کبد چرب رهاورد زندگی کم‌تحرک

شاید برای خیلی‌ها این سوال پیش بیاید که اصلا پدیده کبد چرب چیست و به چه علتی رخ می‌دهد؟

نفوذ و رسوب چربی به واحدهای کبدی هپاتوسیت نام دارد که باعث بروز و ظهور سندرمی به نام کبد چرب می‌شود. اگرچه از این سندرم به عنوان یک بیماری نام می‌بریم، اما متاسفانه علامت بالینی خاصی ندارد و تنها راه شناخت آن، مشاهده افزایش آنزیم‌های کبدی و بررسی اتفاقی از پارانشیم‌های کبدی با انجام سونوگرافی روتین است و اغلب این بیماران با شکایت از بیماری گوارشی به پزشک مراجعه می‌کنند و پزشک نیز به طور اتفاقی با مشاهده این آزمایش‌ها متوجه این بیماری می‌شود.

معمولا افرادی با وزن بیش از حد معمولی یا توده بدنی بالاتر از حد طبیعی یا افراد کم‌تحرک، اما افرادی نیز به دلایل مختلف همچون مراجعه به باشگاه‌های بدنسازی و مصرف بیش از حد هورمون‌ها در معرض ابتلا به این بیماری هستند. همچنین بانوانی که از هورمون‌های استروژن و پروژسترون (هورمون‌های جلوگیری از بارداری)‌ یا افرادی که از فرآورده‌های کورتون برای درمان بیماری اولیه‌شان استفاده می‌کنند، می‌توانند مبتلا به کبد چرب شوند. در ضمن کاهش شدید وزن بیمارانی که با انجام جراحی‌های گوناگون روی دستگاه گوارش تحت درمان هستند نیز می‌تواند به ایجاد کبد چرب در افراد منجر شود.

اگرچه امروزه نقش افزایش تری‌گلیسیرید و کلسترول در ایجاد تصلب شرائین به اثبات رسیده است، اما افزایش چربی در ایجاد کبد چرب نیز نقش بسزایی دارد. آمارها نیز حاکی از افزایش افراد مبتلا به دیابت است. روزی این بیمار دیابتی، مبتلا به مقاومت به انسولین در سطح بدن خواهد شد که همین مقاومت زمینه بروز کبد چرب را در فرد فراهم خواهد کرد. متاسفانه امروزه افزایش میل افراد جامعه بخصوص کودکان و نوجوانان به استفاده از غذاهای آماده و پرکالری و همچنین بازی‌های کامپیوتری و نداشتن تحرک و فعالیت‌های ورزشی باعث افزایش تعداد افراد مبتلا به چاقی مفرط شده است. این بیماری در افراد الکلی بیشتر است زیرا به ازای هر یک گرم پروتئین، 4 کیلوکالری و به ازای هر یک گرم چربی 7 تا 9 کیلوکالری و به ازای هر یک گرم الکل 9 کالری انرژی در بدن تولید می‌شود. پس جای تعجب نیست که الکل نه‌تنها التهاب پارانشیم کبدی یا بافت کبدی (هپاتیت الکلی)‌ ایجاد می‌کند بلکه در درازمدت باعث بروز سیروز کبدی نیز خواهد شد. بنابراین پیش‌بینی می‌شود اگر این روال ادامه یابد طی 10 تا 20 سال آینده این سندرم، یکی از بیماری‌های شایع متابولیکی شود.

به دلیل این که افزایش تجمع چربی در شکم، ران و باسن خانم‌ها بیشتر از مردان است و به مراتب تحرک و فعالیت بدنی آنان نیز از مردان کمتر است. همچنین به علت مصرف هورمون پروژسترون و استروژن و حاملگی پیاپی و نداشتن تحرک و ورزش کامل پس از هر زایمان این بیماری در زنان شایع‌تر است.

بله، امروزه برای کمک به درمان این بیماری از ویتامین E، داروهای پایین آورنده چربی خون، داروهای تنظیم‌کننده کلسترول و تری‌گلیسیرید خون و داروهای سد مقاومت انسولین مانند گلوتازون و متفورمین استفاده می‌شود.

اگر این سندرم در مرحله ابتدایی یا سیر بیماری درمان نشود و بیمار هیچ‌گونه تلاش و کوششی برای حفظ سلامتش نکند، این بیماری مزمن‌تر خواهد شد. مزمن‌ترشدن کبد چرب مساوی است با از بین رفتن فعالیت‌های سلول‌های کبدی که نقش بسیار مهمی در بدن برای تصفیه داروها، متابولیسم داروها، چربی‌ها و قند خون دارد، بنابراین چنانچه فرد مبتلا به کبد چرب رویه قبلی خود را ادامه دهد، بیماری او نه‌تنها مزمن شده است، بلکه به فیبروز کبدی و در نهایت سیروز کبدی منتهی خواهد شد.

مهم‌ترین درمان کبد چرب، پیشگیری است. به همین دلیل با انجام فعالیت‌های مستمر ورزشی به مدت 15 تا 20 دقیقه در روز که متناسب با 4 فصل باشد مانند پیاده‌روی و همچنین با تغییر رویه زندگی و خوردن غذاهای کم‌چرب و کم‌کالری و داشتن رژیم غذایی مناسب مانند استفاده کمتر از روغن‌های حیوانی و مصرف بیشتر سبزی‌ها و ویتامین‌ها، می‌توان از بروز این بیماری پیشگیری کرد. چه‌بسا افراد بیمار باید برای پیشگیری بهتر و تدوین رژیم غذایی از متخصص تغذیه مشاوره بگیرند.

طبق آخرین بررسی که از روی بیماران دیابتی و مبتلا به سندرم متابولیک کبد انجام شده است، هم‌اکنون حدود 3 تا 20 درصد افراد جامعه فعلی ما مبتلا به کبد چرب هستند. همچنین براساس آمارها مشاهده شده که این بیماری در اقشار مرفه بیشتر است.

فرزانه صدقی