مسابقه قرآنی 1446

عکس‌العمل مردم در برابر تذکر، وعظ و انذار متفاوت است. تا روح «خشیت» و ترس یا به تعبیر دیگر روح «حق‌طلبی» و«حق‌جویی» که مرتبه‌ای از تقواست و نتیجه انجام واجبات و ترک محرمات است در انسان وجود نداشته باشد از مواعظ الهی و تذکرات پیامبران نفعی نمی‌برد، لذا در آغاز سوره بقره قرآن را مایه هدایت برای پرهیزگاران شمرده و می‌گوید: هدی للمتقین. تنها افراد خداترس و باتقوا تذکّر را می‏پذیرند. پند دادن افراد خداترس آسان‏تر است‏. عامل پذیرش و عدم پذیرش در درون خود انسان است. قرآن میزان است. پندپذیر آن مدال «یَخْشی‏» می‏گیرد و پندناپذیر آن لقب «اشقی» دریافت می‏کند. بدبخت‏ترین مردم کسی است که خشیت الهی ندارد. «اشقی» در برابر «یَخْشی‏» قرار گرفته است. دوری از پند و پیام قرآن، مایه شقاوت است‏. دوزخ برای گروهی ابدی و همیشگی است. خلود در دوزخ، طبیعت دوزخیان را تغییر نمی‏دهد که دیگر از آتش رنج نبرند، بلکه دائما در شکنجه هستند.

تزکیه، آن است که فکر از عقاید فاسد و نفس از اخلاق فاسد و اعضا از رفتار فاسد، پاک شود. در مکتب انبیا، رستگاران پاکان هستند: «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَکَّی» ولی در مکتب طاغوتیان، رستگاران زورمندانند. فرعون می‏گفت: هر کس پیروز شود رستگار است. «قَدْ أَفْلَحَ الْیَوْمَ مَنِ اسْتَعْلی‏» (طه‌‌‌/‌‌‌65) در قرآن رستگاری قطعی، هم برای مؤمنان آمده: «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ»(مؤمنون‌‌‌/‌‌‌1) و هم برای کسانی که خود را تزکیه کرده‏اند: «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَکَّی» پس مؤمن واقعی همان کسانی هستند که خود را تزکیه کرده باشند. نکته مهم آن که تزکیه خود به خود حاصل نمی‏شود، باید به سراغ آن رفت‏ و با انجام واجبات آن را به دست آورد.

در روایات، علاقه به دنیا سرچشمه تمام خطاهاست. «حب الدنیا رأس کل خطیئة» دنیا پل عبور است، نه توقفگاه، باید از آن عبور کرد و به اقامتگاه رسید(نهج‏البلاغه‌‌‌/‌‌‌خطبه 203). مانع تزکیه، علاقه به دنیاست‏. دنیا بد نیست، آنچه مورد انتقاد است ترجیح آن بر آخرت است. امام رضا علیه‌السلام از معنای این آیه سؤال کرد: «ذَکَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّی» شخصی گفت: هرگاه نام خدا را برد نماز بخواند. امام فرمودند: این تکلیف سختی است که در شبانه‌روز هر وقت نام خدا برده شد انسان نماز بخواند. او پرسید: پس معنا چیست؟

امام فرمودند: هرگاه نام خدا برده شد، صلوات بر محمّد و آل محمّد بفرستد. «کلما ذکر ربه صلی علی محمد و آله» (تفسیر نورالثقلین‏)

راه پاک شدن دل و فکر انسان، ذکر مدام و مستمر نام خداوند است. نماز باید بر اساس ذکر و توجه باشد، نه غافلانه و براساس عادت‏. نمازگزاران زمانی رستگارند که اهل تزکیه و یاد خدا باشند. این سخنان فقط برای قرآن نیست زیرا کتب آسمانی، همسو و هماهنگ با یکدیگر هستند.