فرصتی به نام گردشگری حلال

اگرچه طبق آموزه‌های قرآن کریم همه مردم و بویژه مسلمانان به سفر و کنجکاوی در آفریده‌های خداوند متعال برای دریافتن واقعیت عظمت پروردگار خود تشویق شده‌اند، اما گاهی با توجه به فرهنگ و باورهای دینی در ایران شاید بسط و گسترش صنعت گردشگری به‌ویژه در مورد گردشگران خارجی کاری دشوار و دور از انتظار به نظر آید ولی در اصل همین تعالیم و آیین‌های دینی خود می‌توانند بهترین فرصت برای رشد و گسترش این صنعت پردرآمد قرن حاضر در ایران باشد.

عبدالصاحب الشاکری، ناشر مجله گردشگری اسلامی و مدیر انجمن نیکوکاری عراق در لندن، مفهوم گردشگری اسلامی را وسیع‌تر از آن می‌داند که با تعریفی واحد مشخص و تبیین شود.

وی در این باره می‌گوید: گردشگری اسلامی به آن نوع از گردشگری می‌گویند که در آن گردشگر از جهتی پایبند به آموزه‌های اسلامی و دینی باشد و از سوی دیگر با کنجکاوی برای شناخت بهتر تمدن‌های کهن و پیشینیان خود سفر کند.

وی معتقد است که گردشگری به طور کلی باعث شادابی و تقویت روحیه گردشگران می‌شود حال اگر محیط این سفر طبق تعالیم دینی ما یعنی دین پاک اسلام باشد بهترین تاثیر مادی و معنوی را خواهد داشت همان‌طور که می‌دانیم دین اسلام دید ویژه‌ای به سفر و گردشگری داشته البته نه به صورت مادی امروزه بلکه از قدیم با دیدی روحانی به این موضوع اهمیت داده و جهت رشد و ارتقای دانش و فرهنگ بشر به آن نگاه کرده و بهترین دلیل این موضوع را فریضه حج برای مسلمانان جهان عنوان می‌کند که هر ساله تعداد زیادی از مسلمانان را در مکه دور هم جمع می‌کند تا در کنار تجمع روحانی و فرایض دینی با تمدن و فرهنگ یکدیگر آشنا شوند بنابراین این نشانه بسیار روشن را هرگز نباید نادیده بگیریم و فرصتی که دین مبین اسلام برایمان ایجاد کرده را از دست بدهیم.

در این زمینه ایران با توجه به فرهنگ غنی و پتانسیل بسیار عظیم خود در صنعت گردشگری سال‌هاست که برای رشد و گسترش این صنعت که می‌تواند جایگزین صنعت نفت باشد تلاش کرده، اما متاسفانه به دلایل متعدد فرصت‌های زیادی را در این زمینه از دست داده است.

حالا سوال اصلی اینجاست که ایران با توجه به پتانسیل بسیار مناسب در این زمینه و آموزه‌های دینی خود چگونه می‌تواند برای صنعت گردشگری زمینه‌سازی و این صنعت پولساز قرن حاضر را احیا کند؟

برخی کارشناسان، فرایض دینی ایران را در این موضوع دخیل می‌دانند و برخی دیگر نبود زیرساخت‌های مناسب را علت اصلی این مشکل عنوان کرده‌اند و البته راهکارهای متفاوتی هم توسط هر دو گروه برای رفع این مشکل ذکر شده شده است.

اگرچه تعدادی دیگر از دست‌اندرکاران صنعت گردشگری هستند که عنوان می‌کنند: مشکل گردشگری خارجی در ایران مشکل پوشش اسلامی و فرایض دینی نیست بلکه دست‌اندرکاران دولتی بخش گردشگری ایران باید خطوط قرمز مشخصی را برای صنعت گردشگری ایران مشخص کنند و برای آنها جایگزین‌های مناسبی با فرهنگ و آموزه‌های دینی کشور معرفی کنند و از موازی‌کاری بپرهیزند.

کیوان بیانی رییس آژانس پاتریس، شاخه توریسم اسلامی را شاخه‌ای نوپا در صنعت گردشگری ایران می‌داند و می‌گوید: «برای شناخت توریسم اسلامی و طریقه توسعه این بخش از صنعت گردشگری باید از تجربه‌های دیگر در شاخه‌های مختلف توریسم استفاده کرد و از آنها برای هرچه بهتر پیاده‌کردن ایده‌های رونق توریسم اسلامی بهره ببریم.»

بیانی معتقد است: به عنوان مثال حرکات سنتی و باستانی ایران که از اصلی‌ترین جاذبه‌های گردشگری مناطق ایران هستند را می‌توان با گروه‌های مردان طبق دستورات دین اسلام برگزار کرد و در بخش دیگری از سخنان خود اشاره می‌کند که برنامه‌های شبانه در گردشگری ایران معنی ندارد در صورتی که بیشتر گردشگران خارجی علاقه‌مند به شب‌نشینی پس از شام دارند. این گردشگران علاقه‌مند هستند که پس از صرف شام در کنسرت‌های زنده موسیقی محلی کشور مقصد شرکت کنند که در ایران زیاد قابل اجرا نیست بنابراین مجبور هستیم پس از صرف شام، گردشگر را به اتاق هتل خود برگردانیم که زیاد برای گردشگران خوشایند نیست، در حالی که کشور ترکیه و همسایه مسلمان ما توانسته‌اند از همین ظرفیت یعنی شب‌نشینی بیشترین و بهترین استفاده را برای رضایت گردشگران ورودی به کشورش ببرند.

با توجه به این موضوع و قوانین و کاستی‌های موجود در ایران دست‌اندرکاران صنعت گردشگری مبحث گردشگری اسلامی یا گردشگری حلال را برای نجات صنعت گردشگری ایران مطرح کرده‌اند و البته برنامه‌ریزی بسیار زیادی هم
در‌این‌باره شد، اما متاسفانه دوباره به دلیل ناهماهنگی بین فعالان صنعت گردشگری دولتی و خصوصی این پیشنهاد تاکنون موفق نبوده است.

عبدالحسین فخاری، مدیر مرکز تحقیقات و اطلاع‌رسانی اتاق اسلامی معتقد است: ایران در زمینه راه‌اندازی و آماده‌سازی زیر‌ساخت‌های گردشگری اسلامی و حلال موفق نبوده و از رقبای اصلی خود مثل ترکیه و مالزی بسیار عقب افتاده است.

وی می‌گوید: رشد و گسترش هتل‌های حلال در سراسر جهان از جمله تایلند و پروژه‌های مشابه در دیگر کشورهای غیراسلامی حاکی از پتانسیل مناسب در صنعت گردشگری کشورهای مسلمان و البته اهمیت اقتصادی آن برای دیگر کشورهاست.

بنابراین حالا که ایران که جزو یکی از کشورهای تاثیرگذار اسلامی در جهان است، چرا باید از این واقعیت غافل و از این غافله عقب مانده باشد؟! در حالی که کشورهای غیراسلامی و البته اسلامی از این فرصت طلایی حداکثر استفاده را برده‌اند به عنوان مثال طبق اعلام مرکز ICTC (زنجیره گردشگری کشورهای اسلامی)‌ ترکیه با سرمایه‌گذاری بسیار مناسب خود در شهر قونیه و مقبره مولانا توانسته سالانه حدود 10 میلیون گردشگر را به این شهر بکشاند.

این در حالی است که در ایران علاوه بر حضور پرفیض حرم مطهر امام رضا(ع) و شمار زیادی از معابد و کلیساهای بی‌بدیل که هر یک از آنها به خودی خود توانایی جذب حداکثری گردشگران را به ایران دارند نتوانسته موفق باشد.

در این راستا «غدیر دین» استاد دانشگاه کوالالامپور مالزی در همایش توریسم اسلامی می‌گوید: مهمان‌نوازی اسلامی مردم ایران درست به جهانیان معرفی نشده است، با اطلاع‌رسانی و تبلیغات صحیح باید یک انگاره درست از مردم مسلمان ایران در اذهان جهان به وجود آورد تا آنها اسلام را منبع قوانین سخت تصور نکنند.

وی می‌افزاید: تنها به کار بردن واژه توریسم اسلامی و حلال کافی نیست، بلکه باید قوانین بسیار زیبا و مناسب اسلامی را با رفتار اسلامی کشور به دیگران هنگام بازدید از ایران نشان داد.

بنابراین باید روی رفتار دوستانه مردم ایران سرمایه‌گذاری شود تا این خصلت زیبا به جهان معرفی شود، البته در کنار معرفی آثار هنری و تاریخی کشور به عقیده وی گردشگری اسلامی و حلال باید به مصلحت اسلام و به گسترش اسلام منجر شود.

«دین» می‌افزاید: مالزی کشوری آزاد است، اما هرگز اجازه نمی‌دهد رفتارهایی از توریست‌ها سر بزند که به مسائل مذهبی کشور لطمه وارد شود بنابراین ایران هم می‌تواند با توجه به امکانات خود و البته پتانسیل بالای گردشگری کشور از تجربیات مالزی استفاده کند که البته نظر علمای دینی ایران تکمیل‌کننده این سیاست خواهد بود.

وی می‌افزاید: مقابله با تبلیغات سوء دیگران از طریق گسترش گردشگری حلال از اصلی‌ترین وظایف دست‌اندرکاران این صنعت در ایران خواهد بود.

این استاد دانشگاه عنوان می‌کند: آیین عاشورایی ایران یکی از بهترین فرصت‌های صنعت گردشگری حلال ایران خواهد بود به شرطی که مدیران و دست‌اندرکاران این صنعت بتوانند شرایط حضور گردشگران خارجی را در این مراسم فراهم کنند. حضور این گردشگران کنار هیات‌های عزاداری می‌توانند بهترین روش برای مقابله با تبلیغات منفی برای گردشگری ایران باشد.

طی چند سال اخیر گردشگری حلال به قدری برای کشورهای توریست‌پذیر جذاب و پراهمیت شده که به عنوان مثال حتی کشور پهناور چین با توجه به جایگاه بسیار مناسب خود در صنعت گردشگری اقدام به سرمایه‌گذاری‌های بسیار زیادی در زمینه برگزاری تورهای حلال برای گردشگران مسلمان کرده است.

این در حالی است که ایران با توجه به امکانات و توانمندی‌های خود در این زمینه نتوانسته موقعیت خوبی در این صنعت به دست آورد وقتی موقعیت‌های ایجاد شده را با تعجب از دست می‌دهد به طوری که طبق آمار سال 1384 با توجه به برقراری ارتباط بین ایران و کشور تونس سه هزار ایرانی توانستند از این سرزمین مسلمان‌نشین بازدید کنند، اما پس از آن و البته با توجه به علاقه بسیار فراوان تونسی‌ها به ایران و بخصوص شهرهای شیراز و اصفهان ایران نتوانست پذیرای تونسی‌ها باشد و این فرصت از دست رفت.

به هر حال این اتفاقات و ناهماهنگی‌ها دست به دست یکدیگر دادند و صنعت گردشگری ایران را زمین‌گیر کرده‌اند به طوری که شاید حتی با استفاده از قابلیت بسیار بالای گردشگری حلال سال‌ها زمان لازم باشد تا دوباره این صنعت به جایگاه واقعی خود در ایران برسد ولی هنوز هم وقت باقی است و می‌توان با اطلاع‌رسانی دقیق و حذف برخی مشکلات برای ورود و گردشگران به ایران دوباره به احیای این صنعت امید بست که مناسب‌ترین زمان شاید نمایشگاه و همایش بین‌المللی گردشگری اسلامی در کشور مالزی باشد که خرداد 1391 در شهر کوالالامپور برگزار خواهد شد، این نمایشگاه که با پشتوانه 1.6 میلیارد مسلمان جهان تشکیل خواهد شد می‌تواند بهترین فرصت برای تبلیغ گردشگری حلال در ایران باشد.

در همین زمینه دکتر محمد همایون مدرس دانشگاه امام صادق(ع)‌ عنوان می‌کند: هم‌اکنون جهانگردی‌های جایگزین وارد بخش و صنعت توریسم بین‌المللی شده و رونق گرفته است.

در همین مورد سریویجایانتی از کشور اندونزی می‌گوید: صنعت گردشگری در کشورهای غربی بیشتر به شکل بازاریابی و مجموعه‌های تجاری آمیخته با تکنولوژی جدید دیده می‌شود در حالی که نیاز جامعه امروزی بشر به عقیده وی آرامش روح است که این آرامش در گردشگری حلال و اسلامی نهفته شده بنابراین کشورهای اسلامی چون ایران هرگز نباید این نیاز گردشگران را که فرصتی طلایی هست را از دست بدهند.

البته امید است دست‌اندرکاران بخش خصوصی و دولتی ایران طبق قوانین و مصالح کشور از فرصت‌های پیش‌رو بهترین بهره را ببرند و دوباره فرصت‌سوزی نکنند.

عماد عزتی