درختان زاگرس کوتاه‌قد شدند

یک فعال محیط زیست در این باره گفت: هرچند در برخی مناطق در سطوحی محدود، توده‌هایی وجود دارد که ارتفاع درختان آنها به ۱۲ تا ۱۷ متر هم رسیده و کماکان از ارتفاعی بیش از ارتفاع متوسط اکثر توده‌های جنگلی زاگرس در وضع موجود برخوردارند، اما ارتفاع متوسط به دست آمده برای توده‌های جنگلی زاگرس کمتر از هشت متر است که متأسفانه در سراسر جنگل‌های زاگرس مرکزی مصداق دارد و توده‌های با ارتفاع بیشتر تنها در لکه‌های کم‌وسعت و به صورت نادر در مناطق خاصی از زاگرس مشاهده می‌شود.

هومان خاکپور در گفت‌وگو با مهر افزود: بر اثر این کاهش ارتفاع متوسط، علاوه بر از دست رفتن بخش زیادی از بیوماس فضایی جنگل، اشکوب‌ها یا لایه‌های گیاهی جنگل کاهش یافته و بخشی از گروه‌های گیاهی و تنوع زیستی که از زیستگاه‌های ویژه در پروفیل عمودی توده جنگلی برخوردار بوده‌اند، از بین می‌روند.

جنگل‌ها در شرایط طبیعی، از فرم پرورشی دانه‌زاد برخوردارند، ولی بر اثر تخریب و قطع درختان، در صورتی که آن جنگل دارای قابلیت جست دهی و توان تجدید حیات غیرجنسی (شاخه زاد) باشد، فرم پرورشی درختان قطع شده آن ابتدا از دانه‌زادی به دانه و شاخه زاد و در صورت استمرار قطع، به شاخه‌زاد تبدیل می‌شود.

توده‌های جنگلی با منشأ زادآوری شاخه‌زاد از پایداری کمتری نسبت به توده‌های دانه‌زاد برخوردار بوده، ارتفاع متوسط توده آنها کاهش قابل ملاحظه‌ای یافته، ساختار عمودی چند اشکوبه آنها به توده تک اشکوبه تنزل یافته و در مجموع اثر حمایتی آن توده‌های جنگلی بر بستر رویشگاه کاهش می‌یابد.

رئیس انجمن زیست محیطی تسنیم نیز در این باره گفت: هم‌اکنون جنگل‌های گستره زاگرس مرکزی در سطوح محدودی از فرم پرورشی دانه‌زاد هستند و نزدیک به ۸۵ درصد آنها از دیگر فرم‌های پرورشی (شاخه دانه‌زاد، دانه شاخه‌زاد یا شاخه‌زاد) برخوردارند.

وی افزود: با در نظر گرفتن کاربری اصلی جنگل‌های منطقه زاگرس که همانا حفاظت از آب و خاک و کارکردهای محیط زیستی است، میزان انبوهی این توده‌های جنگلی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و حفظ رطوبت خاک و کیفیت بستر رویش در این جنگل‌ها مرهون همین پوشش تاجی است.

به اعتقاد لیلا اخلاصی، در شرایط موجود به علت تشدید روند تخریب، میزان انبوهی پوشش تاجی توده‌های جنگلی زاگرس نسبت به پتانسیل تولیدی واقعی آنها بشدت کاهش یافته و در بیش از ۷۰ درصد از وسعت رویشگاه‌های جنگلی زاگرس، میزان این انبوهی به کمتر از ۲۵ درصد رسیده است.

وی گفت: در وضع موجود تقریبا در تمامی مناطق جنگلی زاگرس تجدید حیات غالب، غیرجنسی و شاخه‌زاد شده است. گرچه همچنان قابلیت تجدید حیات جنسی و دانه زادی در این جنگل‌ها وجود دارد و هنوز هم رویش نهال به صورت دانه‌زاد میسر است، اما این نهال‌ها به دلیل فشارهای روزافزون چرای دام قادر به استقرار و ادامه حیات نیست و در وضع موجود تعداد متوسط آنها در واحد سطح، بسیار کم و محدود (۲۰۰ اصله) شده است.