دنیای کوچک وسواسی‌ها

دعوتش می‌کنم بیاید داخل. می‌دانم که مادرش برای این‌که به قول خودش زیر دست و پا نباشد و همه جا را نجس نکند، او را فرستاده بالا تا خودش خانه را تمیز کند.

می‌نشیند و برایش میوه می‌آورم.

می‌پرسد: تمیزه؟ می‌گویم بله پس چی!

می‌پرسد: با صابون شستی؟

می‌گویم: یادم نیست. می‌خواهی بخور نمی‌خواهی نخور​ و خودم یکی برمی‌دارم. با شک و تردید یک میوه برمی‌دارد و نصفش را می‌خورد و می‌دود برود دستش را بشوید.

وقتی برمی‌گردد عروسک‌ها را یکی‌یکی درمی‌آورد و روی یک پارچه سفید که توی نایلون بزرگ گذاشته می‌چیندشان.

می‌گویم: کی برات عروسک‌ها را بسته‌بندی کرده؟

می‌گوید: خودم. آخر کثیف می‌شوند.

می‌پرسم: چرا هر کدام را توی یک بسته گذاشته‌ای؟

می‌گوید: آخر کثیفی‌شان به هم می‌مالد!

از رفتارهای این بچه 4 ساله تعجب نمی‌کنم. همه را از مادر وسواسی‌اش به ارث برده.

مادر اینقدر به همه چیز می‌گوید نجس که بچه را هم وسواسی کرده است. وقتی ندا به دستشویی می‌رود یک دست لباس عوض می‌کند. می‌گوید همه جای دستشویی نجس است. وقتی به خانه کسی می‌رود از دستشویی آنها استفاده نمی‌کند و باید فقط در خانه خودشان دستشویی برود. حمام کردنش هم کلی طول می‌کشد.

مادر ندا نمی‌گذارد او به هیچ چیز دست بزند. وقتی غذا درست می‌کند ندا باید یک متر از او فاصله بگیرد، وگرنه مادرش می‌گوید نفست غذا را نجس کرده است!

اگر نگاهی به دور و بر خود بیندازیم، وسواسی‌ها کم نیستند و همه آنها هم کسانی نیستند که به شستن و نظم افراطی علاقه دارند. بعضی از افراد دچار وسواس فکری هستند.

آقا تقی وسواس شمردن دارد. یک بسته پول را صد بار می‌شمارد و باز می‌دهد یک نفر دیگر هم بشمارد. هر بار فکر می‌کند یک دانه زیاد است یا یک دانه کم.

او افکار عجیب دیگری هم دارد. مثلا نگرانی از این‌که در اثر زلزله ناگهانی غافلگیر شود و بمیرد. به همین خاطر سال‌هاست وقتی می‌خواهد بخوابد کیفی حاوی تمام مدارک و دفترچه بانک و پول نقد و یک عدد نان و یک بطری آب کنار دستش می‌گذارد و می‌خوابد.

وسواس فکری افکار مزاحمی را میهمان ذهن شما می‌کند که نمی‌توانید از آنها خلاصی پیدا کنید.

ممکن است حتی نخواهید این افکار سراغتان بیایند، اما از آنها خلاصی ندارید. مثل این فکر که ممکن است با بیماری خود دیگران را آلوده کنید. فرد نمی‌خواهد این افکار را داشته باشد و آنها را مزاحم می‌داند و معمولا می‌داند​​ این افکار و تصورات واقعیت ندارند. به طور مثال تصور این‌که ممکن است دیگران را آلوده نماید، به دیگران آسیب رساند یا چیز مهمی را فراموش کرده باشد، مثل بستن در خانه یا شیر گاز.

محتوای وسواس‌های فکری معمولا در ارتباط با آلودگی، خشونت و پرخاشگری، آسیب و بیماری، نظم و ترتیب، مسائل جنسی و مذهبی است و با تردید فراگیر همراه است، ولی وسواس‌های فکری در ارتباط با مسائل غیرعادی و پیش‌پاافتاده نیز ممکن است ظاهر شوند. وسواس فکری معمولا به ناراحتی، اضطراب و آشفتگی منجر می‌شود. این موضوع ممکن است موجب ظهور رفتار یا تشریفات وسواسی ویژه‌ای شود.

اعمال وسواسی را ممکن است نشناسید. یک نفر باید تمام کفش‌هایش در یک جهت خاص در کمد قرار گیرد. لباس‌هایش هم نظم خاصی داشته باشد که یک ذره هم کج نشوند و مثل مستطیل‌های‌ یک شکل و یک اندازه روی هم قرار بگیرند. دیگری بعد از دست زدن به هر چیزی باید برود و دستش را بشوید و 3 بار از زیر آب رد کند و صلوات بفرستد. دیگری باید دانه دانه تمام موهای روی فرش را جمع کند و هر وقت او را می‌بینی دولا شده روی فرش‌های خانه و توی مشتش پر از مو است. یک شاگرد مدرسه فکر می‌کند نوشته‌هایش همیشه بد است و دائم در حال پاک کردن چیزی است که نوشته است تا جایی که صفحه پاره می‌شود. او دائم می‌نویسد، اما همیشه فکر می‌کند معلم بیشتر از این خواسته بوده است و او اشتباه کرده.

اینها همه مصداق وسواس عملی هستند. رفتارهای تکراری به ظاهر هدفمند که دوست ندارید انجام دهید، اما ذهنتان شما را به آن کار وامی‌دارد.رفتارهای تشریفاتی مانند و انعطاف‌ناپذیر در این رسته قرار می‌گیرند.بیماری وسواس در هر سنی بروز می‌کند و گاه به عنوان پاکیزگی تشویق می‌شود و ناشناخته باقی می‌ماند.

کسانی هستند که از وسواس رنج می‌برند و فکر می‌کنند مثل والدین خود باید یک عمر این لقب را یدک بکشند، اما امروز وسواس یک بیماری لاعلاج نیست؛ بلکه مشکلی است که راه‌حل و درمان دارد.

ریشه وسواس اضطراب است، لذا درمان اولیه اضطراب در بسیاری از موارد می‌تواند عامل مهم در پیشگیری از برخی وسواس‌ها باشد.

آزمایش‌های مختلف تاثیر برخی از شیوه‌های درمانی را روی وسواسی‌ها ثابت کرده است. برخی از این شیوه‌های رفتار‌شناختی عبارتند از حساسیت‌زدایی منظم، غرقه‌سازی، رویارویی ذهنی، کاهش اجتناب و...

اگر در خانواده خود شخصی را می‌شناسید که به وسواس مبتلاست، بهترین کاری که می‌توانید برایش بکنید این است که او را نزد یک روان‌شناس یا مشاور ببرید تا با استفاده از شیوه‌های درمانی معمول او را مداوا کنند.

ماندانا ملاعلی