چهره سازی در قاب تصویر

اما واقعیت این است که در عمل، ستاره‌سازی نه لزوما به معنای غربی آن در تلویزیون ما نیز دیده می‌شود. چه‌بسا این اتفاق محصول ناخواسته فعالیت‌های رسانه ملی باشد و یکی از کارکردهای اجتناب‌ناپذیر تلویزیون به عنوان یک ابررسانه محسوب شود. دست‌کم نه ستاره‌سازی، اما چهره‌سازی و معرفی چهره‌های تازه به مردم در عرصه‌های مختلف رسانه‌ای را می‌توان یکی از لوازم و کارکردهای رسانه ملی دانست. یکی از مهم‌ترین عرصه‌های تلویزیون در ستاره‌سازی یا معرفی چهره‌های تازه، سریال‌های تلویزیونی است.

حضور یک بازیگر ناآشنا و تازه‌کار در سریال و مجموعه تلویزیونی قطعا بیش از سینما می‌تواند در معرفی او به مخاطب موثر باشد و این به طیف گسترده مخاطبان تلویزیون و برد رسانه‌ای آن برمی‌گردد. بسیاری از بازیگران مشهور سینما که شاید امروز دیگر حضور چندانی در تلویزیون نداشته باشند از تلویزیون شروع به کار کرده‌اند و اینجا نقطه عزیمت و سکوی پرش خوبی برای ارتقا و رشد حرفه‌ای آنان بوده، لذا یکی از کارکردهای مثبت سریال‌های تلویزیونی را فارغ از ضعیف و قوی بودن اثر باید در همین معارفه چهره‌های تازه دانست، هرچند قابلیت‌های هنری یک اثر نمایشی در چگونگی معرفی و میزان محبوبیت و شهرت یک چهره تازه تاثیر فراوانی دارد. به این معنی که حضور یک بازیگر جدید در سریال تلویزیونی لزوما به شهرت و محبوبیت او ختم نمی‌شود و چه بسیار بازیگرانی که در یک مجموعه حضور داشته و حتی درخشیدند و به شهرت رسیدند، اما پس از مدت کوتاهی فراموش شدند یا بازیگرانی که علی‌رغم سال‌ها حضور در سریال‌های تلویزیونی نتوانستند جایگاه حرفه‌ای مناسبی پیدا کنند یا پس از نقش‌آفرینی‌های متعدد در کسوت یک نقش خاص به شهرت رسیدند، مثلا حمید لولایی با بازی در نقش خشایار مستوفی بود که به شهرت رسید.

برخی البته معتقدند حضور بازیگران جوان و تازه کار می‌تواند سطح کیفی سریال را پایین بیاورد و به آن لطمه بزند. استدلال آنها این است که تلویزیون و مدیوم‌های مثل سریال و تله‌فیلم، عرصه‌ای برای تجربه‌اندوزی نیست و با تجربه‌ها باید با حضور خود در این مجموعه‌ها، موفقیت آن را تضمین کنند. تاکید برحضور بازیگران ستاره درسریال یا تله‌فیلم نیز مبتنی برهمین رویکرد و منطق صورت می‌گیرد، در حالی که بسیاری از همین ستاره‌های سینمایی، کار خود را از تلویزیون آغاز کردند و با دیده شدن در تلویزیون و موفقیت در آن به سینما راه یافتند.

شهاب حسینی، امین حیایی، رضا عطاران و در سطوحی دیگر بازیگران طنزی مثل جواد رضویان، رضا شفیع‌جم، حمید لولایی و... به واسطه موقعیت و موفقیتی که در تلویزیون به دست آوردند، پای درسینما گذاشتند. اکثر این بازیگران، موفقیت خود را درسینما مدیون تلویزیون می‌دانند و آن را انکار نمی‌کنند. آنها خود را ستاره‌هایی می‌دانند که از زمین تلویزیون به آسمان سینما پرتاب شدند.

واقعیت این است که تلویزیون فرصت تجربه‌اندوزی و بسترسازی برای تربیت بازیگران حرفه‌ای بوده که سود آن صرفا به جیب سینما نمی‌رود و خود تلویزیون نیز این از برکات آن بهره‌مند می‌شود. از سوی دیگر، حضور چهره‌های جدید در ایجاد تنوع و پاسخ دادن به ذائقه‌های متنوع مخاطب نیز مفید است و از تکراری شدن آنها جلوگیری می‌کند. برخی مواقع با این انتقاد از سوی مردم مواجه می‌شویم که یک سری بازیگران خاص در همه سریال‌ها حضور دارند.

این حضور مکرر قطعا موجب ملال و دلزدگی مخاطب شده و شادابی و پویایی یک اثر نمایشی را کاهش می‌دهد. حضور بازیگران جدید می‌تواند سریال‌های تلویزیونی را از این تکراری و ملال‌انگیز بودن نجات دهد. تجربه‌های سریال‌سازی بویژه در یک دهه اخیر نشان می‌دهد بسیاری از کارگردان‌ها از این اعتماد کردن و ریسک‌پذیری زیان نکردند و چه‌بسا در سرنوشت حرفه‌ای بسیاری از بازیگران هم تاثیر مثبتی گذاشتند. سیروس مقدم نمونه‌ای از همین کارگردان‌هاست که با استفاده از چهره‌های ناآشنا و تازه‌کار موجب معرفی آنها شد. چهره‌سازی و ستاره‌پروری یکی از کارکردهای مهم تلویزیون است که از آن گریزی نیست. در سریال مسیر انحرافی که بتازگی تمام شد نیز شاهد بازی خوبی از سوی مجید واشقانی بودیم که چهره ناآشنایی برای مخاطبان بود یا در سال گذشته بهنام تشکر با بازی در مجموعه ساختمان پزشکان خوش درخشید. واقعیت این است که تلویزیون به شکل ناخودآگاه و بنا به کارکرد ماهوی خویش به شکل‌گیری و معرفی ستاره‌ها دامن زده و از آن گریزی نیست. این ستاره‌ها در همه عرصه‌های نمایشی مثل بازیگری و مجری‌گری نمود داشته و نمی‌توان با بخشنامه جلوی آن را گرفت که این یکی از کارکردهای جعبه جادوست. با این حال به نظر می‌رسد رسانه ملی از این ستاره‌ها که برخی از آنها شاید سرمایه ملی و رسانه‌ای محسوب شوند، بدرستی صیانت کرده و از فروغلتیدن در دنیای ستاره بازی که بیشتر در فرهنگ غرب رواج دارد، جلوگیری کند.