برجی در‌میان دریا

بلم نام برجی مستطیلی شکل است که در بخش سانتا ماریای شهر لیسبون قرار گرفته‌ و به عنوان یکی از بناهای تاریخی قابل توجه معرفی می‌شود.

طراحی ساخت برج بلم در زمان شاه جان دوم در سده پانزدهم میلادی و به دستور او انجام شد که به عنوان بخشی از استحکامات دفاعی منطقه در دهانه رودخانه تاقوس (Tagus River) محسوب می‌شد و دروازه تشریفاتی لیسبون به حساب می‌آمد.

اما ساخت این برج در زمان شاه جان دوم هرگز آغاز نشد و تنها پس از گذشت نزدیک به 20 سال در اوایل سده شانزدهم میلادی و در زمان پادشاهی مانوئل یکم عملیات ساخت آن آغاز شد.

این پادشاه در نظر داشت تا حاشیه شمالی رودخانه تاقوس را از نظر نظامی غنی سازد. او ساخت برج را سال 1513 میلادی و در ساحل بلم آغاز کرد و نام آن نیز به واسطه همین ساحل به برج بلم مشهور شد.

ساخت این برج به سبک معماری منیولاین که سبک معماری پرتغالی سده شانزدهم به حساب می‌آمده، انجام گرفته اما می‌توان در آن سبک‌های دیگر معماری را نیز مشاهده کرد.

قابل توجه است که این برج در به دست آوردن و کشف دستاوردهای دریایی پرتغال نقش بسیار مهمی داشته است.

ساختار اصلی برج از سنگ آهک لیوز (lioz limestone) که نوعی سنگ آهک کمیاب بوده، شکل گرفته و از یک سنگر و استحکامات جانبی تشکیل شده است. بلند‌ی برج به 30 متر می‌رسد که در چهار طبقه ساخته شده است.

ساخت این برج سال 1519 میلادی به پایان رسید. معمار آن شخصی بود به نام فرانچسکو دو آرودا و او توانست اثری را بسازد که تا ‌امروز نیز پابرجا بوده و خود را در کنار مهم ترین و با ارزش ترین آثار تاریخی پرتغال قرار دهد.

سال 1571 میلادی به توصیه پادشاه به بهبودسازی استحکامات دفاعی ساحلی پرداخته شد و دستور داده شد تا قلعه‌ای مستحکم و غیرقابل تسخیر برای دفاع از لیسبون و برج بلم ساخته شود.

سال 1580 میلادی جنگی در این منطقه در گرفت که نیروهای اسپانیایی در آن جنگ شکست خوردند و برج تا سال 1830 میلادی به عنوان زندان دولتی تغییر کاربری داد.

در نیمه نخست سده شانزدهم میلادی سربازخانه یا پادگانی در نزدیکی آن ساخته شد که به محافظت از برج می‌پرداخت.

سال 1589 میلادی فیلیپ دوم به مهندسی ایتالیایی دستور داد تا صومعه‌ای در کنار قلعه بسازد. این مهندس ایتالیایی سه طرح برای ساخت آن صومعه پیشنهاد کرد که صومعه همراه سنگر و استحکامات باهم باشد، دیگری سنگر و استحکامات دورتا دور صومعه را فرا گیرد و دیگر این‌که ساخت سنگر و استحکامات در ابعاد بسیار بزرگ انجام شود که هیچ‌گاه به مرحله اجرا نرسید‌ و تنها صومعه ساخته شد.

یکی از نقاط قابل توجه در ساخت این برج این است که پیش از بررسی‌های انجام شده، این باور وجود داشت که برج در وسط رودخانه تاقوس ساخته شده بود و بر اثر زلزله سنگین سال 1755 میلادی بوستون به بخش حاشیه رودخانه کشیده شده است ولی در حقیقت برج روی یک جزیره کوچک در میان آبروی اصلی این رودخانه ساخته شده بود که در نزدیکی ساحل واقع بوده است.

از جمله برجستگی‌های معماری این برج، وجود موج شکن‌هایی است که به شکل چند ضلعی ساخته شده و از برج در برابر موج‌ها محافظت می‌کند.

این برج سال 1983‌میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو همراه صومعه‌ای در نزدیک آن به نام صومعه ژرونیمو به ثبت رسیده است و سال 2007 در فهرست هفت بنای شگفت انگیز پرتغال قرار گرفت. برج بلم امروزه به یکی از نقاط پر جاذبه کشور پرتغال تبدیل شده و سالانه تعداد زیادی گردشگر از داخل و خارج کشور از آن بازدید می‌کنند. (جام جم - ضمیمه چمدان)