آفتی به نام فرم‌گرایی

خداوند هم در قرآن که آخرین کتاب آسمانی است برای بازگو کردن پیام‌هایش از روش داستان‌گویی استفاده کرده است بنابراین می‌توان قصه‌گویی را یکی از بهترین روش‌ها برای رساندن پیام و محتوا به مردم دانست.

سریال‌های نمایشی هم در تلویزیون کشور ما تولید می‌شوند تا پیامی را به مخاطب منتقل کنند. قصه‌های این سریال‌ها می‌تواند چند لایه باشد و از خط روایی ساده پیروی کند، اما مهم این است که داستان آنقدر گویا باشد که مخاطب آن را درک کند البته لازم نیست که مخاطب خیلی سریع و بدون تفکر محتوای یک داستان تلویزیونی را دریابد و از آن تاثیر بگیرد.

فیلمنامه‌نویس اگر به کارش اشراف داشته باشد، می‌تواند در زمان نوشتن، شعور مخاطب را هم در داستان دخیل کند و جایی را هم برای تفکر او در نظر بگیرد.

اما این شرایط نباید نویسنده را به سمت طراحی داستانی معمایی ببرد. قرار نیست مخاطب به تماشای سریالی داستانی بنشیند اما به جای برقراری ارتباط با داستان مدام به فکر حل معمای چگونگی روایت داستان باشد و در ذهنش دنبال ربط و وصل قسمت‌های داستان به یکدیگر باشد.

گاهی فیلمنامه‌نویسان به تقلید از رمان‌های پیچیده و یا سریال‌های خارجی که هدفشان جذب مخاطبان خاص است، بدون این‌که سلیقه و درک عموم مخاطبان تلویزیون کشور ما را در نظر بگیرند، داستان‌هایی را برای ساخت یک سریال طراحی می‌کنند که محتوا را در سایه فرم قرار می‌دهد.

کارگردانانی که هم ساخت این‌جور فیلمنامه‌ها را به عهده می‌گیرند ناخواسته دچار نوعی فرم‌گرایی نامفهوم می‌شوند و به جای روایتی که مناسب درک عموم مخاطبان باشد به ورطه پیچیده‌گویی و ادغام زمان‌ها در هم می‌شوند. ادغامی که نتیجه‌ای جز سردرگمی مخاطب ندارد.

سریالی مانند «Lost» که در سراسر دنیا مخاطبان زیادی پیدا کرد، یک اتفاق است که حتی کارشناسان رسانه‌ای جهان هم از آن به عنوان اثری نادر یاد می‌کنند که تکرار آن دشوار است بنابراین نویسندگان و کارگردانان ایرانی که سطح سلیقه مخاطب ایرانی را می‌شناسند بهتر است به جای تلاش برای تقلید از سریال Lost و تمرین فرم‌گرایی در تلویزیون، داستانی سرراست را برای مردم به تصویر بکشند تا حداقل عموم مخاطبان پیام سریال را که قرار است مهم هم باشد، دریافت کنند.