواقع به اقدامات درمانی فوری و اورژانس نیاز است.
اگر کودک دچار حساسیت غذایی شد و علایمی مثل افزایش سرعت ضربان قلب ، اشکال در تنفس (به دلیل تورم حلق و مجاری هوایی) یا افت شدید فشار خون در او بروز کرد باید فورا و بدون معطلی به مراکز درمانی ارجاع داده شود در غیر این صورت حتی امکان مرگ کودک نیز وجود دارد.
توصیه پزشکان آن است که تا پیش از 6ماهگی تنها از شیر مادر استفاده شود و در صورتی که تصمیم به مصرف غذای جامد وجود دارد باید از مقادیر بسیار کم و کاملا جداگانه استفاده شود تا در صورت بروز حساسیت متوجه شوید کودک نسبت به کدام ماده واکنش نشان داده است.
پس از شناسایی ماده مورد نظر نباید به هیچ وجه از ماده غذایی مذکور دوباره استفاده شود و کودک باید از مصرف آن خودداری کند.
امان از دست شیر
حساسیت به شیر در کودکانی که از شیر مادر تغذیه نمی کنند دیده می شود و آنها به شیر خشک یا شیر گاو حساسیت نشان می دهند. این حساسیت با نام حساسیت نسبت به پروتئین شیر گاو مشهور است و جالب است بدانید حدود 80 درصد شیرخشک هایی که در بازار یافت می شوند براساس شیر گاو تهیه می شوند.
حساسیت به پروتئین شیر گاو (یا حساسیت به پروتئین فرمولا) به این معناست که نوزاد (کودک یا حتی فرد بزرگسال) واکنش غیرعادی در سیستم ایمنی خود نسبت به پروتئین موجود در شیر نشان می دهد.
هنوز علت دقیق این حساسیت مشخص نیست ، اما کودکانی که از شیر مادر تغذیه می شوند در آینده نیز کمتر به شیر گاو واکنش نشان می دهند. به نظر می رسد عوامل ژنتیک و ارثی و مصرف زودهنگام شیر گاو یا شیر سویا در نوزاد، در بروز این مشکل دخیل باشد.
علایم و نشانه های حساسیت به شیر
نشانه های حساسیت به پروتئین شیر گاو در 6ماه اول زندگی بروز می کند. بعضی علایم سریع بروز می کنند و بعضی دیگر کندتر خود را نشان می دهند.
علایم سریع شامل خس خس ، استفراغ ، کهیر، آنافیلاکسی ، تورم بافتهای بدن و ظهور جوشهایی است که با خارش همراه هستند و علایم دیررس تر شامل اسهال (گاهی اوقات همراه با خون)، استفراغ ، تحریک پذیری شکم و نارسایی رشد در کودک است.
اگر کودک به لاکتوز موجود در شیر حساسیت نشان بدهد (عدم تحمل لاکتوز) علایمی مثل تورم و بزرگی شکم ، درد شکم ، دفع باد زیاد و اسهال در او بروز می کند. با بروز هریک از علایم بالا باید فورا به پزشک متخصص کودکان مراجعه شود که با انجام معاینات بالینی ، شرح حال و آزمایش مدفوع و تست حساسیت پوستی ، علت مشکل را دقیقا مشخص کند.
معمولا در مدفوع کودکانی که به پروتئین شیر حساسیت دارند خون یافت می شود در حالی که اگر کودک به لاکتوز (قند شیر) حساسیت داشته باشد مدفوع او اسیدی و حاوی قند هضم نشده است.
اما چاره کار؛
اگر کودک دچار حساسیت به شیر خشک یا شیر گاو شده است و علایم سریعی از خود نشان می دهد، مصرف شیرخشک های تهیه شده از سویا سودمند است.
اگر با مصرف شیر تهیه شده از سویا، علایم برطرف نشد باید از شیرخشکهایی که مخصوص هستند و مواد حساسیت زا در آنها حذف شده یا بسیار کم است ، استفاده کنند.
پروتئین این شیرها به شکلی تهیه شده اند که برای کودک حساسیت ایجاد نمی کنند. حدود نیمی از کودکانی که علایم دیررس از خود نشان می دهند به شیرخشک های تهیه شده از سویا نیز واکنش نشان می دهند و در این موارد فقط باید از شیرخشک های مخصوصی که ذکر شد، استفاده شود که البته قیمت آن گران تر است.
این شیرها به 3دسته جداگانه تقسیم می شوند که نوع آن را پزشک تعیین می کند. در نهایت بازهم باید گفت شیر مادر بهترین و ارزشمندترین ماده غذایی برای کودک محسوب می شود و نباید از آن غافل شد.
دکتر محمدعلی تقی پور 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
