وقتی نبض کالبد می‌تپد

قلب، نقطه مرکزی سیستم گردش خون در بدن بوده و وظیفه اصلی آن پمپاژ خون است. این عضو، شکلی مخروطی دارد و از عضله ساخته شده است. قلب که اندامی عضلانی است، محفظه‌هایی توخالی دارد که از خون پر و خالی می‌شود. قلب هر انسانی تقریبا به اندازه مشت اوست. این اندام حیاتی در هر دقیقه پنج لیتر خون را پمپاژ می‌کند و حدود صد هزار بار در روز و 35 میلیون بار در سال ضربان دارد.

قلب به وسیله یک دیواره به دو قسمت چپ و راست تقسیم می‌شود. این دیواره که سپتوم نام دارد، از مخلوط شدن خون غنی شده با اکسیژن با خون عاری از اکسیژن جلوگیری می‌کند. علاوه بر این دیواره، ‌دیواره دیگری در قلب وجود دارد که قسمت‌های بالایی یعنی دهلیزها را از بطن‌ها یعنی بخش‌های پایینی جدا می‌کند. به این ترتیب قلب از چهار اتاقک تشکیل می‌شود. دهلیزها بیشتر محل نگهداری خون است و بطن‌ها محل پمپاژ خون.در واقع هر یک از قسمت‌های قلب در جریان خون نقشی جداگانه دارد و خون می‌تواند از قسمت‌های بالایی به پایینی وارد شود، اما نمی‌تواند از قسمت چپ به راست یا برعکس حرکت کند. قلب و رگ‌های خونی در مجموع سیستم قلبی و عروقی را تشکیل می‌دهد که وظیفه گردش خون و اکسیژن در سراسر بدن را بر عهده دارد. سمت راست قلب که از دهلیز و بطن راست تشکیل می‌شود وظیفه جمع‌آوری و پمپ خون از قلب به ریه‌ها را بر عهده دارد. ریه‌ها که منبع اکسیژن است خون را تازه می‌کند و به قلب می‌فرستد. خون غنی از اکسیژن از سمت ریه‌ها وارد سمت چپ قلب می‌شود که متشکل از دهلیز و بطن چپ است. این خون سپس از طریق رگ آئورت به تمام نقاط بدن برای تامین اکسیژن بافت‌ها فرستاده می‌شود.

خون می‌تواند از دهلیز به بطن پایین بیاید، چرا که بین این دو، دهانه‌ای وجود دارد که آنها را از هم جدا می‌کند. این دهانه که دریچه دولختی یا میترال نام دارد، بعد از ورود خون به بطن بسته می‌شود. بنابراین خون نمی‌تواند به دهلیز برگردد. با استفاده از این سیستم، خون همیشه فقط در یک جهت در داخل قلب جریان می‌یابد. علاوه بر این دریچه، دریچه‌هایی هم در پایین شریان‌های بزرگ حامل خون از قلب به آئورت و شریان ریوی وجود دارد. این دریچه‌ها مانع برگشت خون پمپاژ شده به قلب می‌شود.

قلب یک دستگاه پمپاژ است که از دیوارهای عضلانی ضخیمی ساخته شده است. این جداره‌ها می‌تواند فشار خون برای خروج از قلب را کاهش دهد. در عوض، خون با جریان یکنواختی در رگ‌های خونی به حرکت در می‌آید. خون در مرحله نخست خروج از قلب وارد سرخرگ‌ها می‌شود. عروقی که از قلب خارج می‌شود، ضخیم است، اما همین سرخرگ‌ها بزودی شاخه شاخه می‌شوند و لوله‌های کوچک‌تر و کوچک‌تری را تشکیل می‌دهند. کوچک‌ترین رگ‌های خونی به نام مویرگ‌ها، یک شبکه از عروق کوچک در سراسر بدن را می‌سازند. مویرگ‌ها دارای دیوارهای بسیار نازک بوده و در تماس نزدیک با بافت‌های بدن هستند. سلول‌های قرمز خون براحتی می‌تواند برای رساندن اکسیژن به سلول‌های همجوار از دیواره‌های مویرگ‌ها عبور کند. همان‌طور که خون از طریق مویرگ‌ها جریان می‌یابد، این سیستم برای جمع‌آوری زباله‌ها یعنی دی اکسید کربن از سلول‌های بدن هم کارایی دارد. این خون حاوی دی‌اکسید‌کربن در مسیر بازگشت از طریق مویرگ‌ها سپس وریدهای کوچکی که مویرگ‌ها با هم تشکیل می‌دهند، به قلب می‌رسد. این رگ‌ها هم با یکدیگر متحد شده و رگ‌های بزرگ‌تری را تشکیل می‌دهند و در نهایت از مسیر وریدهای بزرگ به قلب می‌رسند. بنابراین عروق خونی بدن، خون را در یک دایره عروقی دور قلب به سفر به نقاط مختلف بدن می‌برند. در رگ‌ها هم آن را به قلب بازگشت می‌دهند. در واقع قلب پمپی است که باعث می‌شود این اتفاق بیفتد.

فاطمه صادقی‌پیروز