هفت هنر در یک مسابقه

مشاعره، زوج برتر، از کی بپرسم و انواع مسابقات تلویزیونی نمونه‌ای از این برنامه‌هاست که البته هرکدام بنا به تعریف و ماموریت و ماهیتی که شبکه‌های مختلف دارند، ساختار و هدف مسابقه خود را شکل می‌دهند. اگر قرار باشد هر یک از آیتم‌های تلویزیونی را به ویژگی‌ها و نیازهای انسانی نسبت دهیم، قطعا مسابقات تلویزیونی نیاز آدمی به سرگرمی، هیجان، رقابت‌پذیری و ابراز فضل است و البته بر اطلاعات عمومی او می‌افزاید. از این بابت، مسابقات پاسخگویی تلویزیونی خیلی شبیه حل جدول است. در ضمن مسابقات تلویزیونی نه صرفا به دلیل جذابیت‌های رسانه‌ای یا هیجانات روانی یکی از پرطرفدارترین آیتم‌های تلویزیونی است، بلکه به دلیل ایجاد بستر رقابت و امکان بروز توانایی و استعدادهای آدمی نیز شیرین و سرگرم‌کننده است.

طی 2 دهه اخیر شبکه‌های مختلف تلویزیونی تلاش کردند با تدارک و طراحی انواع مختلف مسابقات تلویزیونی، هم مخاطب را جذب کنند و راضی نگه دارند و هم با تنوع و تعدد بیشتر از تکراری بودن آن بکاهند؛ هرچند بسیاری از آنها الگوبرداری و تقلید از نمونه‌های خارجی آن بودند که البته برخی از آنها به دلیل بومی کردن مسابقه و تناسب محتوا و ساختار مضمونی برنامه توانستند شمایل جدید و متفاوت از یک نمونه غربی ارائه کنند. مسابقات تلویزیونی به چند دلیل نسبت به دیگر گونه‌های تلویزیونی از جذابیت بیشتری برخوردار است. مهم‌ترین دلیل آن، مخاطب محور بودن مسابقه است، به طوری که این برنامه‌ها اساسا به واسطه حضور مستقیم یا مشارکت غیرمستقیم مخاطب شکل می‌گیرد و یک ارتباط دوسویه رسانه‌ای است. در برنامه‌های دیگر تلویزیون مخاطب صرفا تماشاگر است و به صورت منفعلانه به دریافت و ادراک تصاویر و گفته‌ها می‌پردازد؛ اما در مسابقات تلویزیونی، مخاطب تماشاگری فعال است که با حضور خود، برنامه را می‌سازد و به آن هویت می‌بخشد. از سوی دیگر، مسابقات تلویزیونی این فرصت را برای مخاطبان ایجاد می‌کند که توانایی‌ها، مهارت‌ها، اطلاعات و کمالات خود را امتحان کرده و به منصه ظهور برسانند و در واقع به حس فرهیخته و ارزشمند بودن خود، پاسخی مثبت دهند. تماشاگرانی هم که در منزل نشسته‌اند و اطلاعات خود را به رخ یکدیگر می‌کشند از لذت این هماوردی بی‌نصیب نمی‌مانند. مجموعه این عوامل بعلاوه جذابیت‌های بصری و جلوه تکنولوژیکی تلویزیون موجب شده است مسابقات تلویزیونی به قالبی پرطرفدار تبدیل شود. همه این مقدمات، بهانه‌ای است تا درباره مسابقه‌ای به نام چهار از هفت که پخش آن بتازگی از شبکه 4 شروع شده، صحبت کنیم. هرچند این برنامه عقبه و سابقه رسانه‌ای داشته و در واقع امتداد و صورت تغییر یافته و اصلاح شده همان مسابقه «چهار، سه، دو، یک» است که قبلا صرفا به سینما و ابعاد و جوانب مختلف آن تعلق داشت، اما اکنون همه هنرها را شامل شده و در واقع مسابقه‌ای است درباره هنرهای هفتگانه. اصلا عنوان برنامه هم بازتابی از همین مفهوم را در خود نشانه‌شناسی کرده است. در ضمن وجه تسمیه آن هم این است که شرکت‌کنندگان می‌توانند 4 هنر از هنرهای هفتگانه را انتخاب کنند و به سوالات مجری در این زمینه پاسخ دهند و هنرهایی مثل ادبیات، معماری، مجسمه‌سازی، موسیقی، نقاشی، سینما و تئاتر. چهار از هفت یک مسابقه تلویزیونی است که در آن، شرکت‌کنندگان به صورت تلفنی در 7 شاخه هنری به رقابت می‌پردازند.

گفتنی است در این مسابقه شرکت‌کنندگان از 7 شاخه هنری ادبیات، معماری، مجسمه‌سازی، موسیقی، نقاشی، سینما و تئاتر 4 گروه را به صورت تصادفی انتخاب می‌کنند و به سوالات پاسخ می‌دهند. سوالات توسط کارشناسان رشته‌های مختلف هنری طراحی شده و در هر قسمت مسابقه 4 شرکت‌کننده به رقابت می‌پردازند که از میان آنان، 2 نفر به فینال راه می‌یابند. چهار از هفت کاری از گروه فیلم و نمایش شبکه 4 است که در 90 قسمت 30 دقیقه‌ای با اجرای جواد مولانیا از اواخر دی روی آنتن شبکه 4 سیما رفته است.

علاقه‌مندان به شرکت در مسابقه چهار از هفت می‌توانند با ارسال نام و شماره تماس خود به شماره پیامک 30000448 در مسابقه شرکت کنند. جالب این‌که از علاقه‌مندان شرکت در مسابقه، یک آزمون مقدماتی برای سنجش سطح معلومات آنان به عمل خواهد آمد تا کسانی به رقابت در این مسابقه بپردازند که از حداقل معلومات و دانش هنری برخوردار باشند و به نظر می‌رسد این روال برای مسابقه‌ای که قرار است به شکل تخصصی برگزار شود یک ضرورت حرفه‌ای است. یکی دیگر از مزایای مهم این مسابقه علاوه بر ایجاد سرگرمی و هیجان سالم رقابتی برای بینندگان دارای کارکردهای آموزشی بوده و اطلاعات مفید و فراوانی را در این حوزه به آنها انتقال می‌دهد. از حیث روان‌شناسی تربیتی نیز یادگیری از طریق رقابتی اینچنینی از ماندگاری و پایایی بیشتری برخوردار است. در سال‌های اخیر تلاش شده با تقویت و توجه به وجوه آموزشی مسابقات در زمینه‌های مختلف، سرگرمی را با آموزش پیوند زده و یادگیری مفرح و لذت‌بخشی را برای مخاطبان ایجاد کنند.

یکی از ضعف‌های عمده مسابقات تلویزیونی در کشور ما نه به مضمون و محتوا یا حتی ساختار مسابقه که به نوع اجرا و عملیاتی کردن آنها برمی‌گردد. همان‌طور که صدا و سیما برای گویندگی یا اجرای برنامه‌های اجتماعی و ترکیبی مجری تربیت می‌کند، برای اجرای مسابقات تلویزیونی ـ که به توانایی‌ها و آموزش‌های تخصصی نیاز دارد ـ باید به پرورش و تربیت مجری بپردازد. قطعا اگر مجری مسابقه‌ای مثل چهار از هفت شناخت لازم در حوزه‌های هنری بویژه سینما و تئاتر نداشت نمی‌توانست صرفا با تکیه بر مهارت‌هایی اجرایی از پس این اجرا برآید. اجرای دلنشین و جذاب جواد مولانیا بدون شک یکی از مهم‌ترین دلایل جذابیت این مسابقه است. پخش این مسابقه از شبکه 4 سیما تناسب منطقی با ماهیت و سطح مخاطبان این شبکه دارد؛ شبکه‌ای که حالا در یک مسابقه تلویزیونی به همه هنرها توجه کرده و می‌تواند مخاطبان بیشتری را نیز پای تماشای خود بنشاند. در ضمن این‌که تهیه چنین برنامه‌هایی که واجد سویه سرگرم‌کنندگی هم هستند تمهید خوبی است تا این شبکه از حالت خشک و علمی بودن محض خارج شود و تنوع و نشاط بیشتری به خود بگیرد. زنده بودن برنامه و جایزه داشتن را هم مثل بسیاری از مسابقات دیگر سیما باید از عوامل جذابیت این مسابقه دانست.

پاداش و جایزه هم معمولا در هیجان مسابقات نقش مهمی دارد و نباید آن را از نظر دور داشت. پاداش در اینجا 2 معنی دارد یا بهتر بگویم به 2 شکل محقق می‌شود یکی جوایز مادی است که هر فردی از دریافت آن خوشحال می‌شود بویژه آن که دریافت آن مستلزم تلاش و رقابت با دیگران باشد و دوم پاداش معنوی که همان لذت درونی و عاطفی است که به واسطه برنده شدن به انسان دست می‌دهد. لغت برنده شدن در رقابتی تلویزیونی که مخاطبان زیادی شاهد آن بوده‌اند، شیرین‌تر از جوایزی است که به آنها تعلق می‌گیرد. دست‌کم 4 کارکرد مهم برای مسابقه چهار از هفت می‌توان برشمرد: افزایش اطلاعات عمومی و تخصصی در رشته‌های مختلف هنری، آشنایی مخاطب با انواع رشته‌ها و شاخه‌های هنری، ایجاد انگیزه یا حتی شناخت استعداد هنری بینندگان و در نهایت ایجاد یک لذت سالم از یک سرگرمی مفید.

سیدرضا صائمی