فناوری، جاده‌ها را بیمه می‌کند

ضمن آن‌که طبق گزارش پژوهشکده حمل و نقل وزارت راه و شهرسازی، ایران طی همین دوره از نظر تلفات جاده‌ای در صدر کشورهای جهان قرار گرفته است.

در چنین شرایطی افزایش مشکلات بسیار در مدیریت ترافیک شهری، هدایت و راهنمایی خودروها در جاده‌های برون‌شهری و هزینه‌های سنگین مالی و جانی ناشی از این مشکلات به عنوان یک چالش بزرگ و در عین حال، توسعه فناوری ارتباطات و اطلاعات (فاوا) به عنوان یک مزیت، نیاز به استفاده از فناوری ارتباطات هوشمند خودرویی را در حوزه حمل ونقل بوضوح نشان می‌دهد. بررسی‌های انجام گرفته درخصوص کاربرد فاوا در حمل و نقل به ایجاد حوزه جدیدی با عنوان ITS در دو دهه قبل در دنیا منجر شده است. نتایج حاصله در طول بیش از یک دهه در این حوزه، کارشناسان را به این نتیجه سوق داده است که رسیدن به مزیت‌های بزرگ استفاده از فاوا در حمل ونقل تنها در صورتی ممکن است که توسط یک بستر ارتباطی متشکل از تجهیزات الکترونیکی و ارتباطی درون خودرو و تجهیزات ارتباطی کنار مسیر و در صورت نیاز با استفاده از امکانات شبکه عمومی مخابرات به اجرا گذاشته شوند. از این رو با توافقات اولیه میان خودروسازان بزرگ جهان و نهادهای حمل و نقل در آمریکا، اتحادیه اروپا، ژاپن و کره جنوبی، ضرورت هماهنگی درخصوص استفاده از این بستر مورد تصویب قرار گرفته و برخی از استانداردهای لازم در این خصوص تدوین شده‌اند.

اجرای طرح سامانه ارتباطات هوشمند خودرویی، زیرساخت لازم را برای ارتقای ایمنی حمل ونقل شهری و جاده‌ای از طریق دریافت و انتقال علائم هشداردهنده بین خودروها، بهبود مدیریت ترافیک شهری و جاده‌ای از طریق برقراری ارتباط خودروها با تجهیزات کنار مسیروایجاد امکانات لازم برای ارائه خدمات ارزش افزوده کاربرد (در حوزه‌هایی مانند پلاک الکترونیکی، دریافت الکترونیکی عوارض تردد خودروها در گذرگاه‌های خاص، کنترل آلایندگی خودروها، مدیریت سوخت و ارائه خدمات اینترتتی در حال حرکت) فراهم می‌کند. در کشور ما هم اجرای پروژه طراحی و پیاده‏ سازی سامانه ارتباطات هوشمند خودرویی (Connected Vehicle Technology) پس از امضای توافقنامه آن در مهر 90 میان ریاست سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران و ریاست جهاد دانشگاهی، به جهاد دانشگاهی صنعتی شریف واگذار شد. به گفته مهندس حبیب رستمی، مدیر گروه پژوهشی فناوری اطلاعات جهاددانشگاهی صنعتی‌شریف و مدیر پروژه سامانه ارتباطات هوشمند خودرویی، این پروژه که به اختصار CVT نامگذاری شده است، به منظور ایجاد زیرساخت ارتباطی لازم برای انتقال اطلاعات و پیام‏های هشداردهنده به خودروهای در حال حرکت در معابر شهری و جاده‏های برون‌‏شهری و تبادل اطلاعات بین خودروها از طریق به‌کارگیری فناوری DSRC و برقراری ارتباطات برد کوتاه اختصاصی در محیط‏های خودرویی، با اهداف ارتقای سطح ایمنی سفرهای زمینی با خودرو، کاهش مصرف سوخت خودروها، کمک به حفظ محیط زیست و ارائه خدمات ارزش افزوده تعریف شده است.

رستمی می‌افزاید:قرار است در پایان این طرح با تحلیل نتایج آزمون به‌کارگیری نرم‏ افزارهای کاربردی تعریف شده در دو بخش ارتباطات خودرو با تجهیزات کنار مسیر (V2I) و ارتباطات خودرو با خودرو (V2V) و با توجه به نظرات کارشناسان و استفاده از گزارش‏‌های منتشر شده پیرامون طرح‏‌های مشابه در سایر کشورها، نسبت به تدوین نقشه راه توسعه کاربردها و استفاده عملیاتی از نتایج طرح‏ اقدام شود.

بومی‌سازی دانش فنی ساخت، تولید و به‌کارگیری فناوری ارتباط هوشمند از طریق توسعه و انتقال دانش فنی، طراحی معماری و ساخت نمونه‌ای از تجهیزات و اجرای طرح در مقیاس پایلوت با هدف ارزیابی قابلیت‌های فناوری، فراهم‌سازی شرایط خلق ارزش افزوده، پیاده‌سازی چند کاربرد مهم و عمومی و تدوین راهبردها و استانداردهای لازم بومی، برای توسعه و به‌کارگیری فناوری ارتباط هوشمند خودرو از جمله اهداف اصلی این طرح‏ محسوب می‌شود.

رئیس جهاد دانشگاهی واحد صنعتی‌شریف در حالی از اتمام مراحل طراحی اولیه و ساخت نمونه تجهیزات سخت‌افزاری سامانه ارتباطات هوشمند خودرویی در فاز آزمایشگاهی و آغاز اجرای این طرح به صورت پایلوت در آزاده راه تهران ـ قزوین تا گردنه کوهین در پایان سال جاری خبر داده که فناوری CVT مجموعه‌ای از قابلیت‌ها و فناوری‌های الکترونیکی و اطلاعاتی با محوریت فناوری DSRC است که بستری برای به اشتراک‌گذاری اطلاعات‌ بین خودروها و تجهیزات کنترل ترافیک را به‌وجود می‌آورد. به گفته مهندس کوروس حمزه، سامانه ارتباطات هوشمند خودرویی که بر مبنای به‌کارگیری این فناوری طراحی و اجرا می‌شود، خدمات متنوعی را در زمینه ایمنی، مدیریت ترافیک و خدمات تجاری ارائه می‌دهد. خدمات این سامانه در دو بخش ارتباطات خودرو با زیر ساخت جاده‌ای وارتباطات خودرو با خودرو دسته‌بندی می‌شوند. پرداخت الکترونیکی عوارض تردد خودروها، اولویت‌دهی عبور برای خودروهای عمومی و اورژانسی در تقاطع‌های مفروض، ردیابی خودروهای عبوری و جمع‌آوری داده‌های ترافیکی، هشداردهی ورود خودرو از مسیر فرعی به بزرگراه، اعلام وضع ترافیکی جاده در نقاط خارج از دید راننده و اعلام وضع جاده به لحاظ محدودیت‌های ترافیکی و پدیده‌های هواشناسی از خدمات ارتباطات خودرو با زیر ساخت‌های جاده‌ای است. در بخش ارتباطات خودرو با خودرو نیز اعلام توقف ناگهانی خودروی جلویی، هشداردهی عبور خودروی اورژانسی به خودروهای واقع در مسیر و اعلام رخداد تصادف از طریق حسگرهای موجود در خودروهای جلویی و تجهیزات کنار مسیر را هم می‌توان از جمله خدمات این سیستم به حساب آورد.

بازار هدف این طرح خودروهای تولید شده در داخل کشور برای نصب تجهیزات داخل خودرو ( OBE ) و نقاط حادثه‌ساز در جاده‌های کشور برای نصب تجهیزات کنار مسیر (RSE) به منظور پیاده‌سازی نرم‌افزارهای کاربردی طرح است. به اعتقاد مهندس رستمی مشتریان طرح، به‌طور کلی شرکت‌های خودروسازی و مالکان خودروها برای خرید و نصب دستگاه‌های OBE و سازمان‌های متولی ارائه‌دهنده خدمات جاده‌ای و حمل و نقلی برای دریافت و ارائه کاربردهای فوق الذکر هستند.

اثربخشی طرح به‌واسطه افزایش ایمنی تردد خودروها در معابر شهری و جاده ای، با این پیش‌بینی که حداقل به میزان 30 درصد از تصادفات ناشی از خطای راننده و 40 درصد از تصادفات ناشی از ایرادات موجود در مهندسی جاده‌های کشور کاهش می‌یابد قابل تامل است. وی می‌افزاید: برمبنای آخرین مطالعات پژوهشکده حمل و نقل (وابسته به وزارت راه وشهرسازی) خسارت تصادفات جاده‌ای در سال 1386 معادل 18 میلیارد دلار برآورد شده است که می‌تواند به‌عنوان متوسط خسارات سالیانه کشور در این بخش در نظر گرفته شود. با توجه به آمار پلیس راهور ناجا از سهم عوامل مختلف در بروز تصادفات جاده‌ای (52 درصد برای عامل راننده و 30 درصد برای عامل جاده)، در صورت به‌کارگیری نتایج طرح، می‌توان انتظار داشت که سالانه حداقل به میزان 5‌/‌4 میلیارد دلار از خسارات ناشی از تصادفات جاده‌ای در کشور کاسته شود.

ارزش افزوده و کاهش وابستگی و رقابت‌پذیری در صنایع خودروسازی کشور با به‌کارگیری فناوری CVT و یکپارچه‌سازی آن با الکترونیک خودروهای تولید شده در داخل کشور، فراهم بودن زمینه‌های حرکت علمی همزمان با کشورهای توسعه یافته و بومی سازی دانش فنی در داخل کشور و انتقال آن به بازار خارج از کشور از جمله دستاوردهایی هستند که با اجرای این طرح امکان‌پذیر خواهند بود.

در حال حاضر سامانه ارتباطات هوشمند خودرویی در مرحله تأمین و تولید اجزای سخت‌افزاری، آماده‌سازی زیرساخت ارتباطی و توسعه نرم‌افزارهای پایه و کاربردی مورد نیاز قرار دارد که با اتمام این مرحله تا پایان امسال، با دریافت پشتیبانی‌های لازم از طریق سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران به‌عنوان کارفرمای طرح‏ و همچنین با جلب مشارکت سایر ذینفعان طرح‏ مانند وزارت راه و شهرسازی و سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای، کاربردهای عملیاتی سامانه در مسیر و محدوده منتخب برای اجرای پایلوت مورد آزمون قرار خواهد گرفت.