بررسی 400 اثر تاریخی

در این دوره از اجلاس براساس بررسی‌هایی که در کمیته‌های فرعی کارشناسی شورای سیاستگذاری میراث فرهنگی صورت گرفته از میان پرونده‌های پیشنهادی هر استان 10 تا 12 اثر انتخاب شده، اما در این بین از استان تهران 27 اثر که شامل آثار معنوی و طبیعی است برای بررسی به اجلاس راه یافته است.

در این دوره آثار شاخصی از استان‌های مختلف از جمله اصفهان، اردبیل و قزوین پیشنهاد شده‌ است ضمن آن‌که پرونده خانه معین التجار بوشهری که نام خلیج فارس را برای نخستین‌بار در اسناد آن دوره ثبت کرده است، بررسی خواهد شد.

همچنین تعدادی از تپه‌ها و محوطه‌های تاریخی برای ثبت ملی به این اجلاس پیشنهاد شده‌ است که برخی از این آثار به دوره پارینه سنگی تعلق دارد و برای گاه نگاری و انجام فعالیت‌های پژوهشی دارای اهمیت است.

محمدحسین فراهانی ، مدیرکل میراث استان تهران و ناظر پنجمین اجلاس ثبت آثار تاریخی درباره این دوره از اجلاس به جام‌جم گفت: از میان 600 اثر ارسالی از ادارات کل میراث فرهنگی سراسر کشور 400 اثر برای بررسی در پنجمین اجلاس ثبت آثار تاریخی انتخاب شده‌ که بیشترین آثار راه یافته مربوط به استان تهران با 27 اثر است.

وی با اشاره به این‌که بیش از یک ماه است که کمیته‌های فرعی کار بررسی آثار ارسالی از سوی استان‌ها را آغاز کرده‌اند، گفت: بررسی پرونده‌ها یکی از وظایف کمیته‌های فرعی کارشناسی بود تا اگر پرونده‌ای دارای ایراد است برای رفع آن به استان مربوط عودت داده شود و در نهایت آثاری برای بررسی در اجلاس انتخاب شود که دارای ارزش معنوی، فرهنگی یا در معرض خطر باشد.

وی در پاسخ به این سوال که تاکنون در استان تهران چه تعداد اثر به ثبت رسیده است اظهارداشت: از 3000 اثر موجود در استان تهران 800 اثر در سال‌های گذشته به ثبت ملی رسیده که امسال 27 اثر برای ثبت معرفی شده است که روز دوشنبه از پرونده ارائه شده دفاع خواهد شد.

به گفته مدیرکل میراث استان تهران 10 تپه و محوطه تاریخی و 15 بنای تاریخی که شامل چهار کلیساست، در این پرونده به پنجمین اجلاس ثبت آثار تاریخی ارائه شده است.

کلیساهای سرکیس مقدس، گریگور روشنگر مقدس و برخی خانه‌ها همچون بناهای تاریخی و دریاچه تار و هویر و تنگه واشی در دماوند از جمله آثار طبیعی هستند که برای ثبت به این اجلاس پیشنهاد شده‌اند.

همچنین دو مکان معنوی و رویداد تاریخی همچون پل ورامین و امامزاده جعفر(ع) در پیشوا به عنوان مکان ـ رویداد به این اجلاس معرفی شده‌ است.

وی درباره معرفی آثار تاریخی استان تهران به پنجمین اجلاس ثبت گفت: تمام آثار معرفی شده دارای قدمت و پیشینه‌ای با ارزش است. به‌عنوان نمونه تنگه واشی قدمتی هزار ساله دارد و بناهای تاریخی به‌دلیل نوع معماری و شرایط ویژه‌ای که در تاریخ داشته‌، به این اجلاس پیشنهاد شده‌ است.

به گفته او، آثار تاریخی معرفی شده در این اجلاس از شهر ری، دماوند، ورامین، پیشوا و شهر تهران ست.

فراهانی خاطرنشان کرد: ثبت آثار باعث خواهد شد تا بر اساس ضوابط میراث، نگهداری آثار قانونمند شود و مردم و نهادها موظف به رعایت آن شوند.

گر چه هدف از ثبت ملی این آثار قانونمند شدن حفظ و نگهداری آنهاست، اما در عمل دیده می‌شود که بناهای ثبت شده نیز در معرض آسیب و تخریب قرار دارد، به‌طوری که در این سال‌ها بارها خبر تخریب خانه‌های ثبت شده را شنیده‌ایم که با رای دیوان عدالت اداری از فهرست بناهای تاریخی ثبت شده خارج شده و مالکان اقدام به تخریب آنها کرده‌اند.

محوطه‌های تاریخی و بناهایی هستند که به‌دلیل نبود بودجه‌های کافی و نظارت‌ دقیق بخوبی حفاظت و نگهداری نمی‌شود و در این سال‌ها خسارات زیادی به آنها وارد شده است.

علی خاکسار، باستان‌شناس در این باره به جام‌جم گفت: آثاری که به ثبت ملی می‌رسد براساس ضوابط تعریف شده میراث تحت چتر حمایت قانون قرار می‌گیرد واگر در این بناها تخریب یا تصاحبی صورت گیرد، تحت پیگرد قانونی قرار خواهد گرفت. در واقع پس از ثبت حدود آثار تعیین و علائم و تابلوهای هشداردهنده نصب می‌شود.

وی در پاسخ به این سوال که آیا آثار ثبت شده در سال‌های گذشته بخوبی مورد حفاظت قرار می‌گیرد، گفت: حفاظت مناسب از آثار بستگی به بودجه تعیین شده برای استان‌ها دارد. در استانی مثل تهران آثار ثبت شده بیشتر بناهای تاریخی است که در اختیار اشخاص و ارگان‌ها قرار دارد که در حال استفاده است و مرمت‌ اضطراری نیز صورت می‌گیرد؛ اما آثاری در استان‌ها که در بیابان‌ها قرار دارد و نیاز به نصب علائم و مراقبت‌های شبانه روزی از سوی یگان حفاظت دارند بنابراین برای حفاظت و نگهداری مناسب آثار باید امکانات و بودجه مناسب در اختیار قرار گیرد که گاهی دیده می‌شود به‌دلیل فراهم نبودن این شرایط آثار باز هم در معرض تخریب قرار می‌گیرد.

به گفته مهدی رهبر، باستان‌شناس ثبت تپه‌های تاریخی در همایش‌های دوره‌ای شورای عالی سیاستگذاری، ثبت آثار سازمان میراث فرهنگی کشور مانع تعدی سودجویان به این تپه‌ها می‌شود.

وی در گفت‌وگو با میراث آریا افزود: در دهه‌های گذشته به تپه‌های تاریخی ایران توجه چندانی نمی‌شد و این تپه‌ها در معرض تعدی سودجویان و حفاری‌های غیرمجاز قرار داشت؛ اما اکنون و در مقطع کنونی برگزاری همایش‌های دوره‌ای شورای سیاستگذاری ثبت آثار باعث می‌شود تا این تپه‌ها بخوبی حفاظت شده و از دسترس متجاوزان دور نگهداری شود.

سیما رادمنش -‌ گروه فرهنگ و هنر