ناکامی اجلاس اربیل

در یک ماه گذشته بارزانی و فهرست العراقیه تبلیغات منفی علیه دولت مالکی را شدت بخشیده و برکناری او را خواستار شدند. بارزانی حتی در موضعی تحریک‌آمیز و جنجالی تهدید کرد در صورتی که بحران سیاسی حل نشود، طرح استقلال کردستان را در یک همه‌پرسی در سپتامبر آینده ارائه خواهد کرد. سایه این بحران از زمان پناه بردن طارق الهاشمی معاون فراری رئیس‌جمهور به اربیل و سپس اقدام کردستان عراق در فراهم کردن زمینه خروج وی از کشورو دیدار با سران قطر، عربستان و ترکیه احساس می‌شد. البته تاخت و تاز بارزانی به مالکی در جریان سفر اخیروی به آمریکا و سپس ترکیه و دیدار با طارق الهاشمی و مسوولان ترک و اظهارات مداخله‌جویانه ترک‌ها موجب شد این سایه سنگین‌تر شود.

بارزانی وعلاوی با استفاده ازاین شرایط درخواست جلال طالبانی رئیس‌جمهور را برای شرکت در نشست مقدماتی گروه‌های سیاسی که قرار بود هفته گذشته در بغداد برگزار شود رد و در عوض از برگزاری اجلاس مشورتی در اربیل حمایت کردند.

بحران سیاسی موجود خطر بزرگی برای منافع ملی عراق به شمار می‌رود لذا در راستای کاهش تنش، میانجیگری‌هایی صورت گرفته است. جلال طالبانی، سیدعمار حکیم، عادل عبدالمهدی، احمد چلبی و مقتدا صدر از جمله شخصیت‌های مطرحی بودند که در هفته‌های گذشته تلاش برای حل بحران سیاسی در این کشور را شتاب دادند. برخی از این شخصیت‌ها به کردستان عراق رفتند تا برای حل اختلاف میان مالکی و بارزانی میانجیگری کنند که سفر صدر از مهم‌ترین آنها بود. مقتدا صدر رهبر جریان صدر با وجودی که پیش​تر از عملکرد دولت مالکی انتقاد کرده بود در نخستین سفر به اربیل و دیدار با مقام‌های عالی کرد، حل بحران سیاسی در این کشور را خواستار شد. گفته می‌شود وی در این نشست هرچند با براندازی دولت کنونی عراق مخالفت کرد اما در خصوص انتخاب نشدن دوباره مالکی به عنوان نخست‌وزیر به تبادل نظر پرداخت. پس از آن نشست پنجگانه‌ای در اربیل با شرکت مقتدا صدر، بارزانی رئیس منطقه کردستان، طالبانی رئیس‌جمهور، علاوی رئیس فهرست العراقیه و نجیفی رئیس مجلس عراق تشکیل شد. با این حال اجلاس یادشده چند غایب بزرگ هم داشت که می‌توان به مالکی نخست‌وزیر عراق، سیدعمار حکیم رئیس مجلس اعلای اسلامی عراق و ابراهیم جعفری رئیس ائتلاف اتحاد ملی اشاره کرد. هرچند به دلایل حضور نداشتن این شخصیت‌ها به روشنی اشاره نشده است اما اعضای فهرست دولت قانون تحت رهبری مالکی با دید مثبت به موضوع نگریسته و از میانجیگری طالبانی و مقتدا صدر استقبال و ابراز اطمینان کردند این دو شخصیت در راستای حل بحران، موضعی به ضرر مالکی اتخاذ نخواهند کرد.

نشست پنجگانه اربیل در حالی برضرورت افزایش همکاری‌های مشترک میان گروه‌ها در خصوص روند سیاسی بر پایه اصول ملی و دست یافتن به راهکارهای حل‌وفصل بحران کنونی و اجرای توافق‌نامه اربیل تکیه کرد که سران حاضر در آن بدون مشورت با مالکی که یکی از طرف‌های اصلی بحران است به تصمیم‌گیری پرداخته و دستورالعمل‌های اتخاذ شده در اربیل را برای وی لازم‌الاجرا دانستند و در ضمن بر پیشنهادهای هجده‌گانه مقتدا صدر تاکید کردند. به گفته برخی صاحب‌نظران اگر مالکی به دلیل حضور نداشتن در اربیل خود را به اجرا شدن چنین توافق‌نامه‌ای ملزم نداند حق دارد، بویژه آن که از نشست پنجگانه اربیل بوی توافق‌نامه دوم اربیل به مشام می‌رسد. عملی نشدن تمامی مفاد توافق‌نامه نخست اربیل که به تشکیل دولت مالکی منجرشد در دو سال گذشته یکی از مشکلات سیاسی عراق بوده است و توافق‌نامه دوم ممکن است به تنشی جدید در این کشورمنجر شود؛ تنشی که می‌تواند فهرست اتحاد ملی بزرگ‌ترین فراکسیون پارلمانی عراق را نیز دربرگیرد. در اجلاس اخیراربیل مقتدا صدر نه به عنوان یکی از قطب‌های مهم فهرست اتحاد ملی بلکه به عنوان رئیس جریان صدر حضور داشت و اگر مالکی توافق‌های صورت گرفته در آن را نادیده بشمارد مشکل جدیدی با جریان صدر بروز خواهد کرد که می‌تواند در یکپارچگی فهرست اتحاد ملی نیز تاثیرگذار باشد آن هم در زمانی که مجلس اعلای اسلامی گفته است با توافق صورت گرفته در اربیل موافقت خواهد کرد.

در چنین شرایطی توافق‌های جدید اربیل را باید اهرم فشار جدید دو فهرست کردها و العراقیه و برخی طرف‌های فهرست اتحاد ملی برمالکی تلقی کرد. اجلاس اربیل همچنین بر روند برگزاری اجلاس گروه‌های سیاسی در بغداد تاثیر منفی گذارده است.ابراهیم جعفری، رئیس فهرست اتحاد ملی گروه‌های سیاسی را به شرکت در نشست گروه‌های سیاسی در بغداد فراخوانده اما فهرست العراقیه با حضور در آن مخالفت کرده است. اعلام مخالفت صریح العراقیه با حضور در هر اجلاسی که فهرست اتحاد ملی آن را فراخوانده باشد و در عین حال حمایت از هر اجلاسی که بارزانی ترتیب می‌دهد، نشان‌دهنده آن است که العراقیه در فکر از هم گسستن فهرست اتحاد ملی و اعمال فشار روانی بر گروه‌های شیعه در عراق نیز می‌باشد. فهرست العراقیه درهفته‌های گذشته برای تحقق توطئه خود تلاش کرده است برخی گروه‌های اتحاد ملی را از مالکی دور کند. اقدام العراقیه در اعلام حمایت از معرفی نامزدهای نخست‌وزیری از دیگر گروه‌ها به جای مالکی را می‌توان در راستای همین توطئه ارزیابی کرد.

هرچند مالکی و فهرست اتحاد ملی تاکنون نسبت به اجلاس اخیر اربیل موضعی مشخص اتخاذ نکرده‌اند، اما یک عضو ارشد ائتلاف دولت قانون گفته است مالکی از گفت‌وگوهای اربیل، تنها با هدف پایان دادن به اختلافات داخلی و در راستای منافع ملی عراق استقبال می‌کند. از طرف دیگر به نظر می‌رسد مالکی در انتظار بازگشت طالبانی از اربیل باشد تا وی را از نکات پنهان اجلاس اربیل مطلع کند؛ اجلاسی که به گفته برخی ناظران و منابع خبری، بارزانی و علاوی در آن خواهان چگونگی ایجاد جبهه‌ای علیه مالکی و برکناری وی شدند و طالبانی و مقتدا صدر هم برحل بحران سیاسی براساس توافق‌های صورت گرفته تاکید داشتند. البته انتشار برخی خبرها مبنی بر احتمال نامزدی مالکی برای دور سوم نخست‌وزیری، شرکت‌کنندگان در نشست اربیل را به سرعت به واکنش واداشت به حدی که از لزوم تهیه قانونی جدید و تصویب آن در مجلس برای ایجاد محدودیت در دوره‌های نخست‌وزیری سخن گفتند.