قالب مورد علاقه همگان

بهمن نامور مطلق در کتابی پنج جلدی مسابقه‌های تلویزیونی را مورد نقد و بررسی قرار داده است.

این کتاب به کوشش مرکز پژوهش‌های سیما منتشر شده و در آن طبق تعریف نامور مطلق مسابقه‌ها به گروه‌های معلوماتی، هم‌شناختی، هوشی، شانسی، نمایشی، ورزشی و بدنی، جستجویی و ترکیبی قابل تفکیک است و هریک از این موارد هشتگانه نیز توضیح و تفصیل جداگانه دارد.

1 ـ معلوماتی (اطلاعاتی): ‌متداول‌ترین مسابقه‌ها در تلویزیون‌ تمام کشورها مسابقه‌هایی است که از آنها با عنوان معلوماتی یا اطلاعاتی یاد می‌شود. این مسابقه‌ها به دلیل طبیعتی که دارد، بیشتر مورد توجه شبکه‌های آموزشی و فرهنگی است.

مسابقه‌های معلوماتی ( اطلاعاتی) به دو بخش کلی قابل تقسیم است:

الف) پرسش و پاسخ: این نوع مسابقه‌ها معمولا با پرسش و پاسخ همراه بوده و اغلب در استودیو و مکان‌های بسته اجرا می‌شود و بخش گسترده‌ای از بازی‌ها و مسابقه‌های تلویزیونی را به خود اختصاص می‌دهد. موضوعات مورد بحث می‌تواند عمومی یا تخصصی باشد و تخصصی‌ها نیز می‌تواند رسته‌ها یا مقاطع مختلفی داشته باشد.

ب) دیداری و شنیداری: بازی‌های اطلاعاتی و معلوماتی به شکل پرسش و پاسخ آن خلاصه نمی‌شود، بلکه می‌تواند شکل‌های دیگری نیز ـ مانند دیداری و شنیداری ـ داشته باشد. یعنی می‌توان با تصویرهایی از تابلوهای نقاشی، مناظر طبیعی، مناظر شهری، عکس افراد و... شناخت شرکت‌کنندگان را مورد سنجش قرار داد یا از منابع صوتی استفاده کرد، مثلا از میزان شناخت افراد از قطعات موسیقی کلاسیک، موسیقی‌ ترانه‌ها یا صدای خوانندگان برای بازی بهره گرفت. این مورد بخصوص قابلیت زیادی برای استفاده در مسابقه‌های رادیویی دارد. همچنین می‌توان از فیلم‌های مستند یا سینمایی ـ که شکل ترکیبی یا تکمیلی اشکال بالاست ـ برای شناخت معلوماتی شرکت‌کنندگان استفاده کرد.

2 ـ هم‌شناختی: یکی از انواع بازی‌ها ـ که به نوع پیشین (اطلاعاتی) شباهت دارد ـ هم‌شناختی است. در این نوع بازی‌ها میزان شناخت افراد از یکدیگر مورد سنجش قرار می‌گیرد. بویژه میزان شناخت زن و شوهر از یکدیگر که دارای جذابیت بیشتری است، اما می‌توان با اعضای دیگر خانواده (پسر و پدر، مادر و فرزندان و...) یا دوستان و همکاران نیز این بازی را انجام داد.

3 ـ هوشی ـ حافظه‌ای: نوعی دیگر از بازی‌ها بر هوش و حافظه افراد تکیه دارد که آنها را بازی‌های هوشی و حافظه‌ای نامیده‌اند. در این بازی‌ها به‌عنوان مثال شرکت‌کنندگان باید معماهایی را که از سوی مجری طرح می‌شود، حل کنند.

4 ـ شانسی: از مهم‌ترین عوامل بازی‌ها و مسابقه‌ها، شانس است و از دیرباز بین بازی و شانس ارتباط تنگاتنگی وجود داشته است. به همین دلیل در تعداد زیادی از مسابقه‌ها یا قسمت‌های عمده‌ای از آنها به این نوع خاص پرداخته می‌شود. این مسابقه‌ها بیشتر در استودیو برگزار می‌شود.

5 ـ نمایشی: برخی مسابقه‌ها بر پایه اجرای یک نمایش هنری یا شغلی استوار است. در تعدادی از آنها از شرکت‌کنندگان می‌خواهند با هنرنمایی نظر هیات داوری را جلب کرده و از دیگران پیشی بگیرند. این مسابقه‌ها می‌تواند برگزاری نمایش تئاتری برای رساندن یک معما، تقلید از یک خواننده یا هنرپیشه یا انجام کارهای گوناگون هنری به‌ جای طرح مستقیم پرسش باشد.

6 ـ ورزشی و بدنی: تعدادی از بازی‌ها و مسابقه‌ها بر فعالیت‌های بدنی و رقابت جسمی بنا شده‌ است. این مسابقه‌ها با گروه سنی جوانان ارتباط بیشتری دارد. در ضمن به طور معمول این مسابقه‌ها در فضای باز اجرا می‌شود. از گیراترین مسابقه‌های تلویزیونی همین مسابقه‌های میدانی و بدنی است که با مقاومت و پایداری جسمی سر و کار دارد. شبکه‌های تلویزیونی در این نوع خاص از مسابقه‌ها، گاهی از ورزشکاران حرفه‌ای برای قضاوت بازی استفاده می‌کنند که این عامل خود باعث جذابیت بیشتر برنامه می‌شود.

7 ـ جستجویی: گرچه بیشتر بازی‌های جستجویی به نوعی بر قدرت بدنی تاکید دارد، ولی به علت این که هدف و فلسفه اصلی در این نوع بازی‌ها و مسابقه‌ها جستجوگری است، به طور جداگانه مطرح شده است. امروز این نوع بازی‌ها از جذابیت خاصی برخوردار است و از برنامه‌های رکورددار شبکه‌های تلویزیونی محسوب می‌شود.

8 ـ ترکیبی: تعدادی از مسابقه‌ها جنبه ترکیبی دارد؛ یعنی ترکیبی از دو یا چند گونه مسابقه است. به عنوان مثال، قسمتی از مسابقه به پرسش و پاسخ و قسمتی دیگر به رقابت‌های بدنی اختصاص می‌یابد.(جام جم - ضمیمه قاب کوچک)