گره از ابروان بگشا

با باز آمدن فصل بهار و افزایش مجدد تابش نور خورشید، احساس می‏کنی که حالت فرسودگی‏ از روح و جسمت تا زمستانی دیگر رخت برمی‌بندد و دوباره شاداب می‌شوی، دوباره با از دست دادن اضافه وزنت که ره‌آورد کم‌تحرکی و شیرینی‌خوری در روزهای سرد زمستانی است، احساس سبکی و راحتی می‌کنی و فعالیت‌های روزانه‏ات را بااشتیاق از سر می‏گیری...

روان‌شناسان سال‌هاست که دریافته‌اند فصل‌های سرد و دارای شب‌های طولانی چون پاییز و بخصوص زمستان، سبب بروز افسردگی عمیق در بسیاری افراد می‏شود؛ افسردگی که با ایجاد بی‏حالی و رخوت، افراد را دچار اختلالات فصلی و بیشتر از همیشه درون رختخواب و در حالتی بی‌حال و کم‌انرژی نگه می‌دارد.

وقتی حالمان بی‌دلیل تغییر می‌کند

واقعیت آن است که همه ما در روزهایی حالمان خوب است، یعنی احساس سرحالی، شادابی و پرانرژی بودن می‌کنیم، بدون آن که علت خاصی داشته باشد و در روزهای دیگری هم بی‌دلیل احساس خستگی، کم‌توانی و بی‌حوصلگی می‌کنیم.

بعضی روزها احساس می‌کنیم که از قدرت و انرژی زیادی برخورداریم و قادر به انجام هر کاری هستیم و بعضی وقت‌ها آنقدر خسته و بی‌رمق می‌شویم که از انجام کارهای ساده خود نیز درمی‌مانیم. این اتفاق ممکن است در مورد قدرت ذهن ما نیز رخ بدهد یعنی بعضی روزها خوب یاد می‌گیریم و حافظه‌ای خوبی داریم، اما در برخی مواقع ذهن‌مان کند می‌شود.

از فصل‌های سرد سال، بدتان می‌آید

این اتفاق عجیبی نیست که شما از جمله کسانی هستید که فقط از فصل بهار و تابستان و در واقع فصل‌های پرنور و گرم سال لذت می‌برید و از پاییز و زمستان به خاطر سرما و شب‌های طولانی‌اش بدتان می‌آید.

این تفکرات می‌تواند در شما زمینه‌های مناسبی را برای مبتلا شدن به افسردگی زمستانی فراهم کند.

دکتر بهروز بیرشک، روان‌شناس در گفت‌وگو با جام‌جم می‌گوید: اختلال فصلی به عنوان شاخه‌ای از افسردگی یا تغییرات خلقی می‌تواند مطرح باشد. افرادی که دچار تغییر‌خلق زمستانی می‌شوند، با علائمی چون کمبود انرژی، ناامیدی، اضطراب، افزایش تمایل به خواب و کاهش علاقه نسبت به امور پیرامون‌شان قابل شناسایی هستند.

عامل اصلی این‏ تغییرات بر اساس تحقیقات صورت‌گرفته، کاهش شدت تابش نور خورشید در فصول سرد سال گزارش شده است.

به این ترتیب مشخص شده که افسردگی زمستانی، عارضه‌ خلقی است که در طول دوره‌ای از سال که روزها در آنها کوتاه می‌شود، بخصوص در کشورهای واقع در عرض‌‌های جغرافیایی بلندتر (کشورهای واقع شده در مناطق شمالی کره زمین) برخی افراد را مبتلا می‌کند.

افسردگی ناشی از تغییرات شیمیایی در بدن

به گفته دکتر بیرشک، افسردگی زمستانی در برخی موارد می‌تواند جنبه ژنتیک داشته باشد یا در برخی سنین و در برخی مناطق بیشتر دیده شود، با این وجود مشخص شده است که تغییرات خلقی فصلی، بیشتر به تغییرات بیوشیمیایی در بدن برخی افراد، تحت تاثیر کم نوری و کوتاه شدن روزها باز می‌گردد.

وی تاکید می‌کند: کاهش نور در زمستان، عامل محرکی برای ساخت ملاتونین در بدن است که‌ می‌تواند اثر منفی‌ روی‌ خلق‌ داشته‌ باشد. ملاتونین، هورمونی است که به طور طبیعی توسط غده پینه‌آل در مغز ترشح می‌شود.

ترشح ملاتونین، با چرخه روز و شب بدن، ارتباط مستقیم دارد، به شکلی که بیشترین مقدار این هورمون، شب‌ها تولید می‌شود.

از عوارض بیش از حد این هورمون در شب‌های طولانی زمستان می‌تواند خستگی، احساس خواب و نوعی افسردگی باشد.

متوسل شدن به شیرینی

هنگامی که نور از طریق چشم‌ها عبور می‌کند و به مغز می‌رسد هورمون سروتونین آزاد می‌شود. این امر باعث پایین آمدن سطح سروتونین بدن طی پاییز و زمستان که روشنایی روز کمتر از فصول دیگر است، می‌شود.

دکتر بیرشک می‌گوید: کاهش روشنایی روز، باعث افزایش تولید هورمون ملاتونین شده و بدن را به حالت خواب می‌برد. این مساله در کنار کمبود تولید سروتونین که باعث هماهنگی و همکاری سلول‌های عصبی می‌شود، موجب اختلال خلقی زمستانی می‌شود.

بسیاری از افرادی که با کمبود سروتونین در بدن‌شان مواجه می‌شوند، برای جبران این کمبود به خوردن مواد شیرین روی می‌آورند.

نگذارید خلقتان در سرما یخ بزند

روان‌شناسان دریافته‌اند که افزایش اشتها و وزن، افزایش خواب و خواب‌آلودگی‌های روزانه، کاهش انرژی و توانایی شخص که معمولا عصرها بیشتر دیده می‌شود، همچنین کاهش علاقه شخص به فعالیت‌های روزمره، کارهای مورد علاقه شغل و کند شدن موتور روانی حرکتی، مشکلات خواب و تمرکز و نیز کاهش میل جنسی از حالاتی است که مبتلایان به اختلالات خلقی فصلی، همراه با افسردگی تجربه می‌کنند.

دکتر معتمدی با تاکید بر ضرورت پیشگیری از بروز افسردگی فصلی در کسانی که پیش زمینه ابتلای دوره‌ای به این نوع اختلالات خلقی را دارند، می‌گوید: به هر تقدیر افرادی که حداقل دو نوبت به طور پی‌درپی این اختلال را در فصل مشابهی تجربه کرده‌اند باید نسبت به درمان خود حساس بوده و به روان‌پزشک و روان‌شناس مراجعه کنند.

از نظر درمانی برای این اختلال درمان‌های مختلف دارویی و غیردارویی وجود دارد که این بیماران ضمن پرهیز از خوددرمانی با نظر متخصص می‌توانند از آنها استفاده کنند.

دلم نور می‌خواهد

به گفته دکتر بیرشک، شواهد علمی نشان می‌دهد که نوردرمانی برای بسیاری از مبتلایان به افسردگی زمستانی مفید است. به همین علت مهم‌ترین عاملی که به از بین رفتن نشانه‌های افسردگی زمستانی کمک می‌کند، تغییر فصل و آمدن بهار است.

با آمدن فصل بهار، آب و هوا، فضا، نور و رنگ طبیعت عوض می‌شود و به دنبال افزایش ساعات تابش نور خورشید، علاوه بر تغییرات بیوشیمیایی در بدن، آثار روحی و روانی ناشی از قرار گرفتن در شرایط کم نور از بین می‌رود.

بهار با خود حس شکوفایی، سرزندگی و تازگی می‌آورد، حس تجدید و تقویت روابط اجتماعی و عاطفی، احساس خوب و وسوسه انگیز پیوستن به طبیعت تازه‌تولد یافته و اینها عواملی هستند که به رنگ باختن آثار رخوت، خمودگی، ناامیدی و افسردگی کمک می‌کنند؛ چه دچار افسردگی فصلی شده باشیم و چه از روزمرگی‌ها و تکراری بودن‌های زندگی خسته شده باشیم، آمدن اولین فصل سال، بهترین درمان برای باز شدن گره‌های کور خلق تنگ‌مان خواهد بود.

پونه شیرازی