وقتی فرزندتان سیگار می کشد
هر روز پیامها و اخبار متنوعی در مورد مصرف سیگار می خوانیم یا می شنویم. با وجود هشدارها و پیامهای مختلف در مورد معایب و خطرات سیگار، متاسفانه باز هم هر روز شاهد هستیم که جوانان زیادی به مصرف سیگار روی می آورند.
یکی از دلایل مصرف سیگار در جوانان و نوجوانان فشاری است که دوستان و همسالان بر هم وارد می کنند و به عبارتی به تقلید از هم و یا به دلیل این که جلوی هم کم نیاورند در مصرف سیگار از هم سبقت می گیرند؛ اما به راستی چه باید کرد؛
تحقیقات نشان می دهد تاثیر همسالان مهمترین عامل تعیین کننده مصرف سیگار در جوانان است ، یعنی این که جوان چه موقع و چگونه برای اولین بار سیگار را امتحان می کند با تاثیر همسالان رابطه مستقیم دارد.
نوجوانان و جوانان امروزی به طرق مختلف تحت تاثیر فشار اجتماعی قرار می گیرند. معمولا وقتی نوجوانان دوستانی دارند و با آنها رابطه صمیمی برقرار می کنند، از طرف آنها برای انجام کارهایی به طور مستقیم یا غیرمستقیم تحت فشار قرار می گیرند که البته در مواقعی واقعا تمایل به انجام آن کار ندارند، اما برای این که دوستی آنها ادامه پیدا کند، سعی می کنند به خواست آنها تن در دهند.
طی سالهای نوجوانی ، افراد دوست دارند استقلال داشته باشند و هویت خود را شناسایی کرده و به دست آورند. در این مواقع بشدت به تایید دوستان و همسالان اهمیت می دهند و از این که از طرف همسالان طرد شوند، وحشت دارند.
نوجوانان و جوانان معمولا به مسائلی تن در می دهند که واقعیت ندارد و بهترین کار آن است که والدین و مشاوران به آنها کمک کنند که از رویا و تخیل بیرون آمده و دنیای واقعی را درک کنند. والدین باید تجربیات خود را با آنها در میان بگذارند.
مطمئن باشید اگر از راه درست وارد شوید، کلام شما موثر واقع می شود حتی اگر ظاهرا نوجوان شما به مساله اهمیت نشان ندهد. در یک مطالعه مشخص شد اگر دوستان فرزند شما سیگاری باشند، احتمال سیگار کشیدن فرزند شما 9 برابر بیشتر از مواقعی است که دوستان او سیگار نمی کشند.
نقش حیاتی والدین
ظاهرا این طور به نظر می رسد که وقتی فرزندتان رشد کرده و بزرگ می شود، چندان با شما همفکر نیست و یا تاثیر شما روی او آن طور که باید، مشهود نیست ؛ اما جالب است بدانید بررسی ها نشان داده است والدین هنوز بیشترین و قوی ترین تاثیرات را روی تصمیم گیری های نوجوانان خود دارند و سیگار هم از این مساله مستثنا نیست.
نوجوانان و جوانانی که سیگار نمی کشند، معتقدند دلیل اصلی این مساله والدین آنها هستند. اگر والدین به طور واضح و مستمر، انتظارات معقول خود را با فرزندانشان مطرح کنند، آنها هم انتظارات والدین را شناخته و به آن احترام می گذارند.
در نظر داشته باشید شرایط محیطی و همسالان روی انتخاب لباس ، مدل مو، موسیقی مورد علاقه و... توسط فرزند شما، تاثیر می گذارند. این یک حقیقت است که باید قبول کنید.
اگر تا حدی با خواست های معقول فرزندتان کنار بیایید و تا حد منطقی به او اجازه تصمیم گیری های هرچند کوچک را بدهید، آن وقت تاثیر شما در مورد مسائل مهم و بزرگی مثل سیگار کشیدن ، مطلوب تر و قابل پذیرش تر خواهد بود.
توجه داشته باشید که تاثیر شما بسیار حقیقی و مهم است و شما در بهترین موقعیت هستید تا به فرزندتان کمک کنید تحت تاثیر همه عقاید همسالان خود قرار نگیرد. این مساله باید ادامه پیدا کند تا زمانی که فرزند شما آنقدر رشد عقلی پیدا کرده باشد که بتواند به طور مستقل فکر کرده و تصمیم بگیرد. پس تاثیر خود را دست کم نگیرید. ما به شما می گوییم در این راه به چه نکاتی باید توجه کنید.
زمان خطر مصرف سیگار
شما به عنوان والدین ، قبلا دوران نوجوانی و جوانی را گذرانده اید و احساسات و هیجانات دوران دبیرستان یا بعد از آن را خوب به یاد دارید.
در این دوران افراد گاهی در اوج بلندی و خوشی به سر می برند و گاهی فکر می کنند حرفهایشان ، طرز راه رفتنشان ، لباسهایشان و... همگی ایراد دارد و مورد انتقاد سایر افراد است.
در طی این پستی بلندی های دوران نوجوانی ، تغییرات خلق و فکر رخ می دهد و بسیار هم وقت گیر است. نوجوان با محیطهای جدید و افراد جدید آشنا می شود و ناگهان ممکن است دوستان خود را عوض کند یا علایق او کاملا برعکس شود. نوجوان به دلیل نادانسته های خود در این دوران بشدت تحت فشار است.
تشویق دوستان به مصرف سیگار یکی از فشارهای جدیدی است که ممکن است روی نوجوان شما وارد شود. در تحقیقی که سال 2002 در امریکا انجام دادند، مشخص شد در میان افراد 11 - 17 ساله و آنهایی که طی 30 روز گذشته سیگاری شده بودند 73 درصد آنها حین مصرف اولین سیگار با دوستان خود بوده اند و 64 درصد آنها اولین پک سیگار را از دوستان خود دریافت کرده اند.
با وجود این حقایق ، به عنوان والدین لطفا مساله را جدی گرفته و به نکات ذکر شده توجه کنید چون دوران نوجوانی زمانی است که اکثر افراد، سیگار کشیدن را امتحان می کنند.
دنیا را از چشم فرزندتان ببینید
نوجوان طی سالهای رشد و تکامل خود به نظر دیگران ، بخصوص همسالان ، اهمیت زیادی می دهد و دایم از این که از طرف آنها طرد شود، وحشت دارد.
این مساله را باید کاملا درک کنید و به او اطمینان خاطر دهید که اگر گاهی دوستانش با او بحث و مشاجره می کنند و یا او را تهدید به طرد شدن می کنند، همیشه واقعیت ندارد و بسیاری مواقع این دعواها و تهدیدها به نتیجه نمی رسد.
کم کم به او بفهمانید که مهمترین مساله این است که خودش تصمیم بگیرد. ضمنا نوجوانان معمولا همه چیز را اغراق آمیز می بینند، مثلا فکر می کنند 50درصد هم مدرسه ای های آنها سیگاری هستند در حالی که شاید حقیقت امر، 25درصد باشد.
این دیدگاه اغراق آمیز را در نظر بگیرید و به او بگویید تعداد بسیار زیادی از افراد اصلا سیگار نمی کشند.
تعیین حد و مرز
انتظارات شما به عنوان یک پدر یا مادر باید واضح و معقول باشد. نقش هر یک از شما در خانه هم باید روشن باشد. بایدها و نبایدهای منزل شما (مثل سیگار نکشیدن ، رانندگی کردن و یا نکردن و...) باید تعیین شده باشند و همه به آن پایبند باشند.
ضمنا توجه داشته باشید نقش شما به حدی باید در خانه جاافتاده باشد که در مورد مسائل مهمی مثل سیگار، حرف آخر را شما بزنید. فرزند شما باید بداند سرپیچی از قوانین منزل عواقبی دارد و شما هم اصلا نباید در مورد قانون تعیین شده استثنا قائل شده یا از آن سرپیچی کنید.
دوستان فرزندتان را بشناسید
شناختن دوستان فرزندتان حقیقتا شروع کار است. کاری کنید که دوستان او در منزل شما رفت و آمد کنند و راحت باشند. البته همیشه وقتی دوستان او به منزل بیایند که شما در منزل باشید.
اگر محیط منزل برای آنها راحت باشد و شما با خوشرویی از آنها استقبال کنید، اکثر اوقاتشان در منزل شما می گذرد و در نتیجه از دید شما مخفی نمی مانند. ضمنا از فرزندتان یک ارزیابی داشته باشید. چقدر تحت تاثیر دیگران است و با سایر افراد چه برخوردی دارد.
اگر یکی از دوستان او سیگار می کشد، نگویید «من از دوست تو بدم می آید»، بگویید «من از سیگار کشیدن بدم می آید».
اگر روی رفتار بد و نادرست متمرکز شوید، فرزندتان در مقابل شما جبهه گیری نمی کند و می توانید براحتی در مورد دوست او صحبت کنید. ضمنا وقتی در مورد دوست او صحبت می کنید، فقط به نکات منفی او توجه نکنید بلکه مسائل مثبت او را هم مطرح کنید تا فرزندتان با شما راحت تر باشد. اگر فرزندتان دوست خوبی انتخاب کرد، او را مورد تشویق و تقدیر قرار دهید.
اگر با دوستانش دعوا داشت ، بهتر است آنها را به منزل دعوت کنید و یک مهمانی کوچک ترتیب دهید تا مشاجره خاتمه پیدا کند. خانواده دوستان فرزندتان را هم بشناسید. خود را به والدین آنها معرفی کنید و با آنها ارتباط برقرار کنید.
استرس را برطرف کنید
استرس در تاثیر همسالان و سیگار کشیدن جوانان عامل بزرگی محسوب می شود. شما باید بتوانید در این مورد به فرزندتان کمک کنید:
- همیشه به نشانه ها و علایم استرس توجه داشته باشید. بعضی علایم متداول استرس شامل : سردردهای مکرر، تحریک پذیری ، درد معده یا قفسه سینه ، اضطراب و مشکلات خواب است.
- به فرزندتان یاد بدهید فعالیت های خودش را اولویت بندی کند. اگر وظایف و مسوولیت های او خیلی زیاد است ، براساس اولویت ، بعضی از آنها را حذف کنید.
- به او کمک کنید دورنمای مسائل را در نظر بگیرد. به احساسات او توجه کنید. حتی اگر در مورد مسائل پیش پا افتاده عصبانی شده است به او بگویید احساس او را درک می کنید. سعی کنید در مواقعی که آرام است ، نکات مثبت زندگی اش را به او یادآوری کنید و او را مطمئن کنید که همیشه از حمایت شما بهره مند می شود.
- راههای رفع استرس را به او نشان دهید مثل ورزش ، استراحت و خواب ، خوردن غذا در حد متعادل و حتی تفریح و سرگرمی.
- به او کمک کنید تا خودش فکر کند. او را تشویق کنید تا نظراتش را ارائه دهد، ایده بدهد و براساس قضاوت و تفکر خود تصمیم بگیرد. از او سوالاتی بپرسید مثلا «فکر می کنی فلان گروه چطور آدمهایی باشند؛»
هر چه او بیشتر به خودش اعتماد داشته باشد و استقلال فکری داشته باشد، آسیب پذیری او کمتر می شود.
همدردی کنید
همدردی یعنی دنیا را از دیدگاه فرزندتان ببینید. آن وقت می توانید احساسات و عواطف او را درک کنید. وقتی با او همدردی می کنید در اصل به او یاد می دهید که برای افکارش ارزش قائلید.
در این حالت ، او به خودش اعتماد می کند و دیدگاه شما به عنوان پدر یا مادر را می شناسد. مثلا به شما می گوید: «می دانستم که ممکن است نگران شوید. به همین دلیل زنگ زدم که بگویم کمی دیر می آیم».
بعضی از نوجوانان سیگار می کشند چون وقت آنها بسیار زیاد و کاملا خالی است. بهتر است آنها را در گروههای مختلف هنری ، فرهنگی ، ورزشی و... داخل کنید تا اوقات آنها به بطالت نگذرد. ضمن این که در خلال این فعالیت ها، توانایی و اعتماد به نفس او تقویت می شود.
وقتی فرزندتان سیگار می کشد...
ممکن است فرزندتان سیگار کشیدن را شروع کرده باشد و البته این مساله را به راحتی می توان فهمید بخصوص بوی سیگار که اصلا نمی شود آن را پنهان کرد.
بهتر است در این مواقع سعی کنید آرامش خود را حفظ کنید و از او بپرسید چه مدت است که این کار را شروع کرده و آیا دوستانش سیگاری هستند یا خیر. قوانین خانه را به او یادآوری کنید و از او بخواهید این مساله را در نظر بگیرد.
بدون این که برای او سخنرانی کنید، در مورد اثرات منفی سیگار کشیدن با او صحبت کنید، مثل هزینه سنگین آن ، ایجاد چروک در پوست ، بوی بد دهان و بیماری هایی مثل سرطان. در مورد علایم اعتیاد به سیگار با او صحبت کنید؛ مثل احساس اضطرار شدید نسبت به مصرف سیگار، احساس نگرانی و تحریک پذیری در شرایطی که سیگار نمی کشد و سعی و تلاش دایمی و بی فایده در ترک سیگار.
به او بگویید امکان این که نوجوان بعد از مصرف تنها چند هفته سیگار، به آن اعتیاد پیدا کند وجود دارد. اگر احساس می کنید بشدت به آن اعتیاد پیدا کرده است ، به مشاوران مخصوص در این زمینه مراجعه کنید و اصلا از تلاش در این مورد خسته نشوید و آن را به حال خود رها نکنید.
فرشته آل علی
گفت و گو
