سودای «دکتر شدن» در خارج رنگ می‌بازد

اما فارغ‌التحصیلان رشته‌های پزشکی در این دانشگاه‌ها آنقدر زیاد شدند تا وزارت بهداشت به‌عنوان اصلی‌ترین متولی سنجش مدارک آنها سراغ رتبه‌بندی این دانشگاه‌ها در دنیا رفت و کار به جایی رسید که اغلب آنها نمره قبولی نگرفتند.

به ترتیب اولین بار در سال 88 رئیس مرکز خدمات آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از اعتبار نداشتن دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور ارمنستان و اکراین از سال2010 خبر داد و چند ماه بعد در دی‌ماه همان سال شورای عالی ارزشیابی وزارت بهداشت، اعلام کرد دانشگاه‌های کشور فیلیپین نیز از جولای سال 2010 غیرمعتبر است.

این روند و اعلام دانشگاه‌های غیرمعتبر این کشورها ادامه یافت تا جایی که خیلی‌ها تصمیم‌گرفتند اگر در کنکور خودمان قبول نمی‌شوند و اگر توانایی علمی و مالی رفتن به دانشگاه‌های معتبر خارجی را ندارند، در عوض در شعبه‌های خارجی دانشگاه معتبر همین کشورها ادامه تحصیل دهند، اما برعکس وزارت علوم، وزارت بهداشت با این دانشگاه‌ها نیز موافق نیست و براساس شاخص‌های رتبه‌بندی آنها را فاقد اعتبارمی‌داند.

نه تعدادشان کم است و نه ادعاهایشان؛ مثلا در کشوری به نزدیکی بحرین، چند شعبه از دانشگاه‌های مشهور خارجی فعالیت می‌کنند که مدعی هستند استانداردهای آموزشی را در سطح بالایی به دانشجویان ارائه می‌کنند، اما حالا وزارت بهداشت به صراحت اعلام کرده است که مدارک صادر شده از سوی همه شعبات دانشگاه‌های خارجی در کشورهای سراسر دنیا، فاقد‌اعتبار‌است.این شعبه‌ها در واقع به نمایندگی از یک‌دانشگاه معتبر و صاحب‌نام در کشورهای کوچک یا ضعیف آموزشی تاسیس می‌شوند و قرار است مدرکی معادل مدارک همان دانشگاه‌ها به‌فارغ‌التحصیلان ارائه دهند.

اما جالب آن‌که وزارت علوم در موضعی متفاوت با سیاست‌های وزارت بهداشت می‌گوید، در صورتی که شعبه‌ای از دانشگاه‌های خارجی در سایر کشورها با معیارهای وزارت علوم همخوانی داشته باشد، اعتبار مدارک صادر شده از سوی این شعبات دانشگاهی را نیز قبول دارد. در واقع به دلیل دو تکه بودن مدیریت آموزش عالی کشور، وزارت بهداشت و وزارت علوم نتوانسته‌اند در موضوع مهمی همچون اعتبارسنجی مدارک شعبات دانشگاه‌های خارجی در کشورها به یک نظر واحد و قابل‌اتکا برسند؛ اختلاف‌نظری که دودش به چشم همه دانشجویانی خواهد رفت که برای تحصیل در شعبات دانشگاه‌های خارجی، وقت و هزینه گزافی صرف کرده‌اند.

شعبه دانشگاه‌های مطرح خارجی، تنها به‌منطقه خاورمیانه و حتی آسیا محدود نمی‌شود؛ بلکه این شعبات دانشگاهی در اقصی‌نقاط جهان به جذب دانشجو اقدام می‌کنند.

اما محمود قاضی‌خوانساری، رئیس مرکز خدمات آموزشی وزارت بهداشت در خصوص اعتبار این شعبه‌های دانشگاهی با صراحت به‌جام‌جم می‌گوید: به اعتقاد وزارت بهداشت، هیچ‌کدام از شعبات دانشگاه‌های خارجی در دنیا، اعتبار‌ندارد و ما مدارک صادر شده از سوی این شعبه‌ها را قبول نداریم.

وی می‌افزاید: این شعبات دانشگاهی، تنها در حد یک ساختمان هستند و کیفیت آموزش در این شعبات، اصلا مشابه کیفیت آموزش در دانشگاه‌های مرجع نیست؛ یعنی نباید تصور کنیم که مثلا اگر یک دانشگاه مطرح، شعبه‌ای در منطقه خاورمیانه افتتاح کرد، آن شعبه از کیفیت آموزشی همان دانشگاه مرجع برخوردار باشد.

خوانساری با بیان این‌که هم‌اکنون بیش از هزار دانشجوی گروه پزشکی در دانشگاه‌های خارج از کشور درس می‌خوانند، اضافه کرد: یک‌دانشگاه مطرح پزشکی باید دانشکده، آزمایشگاه و امکانات متنوع آموزشی داشته باشد، اما شعبات دانشگاه‌های خارجی در رشته‌های پزشکی، فاقد‌این امکانات هستند و معمولا کلاس‌هایشان را در دانشگاهی دیگر برگزار می‌کنند.

این مقام مسئول در وزارت بهداشت، خاطرنشان می‌کند: اگر شما به رده‌بندی جهانی این شعبات نگاهی بیندازید، متوجه می‌شوید که این شعبه‌ها در رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان، فاقد‌جایگاه هستند، مثلا هیچ‌کدام از شعبات دانشگاه‌های خارجی در رشته علوم پزشکی در رتبه‌بندی شانگهای، (یکی از شاخص‌های مهم در رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان)‌ حضور ندارند.

برخلاف اعلام نظر صریح وزارت بهداشت که همه شعبات دانشگاه‌های خارج از کشور را رد‌صلاحیت می‌کند، وزارت علوم، موضع نرم‌تری نسبت به این شعبات دارد. ابوالفضل حسنی، مدیرکل دفتر گسترش آموزش عالی وزارت علوم به جام‌جم می‌گوید: نظر وزارت بهداشت، ربطی به موضع وزارت علوم ندارد و ما سیستم اعتبار سنجی مخصوص خود را داریم.

وی می‌افزاید: وزارت علوم، اعتبار شعبات دانشگاه‌های خارج از کشور را می‌سنجد و اگر کیفیت آموزش‌های عالی در این شعبات، مطابق استانداردهای این وزارتخانه باشد، اعتبار مدارک صادر شده از سوی این شعبات را هم قبول داریم.

حسنی با بیان این‌که لیست شعبات مجاز دانشگاه‌های خارجی در سایت وزارت علوم موجود است، تاکید می‌کند: البته باید عنوان کنم که وزارت علوم، مدارک همه شعبات خارجی دانشگاه‌های خارج از کشور را قبول ندارد، بلکه اگر کارشناسان این وزارتخانه به این نتیجه برسند که کیفیت آموزش عالی و سطح علمی استادان و سایر مولفه‌های آموزشی دیگر در این شعبات رعایت می‌شود، مدارک دانشگاهی آنان را نیز مورد تائید قرار می‌دهد.

وی با اشاره به همکاری‌های علمی ایران با دانشگاه‌های خارج از کشور، خاطر نشان می‌کند: به دلیل تحریم‌های بین‌المللی، فعلا هیچ شعبه‌ای از دانشگاه ‌های خارجی در ایران فعالیت نمی‌کنند، اما از سال 84 به این سو، وزارت علوم حدود 40 همکاری مشترک با دانشگاه‌های مطرح جهان داشته که در واقع این دوره‌های آموزشی مشترک با سایر دانشگاه‌های جهان، در حکم همان حضور شعبات دانشگاه‌های خارجی در کشور است.

بر اساس مصوبات جلسه شورای عالی ارزشیابی در سال گذشته، حدود یکهزار دانشگاه برتر در رتبه‌بندی QS (یکی از انواع رتبه‌بندی‌های بین‌المللی دانشگاه‌های دنیا)‌ و 500 دانشگاه برتر در رتبه‌بندی شانگهای و 500 دانشگاه برتر در رتبه‌بندی times (نظام رتبه‌بندی که سالانه دانشگاه‌های کشور را رتبه‌بندی می‌کند)‌ در فهرست دانشگاه‌های معتبر قرار دارد، اما وزارت بهداشت هیچ کدام از شعبات این دانشگاه‌ها را قبول‌ندارد.

گرچه وزارت بهداشت و وزارت علوم در حوزه آموزش عالی، وظایف متفاوتی دارند، اما چنین اختلاف نظر گسترده‌ای در موضوع اعتبار مدارک شعبات دانشگاه‌های خارج از کشور، به‌طور مستقیم موجب سرگردانی دانشجویان ایرانی شده است.

در واقع، دانشجو از خود می‌پرسد چگونه امکان دارد که به طور مثال، اعتبار رشته‌ای مثل مهندسی مکانیک در یکی از شعبات خارجی با معیارهای وزارت علوم همخوانی داشته باشد، اما رشته داروسازی همان دانشگاه در شعبه‌ای دیگر، مورد تائید وزارت بهداشت نباشد و حتی اگر این اختلاف‌نظرها تنها به چند دانشگاه محدود می‌شد، جای تامل کمتری داشت، اما وقتی این اختلاف عقیده درخصوص همه شعبات دانشگاه‌های جهان است، در چنین اوضاعی نیاز به بازنگری بسیار محسوس می‌شود.

درواقع، هماهنگی و اجماع نظر بین مسئولان وزارت بهداشت و وزارت علوم در این حوزه، علاوه بر این‌که نظام کلی آموزش‌عالی را در موضوع حساسی چون اعتبار سنجی شعبات خارجی، هماهنگ و همگام خواهد کرد، به نفع دانشجویانی نیز خواهد شد که با وجود مشکلات ارزی فعلی، هزینه‌ها و سختی‌های تحصیل در خارج از کشور را به جان خریده‌اند.

امین جلالوند / گروه جامعه