مناقشه برسر احداث یک جاده

جاده گزوئیه که از قلب زیستگاه یوزپلنگ ایرانی در منطقه حفاظت شده بافق می گذرد ، از صدها سال پیش به صورت جاده مالرو مورد استفاده اهالی روستاهای منطقه بود،‌ در سال 1359 توسط جهادسازندگی بازسازی و تردد وسایل نقلیه در آن امکان‌پذیر شد تا این‌که از سال 75 که منطقه بافق حفاظت شده اعلام شد، اجازه هرگونه تعمیر و بازسازی جاده که سال به سال نیز فرسوده‌تر می‌شد، ممنوع اعلام شد.

اما از یکی دو سال گذشته و به دلیل اصرار مردم منطقه و مسوولان محلی، بهسازی آن با موافقت مشروط سازمان محیط زیست کشور در دستور کار مسئولان استان یزد قرار گرفت و نیمه‌های دی سال گذشته بود که عملیات بهسازی جاده که قرار بود در حد خاکریزی مجدد و بهسازی جاده خاکی باشد و نه تخریب و تعریض، آغاز شد که این عملیات به دلیل رعایت نکردن شروط سازمان محیط زیست با اعتراض دوستداران محیط زیست و شکایت محیط زیست مواجه و در بیست و ششم دی متوقف شد.

حالا و پس از گذشت یک سال از منطقه بافق خبر می‌رسد که کار بهسازی جاده خاکی دوباره با سرعت آغاز و صدای گوشخراش ماشین‌های سنگین اداره راه استان یزد در منطقه حفاظت شده طنین‌انداز شده است.

موضوع این است که اهالی تعدادی از روستاهای پشت کوه بافق که اکنون برای رسیدن به مرکز شهرستان بافق از یک مسیر آسفالته حدودا 80 کیلومتری کاملا دشتی و تخت استفاده می‌کنند،‌ معتقدند جاده قدیمی گزوئیه با 56 کیلومتر مسافت،‌ آنها را سریع‌تر به مقصد می‌رساند، بنابراین خواستار بهسازی این جاده هستند.

حال آن‌که این راه تنها 22 کیلومتر مسیر آنها را کوتاه‌تر می‌کند، در حالی که نه‌تنها کوهستانی و خطرناک است و ساخت آن براساس اظهارنظرهای مکرر مسئولان اداره راه، هیچ‌گونه توجیه فنی و اقتصادی ندارد، بلکه از دل زیستگاه یوزپلنگ در حال انقراض ایرانی که تنها یوزپلنگ باقیمانده دنیاست نیز می‌گذرد.

بخشدار بافق با تائید آغاز ساخت جاده گزوئیه از حدود پنج روز پیش به جام‌جم می‌گوید: جاده جدید که تاکنون ساخت چهار کیلومتر آن انجام شده، 30 درصد نسبت به جاده قدیمی افزایش کمی و کیفی دارد، به طوری که عرض جاده هفت متر است که با شانه‌های آن جمعا 9 متر می‌شود.

محمدعلی صمیمی که با این سخنان بر گفته دوستداران محیط زیست مبنی بر تعریض جاده و تخریب بخشی از منطقه حفاظت شده و نه بهسازی آن صحه می‌گذارد، درباره دلیل اصرار روستاییان مبنی بر بهسازی جاده قدیمی می‌افزاید: جاده‌ای که هم‌اکنون روستاییان از آن استفاده می‌کنند به نام کوشک ـ گزستان 86 کیلومتر است که نسبت به جاده گزوئیه حدود 30 کیلومتر طولانی‌تر است و طی این مسافت برای اهالی منطقه سخت است.

وی در پاسخ به این پرسش جام‌جم مبنی بر این‌که آیا جاده جایگزینی وجود ندارد که هم مسافت آن کوتاه‌تر باشد و هم برای منطقه حفاظت شده تهدیدی به شمار نیاید و روستاییان از طریق آن تردد کنند، خاطرنشان می‌کند: دو مسیر سیروس‌آباد و شادکام نیز در این منطقه وجود دارد که سیروس‌آباد حدود 70 کیلومتر است، اما به دلیل عبور از محدوده سایت انرژی اتمی، مسئولان این سازمان اجازه بهسازی آن را نمی‌دهند، مگر این‌که مسیر انحرافی برای جاده ایجاد شود که این اقدام باعث افزایش هفت کیلومتری طول جاده می‌شود.

صمیمی با بیان این‌که جاده شادکام تنها مسیر جایگزین مناسب است که فقط دو تا سه کیلومتر از جاده گزوئیه طولانی‌تر است، می‌گوید: اما تنها مشکل این مسیر نیاز به حفر و ایجاد یک تونل هزار متری است، چراکه مسیر از دل کوه می‌گذرد که ساخت چنین تونلی نیز اعتباری بالغ بر دو تا سه میلیارد تومان می‌خواهد که پرداخت آن نه در توان شهرستان بافق است و نه مسئولان استانی آن را متقبل می‌شوند.

بخشدار بافق با بیان این‌که در صورت تخصیص این اعتبار و ساخت تونل و بهسازی شادکام، مردم از خواست خود مبنی بر بهسازی جاده گزوئیه خواهند گذشت، یادآور می‌شود: نگرانی درباره خطرناک و صعب‌العبور بودن جاده گزوئیه بویژه در فصل زمستان هم بی‌مورد است، چراکه تنها 29 کیلومتر از این جاده نیاز به بازسازی دارد و از این مسافت نیز تنها هفت کیلومتر آن از منطقه کوهستانی و صعب‌العبور می‌گذرد که فقط حدود دو کیلومتر آن در منطقه دارای شیب تند واقع شده است.

صمیمی درباره تهدید حیات وحوش و یوزپلنگ با تردد در این مسیر نیز می‌گوید: اولا به عقیده ما این منطقه با دارا بودن حدود دو قلاده پلنگ و شش قلاده یوزپلنگ، ارزش زیست محیطی مهمی ندارد و هیچ ضرورتی نداشت که این منطقه را حفاظت شده اعلام و جلوی ساخت و ساز مردم را بگیرند و ثانیا به نظر ما ساخت این جاده، حیات این حیوانات را به خطر نمی‌اندازد و در نهایت اگر هم چنین اتفاقی بیفتد، آیا منافع 30 هزار جمعیت ساکن درکوهبنان که خواهان تردد از طریق این مسیر هستند مهم‌تر است یا منافع این حیات وحش؟!

اما مدیر پیشین پروژه بین‌المللی احیای یوزپلنگ آسیایی که طبق مشاهداتش از ساخت جاده‌ای دو بانده و آسفالته در محل اظهار نگرانی می‌کند، با تاکید بر این‌که ساخت این جاده به هیچ عنوان منافع ملی را در برنمی‌گیرد و حتی به ضرر روستاییان منطقه است، به جام‌جم می‌گوید: ساخت این جاده تخریب کننده بهترین زیستگاه یوزپلنگ و سایر گونه‌های جانوری و گیاهی منطقه است که در صورت توجه می‌تواند از نظر اکوتوریسم فعال شده و عایداتی را برای روستاهای مذکور داشته باشد.

علیرضا جورابچیان با بیان این‌که ساخت و احیای این جاده به دلیل واقع شدن در منطقه‌ای صعب‌العبور و پر پیچ و خم و مشرف به دره‌های عمیق کار عاقلانه‌ای نیست،‌ علت اصرار برای ساخت آن را فشار برخی افراد عنوان می‌کند که دارای بعضی استثنائات در منطقه هستند و برای رونق اراضی خود به تحریک و تهییج اهالی روستا اقدام کرده‌اند.

وی با رد ادعای بخشدار مبنی بر آسیب ندیدن وحوش با ساخت جاده،‌ خاطرنشان می‌کند: تجربه مناطق دیگر کشور نشان داده با احیای جاده و افزایش تردد در آن، حیات تمام گونه‌ها تهدید و حتی نسل آنها بویژه یوزپلنگ منقرض خواهد شد.

مرتضی اسلامی، مدیرعامل انجمن یوزپلنگ ایرانی نیز با تائید آغاز عملیات احداث جاده در منطقه حفاظت شده بافق به جام‌جم می‌گوید: از حدود چند هفته پیش عملیات ساخت جاده گزوئیه در قسمتی که در دشت واقع شده و در مسیر میانبری جدای مسیر قدیمی، با عرض 9 متر و زیرسازی 70 سانتی‌متر شروع شده است که ساخت این جاده با چنین ابعادی قطعا آن را از شکل یک جاده روستایی صرف خارج می‌کند، به طوری که با چنین ابعادی احتمال چهار بانده شدن آن نیز وجود دارد.

وی با بیان این‌که فعلا آسفالتی در منطقه مشاهده نمی‌شود، اما زیرسازی یک جاده به این شکل هیچ فرقی با آسفالت کردن آن نمی‌کند، می‌افزاید: چون جاده از حالت روستایی خارج شده بنابراین حتما به ارزیابی زیست محیطی احتیاج دارد این در حالی است که هیچ ارزیابی صورت نگرفته و سازمان محیط زیست بدون انجام این ارزیابی با ساخت جاده موافقت کرده است.

در همین حال معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست کشور نیز معتقد است موضع این سازمان درباره جاده گزوئیه نسبت به گذشته هیچ تفاوتی نکرده و مجوز و موافقت سازمان حفاظت محیط زیست در حد بهسازی جاده موجود روستایی است.

به گفته اصغر محمدی فاضل هیچ توافقی برای تعریض یا آسفالت جاده نیز صورت نگرفته است، بنابراین هر اقدامی خارج از این چارچوب و برخلاف این توافق که در جلسه استانداری یزد با حضور نماینده سازمان محیط زیست صورت گرفت،‌ قطعا غیرقانونی است و سازمان بناچارا از مسیر قوه قضاییه با آن برخورد خواهد کرد.

فاضل خاطرنشان می‌کند: توافق صورت گرفته برای بهسازی جاده نیز فقط به این دلیل است که جاده گزوئیه که سال‌ها پیش از آن استفاده می‌شده به دو دلیل افزایش جمعیت روستاها و تخریب تدریجی در برخی نقاط،‌ احتیاج به بازسازی داشت که تنها بهسازی همین نقاط تخریبی مورد موافقت سازمان محیط زیست قرار گرفته و انجام آن به اداره راه و شهرسازی استان یزد محول شده است.