سریال‌شناسی در شبکه ملی

یک نوع تعلق خاطرعاطفی و حس نوستالژیک نسبت به برخی سریال‌ها و شخصیت‌هایش در مخاطبان شکل گرفته و تا سال‌های سال در ذهن آنها می‌ماند و به خاطره تصویری ـ تاریخی بدل می‌شود. کاراکترهایی مثل رضا تفنگچی، شعبان بی‌مخ، سلطان و سلطان بانو، قاضی شارح، مالک اشتر و مختار از آن دست شخصیت‌های نمایشی تلویزیون هستند که در اذهان مخاطب ایرانی حک شده و فراموش نمی‌شوند. این شخصیت‌ها و سریال‌ها برای مخاطبان خود خاطره می‌سازند و شبکه‌های تلویزیونی نیز از این طریق به جلب و جذب مخاطب موفق می‌شوند. با این توصیف بدون شک خاطره بازی با این سریال‌ها و گفت‌وگو با عوامل و بازیگرانش هم می‌تواند جذابیت‌های لازم یک برنامه تلویزیونی و مخاطب‌پسند را داشته باشد که شبکه یک، نوروز امسال با تولید برنامه «سین مثل سریال» این خاطره‌بازی شیرین را برای مخاطبانش فراهم کرد. این برنامه واجد چند کارکرد رسانه‌ای بود که علاوه بر سرگرم‌کنندگی و ایجاد فضای مفرح می‌توان آن را یک نوع بازنگری و بازشناسی شبکه ملی از تولیدات نمایشی خود و در واقع نوعی سریال‌شناسی دانست. مرور تصویری و گفتاری این سریال‌ها با حضور کارگردان و بازیگران با خاطرات ناگفته آنان نیز همراه می‌شد و اطلاعات تازه‌تری در اختیار مخاطبان قرار می‌داد.

از طرف دیگر نیز با مکانیسم نظرسنجی مردمی این برنامه، نظرات، آرا و سلیقه مخاطبان نیز در اختیار تولیدکنندگان و مدیران شبکه قرار می‌گرفت تا شناخت و آگاهی ملموس‌تری از آثار تولیدی خود به دست آورند. این اقدام شبکه یک را می‌توان یک نوع خودسنجی هم دانست که به ارزیابی واقعی و دموکراتیک‌تری از برنامه‌های خود دست زده است. ایجاد فضای رقابتی بین سریال‌ها یا بهترین بازیگرزن و مرد هیجانی مثل جشنواره‌های سینمایی داشت و تعداد پیامک‌ها نیز نشان می‌داد این رقابت با استقبال خوبی از سوی مردم مواجه شده و البته چه فرصت خوبی فراهم شد تا یک جریان‌شناسی سریالی توسط شبکه ملی صورت بگیرد. این بار حضور بازیگران و کارگردان‌ها نیزهدفمند بوده و صرفا به گپ و گفت‌های کلیشه‌ای و متعارف بدل نشد. نتایج نظرسنجی‌ها به یک شناسنامه و تصویری رسانه‌ای بدل شد که سهامداران هر اثر نمایشی می‌توانستند وزن خود را در ترازوی مردمی و نسبت و فاصله خود را با سریال‌های دیگر بسنجند.

در واقع یک نوع واقعیت‌سنجی درباره این سریال‌ها رخ داد که با تصورات خام و کلیشه‌ای و تخمین‌ها و حدس و گمان‌های غیرواقعی فاصله داشت. مثلا شبکه یک در زمان پخش سریال تا ثریا با انتقادات برخی نهادها و شخصیت‌های حقوقی مواجه شد، در حالی که طبق آرای مردمی در این نظرسنجی این مجموعه به عنوان بهترین سریال سال گذشته برگزیده شد.

سین مثل سریال از 2 ضعف عمده رنج می‌برد. یکی استفاده نکردن از منتقدان تلویزیونی که به تشریح و نقد و بررسی اجمالی این مجموعه‌ها پرداخته و دیدگاه‌های کارشناسی خود را نسبت به آنها ارائه کنند و دوم انتخاب محمد سلوکی به عنوان مجری این برنامه که نتوانست با شور و حال بیشتری که با حال و هوای عید هم سازگاری دارد، برنامه را اجرا کند. به نظر می‌رسید اجرای این برنامه توسط افراد دیگری که اطلاعات بیشتری در حوزه سینما و تلویزیون داشتند می‌توانست جذابیت‌های برنامه را بیشتر کند. اگرچه سین مثل سریال برنامه مجری محوری نیست، اما شمایلی از یک تاک‌شوی تلویزیونی است که بشدت به قابلیت‌ها و ظرافت‌های اجرایی وابسته است. شکل گفت‌وگو و شیوه مواجهه مجری با هریک از مهمانان برنامه، ظرفیت تازه‌ای بود که می‌تواند سهم زیادی درجذابیت برنامه داشته باشد. البته نکات قوت و اساسا خلاقیت و نوآوری که در ایده و طراحی این برنامه وجود داشت به حدی است که این کاستی‌ها به چشم نیاید یا چندان در افت کیفی آن موثر نباشد.

یکی از ویژگی‌های خوب سین مثل سریال، برگزاری مسابقه بین مخاطبان و مراسم قرعه‌کشی توسط مهمانان بود که هیجان و التهاب برنامه را بیشتر می‌کرد و آن را از یک برنامه تخصصی درباره تولیدات نمایشی تلویزیون خارج می‌کرد. به معنای واقعی می‌توان سین مثل سریال را یک برنامه ترکیبی تلویزیونی دانست که اتفاقا عملکرد خود را دستمایه این سرگرمی و رقابت قرار می‌دهد.

برگزاری این مسابقه تمهید هوشمندانه‌ای بود که مخاطبان بیشتری را در نظرسنجی از سریال‌های تلویزیونی سهیم می‌کرد والبته نباید دکوربندی و طراحی صحنه و استفاده از ابزارهای رایانه‌ای را در زیبایی‌شناسی فرمی و بصری برنامه دست‌کم گرفت. سادگی و پرهیز از المان‌های شلوغ تاثیر زیادی درجذابیت برنامه ازحیث بصری و ظاهری برای مخاطبان داشت.

این برنامه قرار است به ایام عید محدود نشود و ادامه پیدا کند. همچنین با اضافه کردن منتقدان سینما و تلویزیونی که مباحث کارشناسی را نیزبه نظرسنجی‌ها وصل کرده یا نتایج آنها را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهند سین مثل سریال می‌تواند از یک برنامه مناسبتی و ویژه‌برنامه نوروزی خارج شده و به یک هفت تلویزیونی بدل شود. به نظر می‌رسد زمان آن رسیده تا یک برنامه تحلیلی ـ خبری درباره سریال‌های تلویزیونی تدارک دیده شود که ممکن است بیش از برنامه هفت مخاطب داشته باشد، چون تلویزیون نسبت به سینما رسانه پرمخاطب‌تری است. این برنامه قطعا می‌تواند ضمن آسیب‌شناسی تولیدات نمایشی رسانه ملی در ارتقای کیفی آن نیز موثر باشد.