مسکن دوای هر‌ دردی نیست

سردمدار مسکن‌های پرمصرف و بی‌رویه در بین خانواده‌ها نیز استامینوفن است. دیدگاه عموم جامعه نسبت به استامینوفن، یک داروی مسکن ساده، بی‌خطر، ضد تب و ضد درد است. از آنجا که افراد نسبت به این دارو احساس خطر نمی‌کنند با احساس کوچک‌ترین درد به مصرف استامینوفن اقدام می‌کنند.

این درحالی است که به‌رغم آن که استامینوفن دارویی کم خطر به نظر می‌رسد، اما از شایع‌ترین داروهایی است که در موارد مسمومیت می‌تواند نارسایی کبد و حتی پیوند کبد و در نهایت مرگ فرد را به دنبال داشته باشد.

مصرف خودسرانه و طولانی‌مدت (بیش از 10 روز) استامینوفن علاوه بر عوارض بالای کبدی، عوارض کلیوی را نیز به دنبال دارد. از طرف دیگر مصرف مسکن‌ها از جمله استامینوفن ممکن است به صورت موقت درد را تسکین دهد، اما علت درد همچنان باقی است و سیر پیشرفت بیماری ادامه دارد.

درخصوص مصرف استامینوفن کدئین نیز از آنجا که کدئین خود ماده‌ای مخدر است، مصرف طولانی‌مدت آن می‌تواند علاوه بر عوارض ناشی از دارو، وابستگی به این دارو را نیز در پی داشته باشد. مشاهده می‌شود معتادان به مواد مخدر، به عنوان جایگزین و جبران کمبود ماده مخدر مربوطه، از استامینوفن کدئین با دوز بالا استفاده می‌کنند و پس از استفاده زیاد از این مسکن‌ها، با مسمومیت مواجه می‌شوند. بنابراین در زمینه سوءمصرف استامینوفن کدئین، علاوه بر ریسک بروز مسمومیت، ریسک بروز وابستگی به ترکیبات مواد مخدر هم وجود دارد.

عوارض دارویی ممکن است از یک خارش پوست شروع شده و تا مرگ بیمار ادامه یابد و در این میان، عوارض داروهای مسکن به دلیل مصرف خودسرانه و بدون تجویز پزشک وسیع‌تر است.

تماس مواد مسکن مثل آسپیرین، بروفن یا استامینوفن با مخاط دستگاه گوارش، زخم‌های کوچک و بزرگ ایجاد می‌کند و بر اثر این زخم‌ها، خونریزی‌های خفیف و شدید به وجود می‌آید.

این خونریزی‌ها گاه به چشم دیده نمی‌شود و تنها با انجام آزمایش خون و مدفوع تشخیص داده شده و در مواقع خونریزی شدید، با تغییر رنگ مدفوع یا وجود خون در استفراغ به خونریزی پی برده می‌شود.

کاهش سیستم دفاعی بدن، ایجاد اختلال در انعقاد خون و بروز کم‌خونی و فقرآهن از دیگر عوارض داروهای مسکن عنوان می‌شود.

در صورت بروز و مشاهده عوارض داروهای مسکن باید به اورژانس بیمارستان‌ها یا بخش‌های داخلی و گوارش مراجعه کرد و عوارض این داروها بخصوص عوارض ایجاد شده در دستگاه گوارش را بخوبی مورد توجه قرار داد.

به گفته یک فوق‌تخصص بیماری‌های کلیه مصرف خودسرانه قرص‌ها و داروهای مسکن ضددرد یکی از علت‌های مهم نارسایی کلیه و رسیدن بیمار به مراحل پیشرفته این بیماری یعنی دیالیز و پیوند است.

دکتر سپیده سیفی در این خصوص به ایرنا می‌گوید: هر دارویی چنانچه برای طولانی‌مدت مورد استفاده قرار گیرد برای کلیه آسیب‌رسان است، بنابراین توصیه می‌شود چنانچه بیماری دارویی را برای طولانی‌مدت مورد استفاده قرار می‌دهد حتما وضعیت کلیه‌های خود را مورد آزمایش و بررسی قرار دهد.

او با تاکید بر این‌که مصرف خودسرانه داروهای مسکن و ضد درد به تدریج منجر به نارسایی کلیه می‌شود، ادامه می‌دهد: توصیه ما به مردم این است که از مصرف خودسرانه داروهای مسکن و ضددرد و ضدالتهاب خودداری کنند. باید این علم و آگاهی را به مردم منتقل کرد که مسکن دارویی بسیار مضر است و در واقع می‌توان گفت دارو نیست، بلکه فقط یک التیام‌دهنده کوتاه‌مدت است.

به گفته این متخصص، چنانچه فرد در بدن خود احساس درد و ناراحتی کرد نباید بلافاصله به مسکن‌ها رجوع کند، بلکه درست‌تر این است که علت اصلی درد را پیدا کند و در جهت رفع آن مشکل
باشد.

دکتر سیفی با بیان این‌که عوارض کلیوی مهم‌ترین عارضه استفاده از مسکن‌هاست، ادامه می‌دهد: مصرف بیشتر از یک​سال و مصرف روزانه مسکن‌ها به صورت ۲ تا ۳ بار در روز به کلیه‌ها آسیب جدی می‌رساند.

او با بیان این‌که مصرف همزمان قرص‌های مسکن بسیار مضر و خطرناک است، ادامه می‌دهد: توصیه ما به مردم این است که داروهای مسکن را بطور همزمان مورد استفاده قرار ندهند.

افراد در صورت احساس درد در هر نقطه از بدن باید به پزشک مراجعه کنند، در مواردی ممکن است همان دردهای ساده نقطه شروع نارسایی کلیه باشد.

اگر شخصی به یک درد تکرارشونده چون سردرد که به دنبال استرس رخ می‌دهد مبتلا شود، اما این درد به کمک مسکن‌های معمولی که همیشه استفاده می‌کرده است کنترل نشود و 48 ساعت به طول بینجامد، حتما باید به پزشک مراجعه کند و مصرف داروهای ضددرد ساده را بیش از 2 روز ادامه ندهد. مردم عادت کرده‌اند زمانی که درد دارند، بدون نسخه دارو تهیه کنند و مصرف آن را ادامه و حتی به فرزندان خود نیز بدهند.برخی دردها نظیر دردهای شکمی که فرد هیچ‌گونه تجربه‌ای در مورد علت بروز آن ندارد و برای اولین‌بار تظاهر کرده‌اند، دردهایی نیستند که فرد برای درمانشان به سراغ مسکن‌ها برود.

معمولا می‌توان مسکن‌هایی چون استامینوفن را برای دردهای ساده که پیچیدگی خاصی نداشته و تکرار شونده هستند و سال‌هاست که بیمار با آن سر و کار دارد، مورد استفاده قرار داد، اما برای هر دردی نباید ابتدا از مسکن‌ها استفاده کرد.

دردهای فوری، ناگهانی یا حاد مثل دندان‌ درد شدید، یک درد شکم ناگهانی یا درد در قفسه سینه به منزله علامت‌های خطری هستند که نباید دست‌کم گرفته شوند، اما راه درست برای درمان آنها مراجعه به پزشک است و نه مصرف مسکن.