رادیو روی موج مشاعره

در حال حاضر بیشتر شبکه‌ها فضایی دوستانه برای رقابت شاعران و شعردوستان فراهم آورده اند و در جدول پخششان برنامه‌هایی با محوریت «مشاعره» گنجانده‌اند.

درجستجوی سیمرغ (رادیو ایران)، مشاعره و مسابقه مشاعره (رادیو فرهنگ)، قرار شاعرانه (رادیو جوان)، مشاعره (شبکه تهران)، پرنیان (شبکه صدای آشنا) از جمله برنامه‌هایی هستند که طرفداران مشاعره را هر هفته گردهم می‌آورد.

در کنار این برنامه‌ها که به صورت ثابت از رادیو پخش می‌شود برخی شبکه‌ها در مناسبت‌های خاص به سراغ مشاعره می‌روند.

به عنوان مثال نوروز امسال حماسه‌های پهلوانی شاهنامه در قالب مشاعره به شنوندگان رادیو ورزش عرضه شد و امیر صادقی شاهنامه‌پژوه سرشناس ایران با اشراف خود بر اثر جاوید فردوسی، اشعار شنوندگان را در این حوزه داوری کرد.

سرزمین ایران در دوره‌های مختلف تاریخی مهد فرهنگ، ادبیات و شعر بوده است و از سالیان دور شاعران بسیاری را در دامن خود پرورش داده است.

مشاعره جزو آیین‌های فرهنگی ایرانیان است. آنها با برپایی این مسابقه هم دل‌ها را به یکدیگر نزدیک می‌کردند و هم اشعار اصیل و پرمحتوای فارسی را در حافظه نسل‌های بعد به ثبت می‌رساندند.

در حال حاضر برنامه مشاعره که از شبکه آموزش تلویزیون پخش می‌شود، سعی در معرفی این آیین نیکو به نسل جوان دارد.

این در حالی است که در رادیو نیز مشاعره‌های شنیداری بازار داغی دارند و هر هفته شنوندگان زیادی را با خود همراه می‌سازند.

آفاق شوهانی سردبیر برنامه قرار شاعرانه که از رادیو جوان پخش می‌شود با تایید این نکته می‌گوید: هر آنچه به کلمه مربوط می‌شود، در رادیو مجال بهتری برای اجرا دارد.

شعر با گوش مخاطب سر و کار دارد؛‌ به همین خاطر وقتی شعری از رادیو پخش بشود ارتباط بهتری با مخاطب برقرار می‌کند.

تلویزیون جنبه دیداری دارد و مخاطب از دو حس بینایی و شنوایی‌اش استفاده می‌کند، اما وقتی در رادیو شعری خوانده شود شنونده با تمام وجود آن را گوش می‌کند.

برنامه قرار شاعرانه کاری از گروه جوان و فرهنگ شبکه جوان است که جمعه‌ها ساعت 20:30 در چند بخش پخش می‌شود؛ بخش نخست شامل مباحثی راجع به شعر از جمله توضیح دوبیتی، غزل و انواع سبک‌های ادبی و شعر است که توسط کارشناسان برنامه برای مخاطبان بیان می‌شود. در بخش دوم شرکت‌کنندگان با خواندن اشعار متنوع با یکدیگر رقابت می‌کنند.

به گفته شوهانی هر هفته پنج نفر از شهرستان‌ها به صورت تلفنی با هم رقابت می‌کنند و 5 نفر از تهران هم در استودیو حضور می‌یابند و رقابت حضوری دارند.

این سردبیر از استقبال خوب شنوندگان خبر می‌دهد و می‌گوید: در هفته بیش از 200 نفر از سراسر ایران برای شرکت در این برنامه تماس می‌گیرند که ما می‌توانیم میزبان تعداد اندکی از این متقاضیان باشیم. برای همین من پیشنهاد کرده‌ام این برنامه دو بار در طول هفته پخش شود و وقت بیشتری را به آن اختصاص دهند.

رادیو فرهنگ با دو برنامه مشاعره و مسابقه مشاعره که پنجشنبه و جمعه روانه آنتن می‌شود، شنوندگان اهل فرهنگ و ادب را دعوت به شنیدن «شعر» می‌کند.

علی ثابت‌قدم، سردبیر برنامه مشاعره با بیان این که مشاعره یکی از جذاب‌ترین صور انتقال مفاهیم شاعرانه است می‌گوید: در برنامه مشاعره رادیو فرهنگ فقط رقابت صورت نمی‌گیرد، بلکه کارشناس برنامه شعرهای سروده شده را توسط شرکت‌کنندگان می‌شنود و ضعف‌هایش را می‌گوید، ضمن این که معانی و مفاهیم عمیق اشعار نیز برای شرکت‌کنندگان توضیح داده می‌شود.

او ادامه می‌دهد: برنامه‌های اینچنینی هر قدر هم ضعف داشته باشند به واسطه جذابیت قالب شعر‌ مخاطبان زیادی پیدا می‌کند.

ثابت قدم، رادیو را نسبت به تلویزیون رسانه بهتری برای اجرای مشاعره می‌داند و می‌گوید: ما در مسابقه مان حروف را به صورت آوایی می‌پذیریم. مثلا اگر شعری با سین تمام شود، شرکت کننده دیگر می‌تواند شعری با ص یا ث بخواند. چون در زبان فارسی همه اینها یک جور تلفظ می‌شود.

«در جستجوی سیمرغ» نام برنامه‌ای است از رادیو ایران که در هر دوره‌اش 30 مشاعره کننده دعوت می‌شوند و در قالب 10 گروه سه نفره به مشاعره می‌پردازند.

مهدی ساعی تهیه‌کننده این برنامه هدف از برنامه‌اش را پاسداشت زبان فارسی و ترغیب شنوندگان به مطالعه و حفظ اشعار پارسی دانسته و می گوید: مشاعره در هر مرحله بخش‌های مختلفی دارد که می‌توان به مشاعره سنتی، مشاعره مشروط یا مشاعره با واژه‌ها و شعر خوانی اشاره کردکه با توجه به مراحل مسابقه این بخش‌ها سخت‌تر می‌شود.

تصنیف‌های اصیل ایرانی که در لابه‌لای بخش‌های برنامه پخش می‌شود، تزئین‌کننده کار است و همچنین ترکیبی مناسب از شعر و نغمات ایرانی را برای شنوندگان ایجاد می‌کند.

رادیو تهران نیز با ساخت برنامه مشاعره سعی در حفظ تاریخچه ادبی کشور دارد و هر جمعه فضای خانه شعر‌دوستان را با شعر پارسی عطر آگین می‌کند.

برنامه رادیویی مشاعره از چهار بخش تشکیل شده است. قسمت اول برنامه با مشاعره سنتی آغاز می‌شود، در بخش دوم مشاعره مشروط پیش‌بینی شده و شرکت‌کنندگان با کلمه مورد نظر کارشناس، بیتی را می‌خوانند، بخش بعدی مسابقه به اطلاعات ادبی مشاعره‌کنندگان اختصاص دارد و در نهایت برنامه با مشاعره به پایان می‌رسد.

معصومه خیاطیون، سردبیر برنامه مشاعره رادیو تهران، درباره معیارهای شرکت‌کنندگان و چگونگی انتخاب آنها می‌گوید: ما از تمام اقشار جامعه، داوطلب حضور در مسابقه داریم؛ از کودکان و نوجوانان گرفته تا افراد مسن70 و 80 ساله. برای حضور مشاعره‌کنندگان در برنامه فراخوان می‌دهیم و شنوندگان نیز با ارسال پیامک یا تماس‌های تلفنی ثبت‌نام می‌کنند و ما نیز به صورت اتفاقی از میان آنها دعوت می‌کنیم و با توجه به توانایی‌هایشان گزینش انجام می‌دهیم.

«پرنیان» نیز عنوان برنامه‌ای از گروه هنر و ادبیات شبکه جهانی صدای آشناست که با هدف گسترش شعر و زبان فارسی و بالابردن درک شعری مخاطبان در قالب مشاعره، سه‌شنبه‌ها پخش می‌شود.

مشاعره آرام، مشاعره مشروط، مشاعره سرعتی بحث درباره آرایه‌های ادبی و معرفی شاعران ایرانی از جمله بخش‌های این برنامه است. پرنیان را می‌توانید سه شنبه‌ها ساعت 20:30 به وقت تهران از شبکه جهانی صدای آشنا بشنوید.

احسان رحیم‌زاده - گروه رادیو و تلویزیون