اخبار با چاشنی گرافیک

سواد بصری به ‌معنای فهمیدن معنای تصویر، یکی از مهارت‌های مهم انسان برای درک هر چه بیشتر محتوای یک مطلب است. این توانایی با عمل دیدن پرورش می‌یابد و در ضمن این‌‌که پیوند میان تجربیات دیداری با تجربیات سایر حواس است، ذخیره‌های ذهنی فرد را در خوانش اثر و درک معنای تصویر، غنی‌تر می‌سازد. حال با این مقدمه می‌توان به یکی از بخش‌های مهم تلویزیون که به نوعی یکی از بخش‌های رسمی این رسانه به شمار می‌رود، اشاره کرد؛ بخش «اخبار».

اخبار در تلویزیون نقش بسیار مهمی دارد. به نوعی شاید بتوان از این بخش به عنوان ویترین سیاست‌های کلی سازمان نام برد. از این رو، طراحی و تولیدات و نحوه ارائه این بخش همواره از حساسیت‌های بالایی برخوردار بوده است. طبق نظرسنجی‌ها، بخش اخبار در تلویزیون مخاطب زیادی دارد و مردم بیشتر به آن اعتماد می‌کنند؛ چرا که از نظر آنها، این اخبار تعصب و خشکی اخبار روزنامه را ندارد و مانند رادیو بدون تصویر هم نیست.

در این زمینه باید به این موضوع اشاره کرد که هر قدر تلویزیون بتواند خبر را با جذابیت بیشتر و کیفیت بهتری در اختیار مخاطبان و تماشاگران قرار دهد، بی‌شک راهی برای جلب اعتماد و توجه بیشتر مخاطبان نسبت به رسانه ملی گشوده است. از جمله دانش‌های فنی و هنری موثر در این مجموعه، طراحی گرافیک، ساختار ظاهری نحوه ارائه و همچنین طراحی دکوراسیون این بخش است؛ گرافیک متحرکی که زیبایی‌ها و جذابیت‌های خبر را به طرح و تصویر می‌کشد. رسانه‌ها همواره در طول تاریخ حیات خود کوشیده‌اند با بهره‌گیری از انواع ابزارها و روش‌ها، به ارائه اطلاعات و اخبار اقدام کنند تا ضمن انجام وظایف اصلی خود، موجبات جلب و جذب بیشتر مخاطبان را با هدف ادامه بقای خود فراهم آورند.

دانستن این مساله که در دنیای رسانه‌ها، برای فرار از مشابهت‌های خسته‌کننده باید در نحوه ارائه اخبار، از تمام ظرفیت‌های تلویزیون استفاده کرد، بسیار اساسی است. یکی از این ظرفیت‌ها، استفاده درست از تصاویر است که می‌تواند به این امر کمک کند.

تلویزیون با تصویر معنا پیدا می‌کند. جای قرار گرفتن لوگو، نوع فونت‌ها، رنگ‌ها و ظاهر گرافیکی شبکه‌های خبری فراملیتی هم‌اکنون به صورت معناداری به هم شبیه است. بسیاری از محققان بر این باورند که حوزه گرافیک در خبر تلویزیونی به آرامی از حالت سلیقه‌ای به یک دانش مبتنی بر تجربه در حال تبدیل شدن است. بررسی شبکه‌های بی.بی.سی، سی.ان.ان، راشا تودی از یک سو و الجزیره و العربیه، العالم از دیگر سو به ارزیابی این نکته کمک می‌کند. در بخش‌های خبری سیمای جمهوری اسلامی ایران نیز می‌توان تغییر​ ظاهری و ارزنده‌ای در روند ارائه اخبار مشاهده کرد و از میان بخش‌های خبری شبکه‌های مختلف سیمای جمهوری اسلامی ایران، شبکه یک به عنوان شبکه ملی و قدیمی‌ترین شبکه سیما، تاثیرات ویژه‌ای بر مخاطبان خود دارد؛ به طوری که این بخش‌ها توانسته‌اند مخاطبان حرفه‌ای و ثابتی برای خود تعریف کنند. این شبکه با تولید بخش‌های خبری 14، 19 و 21 و همچنین نحوه طراحی ساختار ظاهری آنان و با در نظر گرفتن سلیقه مخاطب و همچنین با توجه به معیارهای جهانی گرافیک خبری، در جهت بهبود و البته تاثیرگذاری بیشتر در میان مخاطبان خود بوده است. تا آنجا که می‌توان از این بخش‌های خبری با عنوان یکی از برنامه‌های موفق این رسانه نام برد. در این میان، اما باید به نقطه قوت این بخش‌های خبری یعنی شکل ظاهری و گرافیک‌های به کار رفته در آن یعنی رنگ، تصاویر پرتحرک دوربین، نحوه اجرای خبر و حتی نوع زبان خبرخوانی یعنی زبان انعطاف‌پذیر و نرم و بعضا خودمانی نام برد. این وی‍ژگی‌ها از عواملی هستند که یک بخش خبری را از خشکی ذاتی خود که به وی‍ژگی ماهوی خبر برمی‌گردد، جدا سازد، آن را کاملا منعطف کند و روح تازه‌ای به آن ببخشد. چرا که در این نوع طراحی، خبر با ویژگی‌هایی گرافیکی، تزئین و در یک بسته‌بندی زیبا به مخاطب ارائه می‌شود. این موضوع را می‌توان در بخش‌های خبری دیگر از جمله بخش خبری ساعت 22 شبکه 3 سیما نیز مشاهده کرد. این بخش خبری نیز از رنگ‌های جذاب و شاد و حرکات هیجانی دوربین استفاده می‌کند.

نحوه ارائه اخبار در تلویزیون،‌ طی سالیان،‌ رشد و پیشرفت چشمگیری داشته است. به گفته بسیاری از کارشناسان،‌ امروزه خبر شکل و روش مطلوب و استاندارد خود را دنبال می‌کند و شامل بخش‌های زیر است:

خواندن اخبار از روی متن‌رسان، مجموعه‌ای از خبرهای کوتاه ضبط یا فیلمبرداری شده، برش دادن به بخش‌های کوتاه از یک رویداد زنده (معمولا از راه دور و خارج از استودیو)، وقتی تصویری در دسترس نیست، طرح‌های گرافیک با صدای گزارشگر، مصاحبه زنده درباره موضوع‌های روز در استودیو، نمودارها،‌ نقشه‌ها و به طور کلی تصاویر گرافیک تشریحی، عنوان‌بندی از طریق دستگاه مولد علائم و حروف (مشخص کردن عناوین فرعی،‌ نقل‌قول‌ها و...).

این وی‍ژگی‌ها را می‌توان در بخش‌های خبری سیمای جمهوری اسلامی مشاهده کرد؛ به این صورت که دیگر شاهد ارائه اخبار در فرمی ثابت و قالبی خشک نیستیم بلکه با انتخاب سبک جدیدی از خبرخوانی و منعطف شدن گویش و زبان اخبار گویان و البته تلفیق این دو وی‍ژگی با طراحی جدید و به روز ساختار ظاهری خبر به نوعی می‌توان ادعا کرد که تلویزیون می‌تواند در آینده بسیار نزدیک شاهد پیشرفت روزافزون آن بود.

نورپردازی، رنگ و فرم پوشش مجریان و هر آنچه با رنگ‌بندی و صفحه‌آرایی در ارتباط است نیز بسیار مهم و قابل توجه است چرا که زیبایی‌شناسی و مخاطب شناسی دو اصل کلیدی است که هنگام نوسازی گرافیکی باید به آن توجه کرد.

بر همین اساس نیز می‌توان به رنگ و فرم پوشش مجریان در این بخش‌های خبری توجه کرد. اگر بخواهیم نگاهی گذرا به روند تغییر شکل ظاهری نوع پوشش اخبارگویان داشته باشیم، می‌توانیم به جرات ادعا کنیم که تا همین یکی دو سال اخیر، هیچ گونه تغییر ظاهری آن‌چنانی در میان اخبارگویان دیده نمی‌شد. به این معنا که آنها پوششی کاملا رسمی را انتخاب کرده و تا آنجا که می‌توانستند ایستا و ثابت به خواندن اخبار می‌پرداختند. رنگ لباس آنها نیز خاکستری و تیره انتخاب می‌شد و در بسیاری از موارد، هنگام خواندن اخبار نگاهشان از دوربین برداشته نمی‌شد. اما در یک نگاه کلی به بخش‌های خبری امروزی براحتی می‌توان میزان انعطاف اخبارگویان هنگام خواندن اخبار و همچنین تحرک آنها را حتی هنگام بیان جدی‌ترین موضوع‌های خبری دید. اخبارگویان اغلب لباس‌های رسمی با رنگ‌های تیره به تن نمی‌کنند و نسبت به قبل بیشتر لبخند می‌زنند. رنگ‌های به کار رفته در استودیو نیز تلفیقی از رنگ‌های سرد و گرم است. به عبارت دیگر، وقتی احساس هیجانی که از رنگ‌های گرم مانند قرمز و نارنجی با احساس خونسردی که از رنگ‌های سرد مثل آبی و سبز تلفیق می‌شود، فضایی صمیمانه‌تری برای مخاطبان ترسیم می‌کند و آنها با لذت بیشتری به تماشای اخبار می‌پردازند. شاید بتوان در این زمینه به غیر از رنگ و نوع پوشش اخبارگویان به نوع خبرخوانی و زبان خبری آنها نیز اشاره کرد. یعنی علاوه بر تغییر در ساختار ظاهری و نوع پوشش اخبارگویان، تغییر قابل ملاحظه‌ای هم در نحوه جمله‌بندی، نگارش اخبار و خواندن آنها و حتی خبرنویسی در بخش‌های خبری سیما دید. به این معنا که بدون وارد شدن خللی در محتوای اخبار، خبرها بیشتر خودمانی و صمیمانه خوانده می‌شوند، شاید بتوان گفت که مخاطب، بخش خبری را از خود می‌داند و دیگر گوش فرادادن به خبر، برای او کسل‌کننده نیست.

حرکات دوربین نیز به شکل کاملا محسوسی سریع‌تر و بیشتر شده است، تعداد نماها زیاد و مخاطب عموما با نماهایی روبه‌روست که دیگر طولانی و ثابت نیستند بلکه نماها کوتاه و هر کدام حاوی تصویری جدید هستند. همین حرکات دوربین نیز از عواملی است که بیننده احساس نکند ​ در فضایی ثابت و کسل‌کننده به دنبال خوراک خبری خود می‌گردد. در واقع، به کارگیری سیاست‌های جدید اجرای برنامه‌ها در بخش خبری و گنجانده شدن نماهای جدید، به او توان سرک کشیدن به جای جای استودیو را می‌دهد.

همچنین گرافیک خبری به کار رفته در بخش‌های خبری سیما نیز بسیار قابل تامل است. بخصوص در بخش خبری ساعت 21 شبکه یک هنگامی که گوینده خبر در مقابل صفحه نمایش بزرگی قرار می‌گیرد تا خبرها را بخواند، صدای او با گرافیک، طرح‌ها یا حتی تصاویر مربوط به خبر همراه می‌شود.

این نحوه اخبار گویی می‌تواند حجم زیادی از اطلاعات مربوط به یک خبر را در فضایی جذاب بصری با امکان درک و فهم ساده و سریع و با توان عینیت‌بخشی و باورپذیری زیاد به مخاطب ارائه کند و این همان تلاش در راه استفاده از ظرفیت‌های بالقوه تلویزیون و بهره‌گیری بیشتر از عناصر بصری موجود است. طراحی عکس، شیوه صادقانه نمایش خلاصه اخبار و سرفصل‌های خبری و همچنین زیرنویس‌ کردن اخبار هم فقط بخشی از گرافیک تلویزیونی را تشکیل می‌دهد. این همراهی و حمایت تصویر از متن شاید در نگاه اول به چشم مخاطب، عادی باشد اما اگر بخواهیم کارکرد و اهمیت آن را در بخش‌های خبری دریابیم، باید بگوییم در ارائه اخبار با این روش، همه حواس مخاطب جلب خبر می‌شود. به این معنا که او،هم متن خبر را می‌شنود و هم با چشم خود تصاویر مربوط به آن را نیز می‌بیند. مثل زمانی که فرد در دنیای واقعی در معرض آن خبر قرار گرفته باشد، خبر را لمس می‌کند. به همین دلیل میزان درگیری فرد با خبر بیشتر شده و با آن ارتباط بیشتری برقرار می‌کند. از همین رو، اهمیت گرافیک خبری به کار رفته در بخش‌های مختلف خبری سیما کاملا قابل درک است و امید است که روند پیش رو با سرعت و کیفیت بیشتری به راه خود ادامه دهد و روز به روز شاهد ترقی رسانه ملی به عنوان اولین و مهم‌ترین برطرف‌کننده نیازهای خبری افراد کشورمان باشیم. چرا که افزودن چاشنی‌های گرافیکی به اخبار خشک تلویزیونی باعث می‌شود تا در نهایت مخاطب به رسانه اعتماد کند و از دل و جان توجه خودشان را در اختیار آن قرار دهد.

با توجه به آنچه گفته شد، اکنون وقت آن رسیده که تلویزیون با قالب‌های کهنه و کلاسیک بخش اخبار خداحافظی کند و بیش از گذشته به سلیقه و ذائقه مخاطبان اهمیت دهد. مخاطبان ایرانی هر کدام با سلیقه‌ای خاص سراغ برنامه‌های خبری می‌آیند. پس بهتر است که برنامه‌های خبری با اتکا به عناصر گرافیکی فعال و زنده به سمتی هدایت شود تا مخاطب ایرانی وقتی عبارت خبر تلویزیونی را می‌شنود، بی‌اختیار چهره‌ای خندان از یک مجری را ببیند که با رعایت اصول نوین اجرا، اخبار را برای او تعریف می‌کند و نشانه‌های بصری جذاب را به یاد آورد؛ نشانه‌هایی که چشم و ذهن او را نه تنها خسته نمی‌کند بلکه تماشای بخش خبر برای او می‌تواند جذاب هم باشد. باید به یاد داشت که برنامه‌سازی برای مخاطب مشکل پسند امروزی که منابع زیادی را برای دریافت اخبار در اختیار دارد، کار دشواری است و برنامه‌سازی خبری برای این نوع مخاطبان باید با درنظر گرفتن درجه‌ای از آزادی برای آنها و همچنین جایگزینی ارتباطی دو سویه به جای رابطه یکسویه و رسمی، انجام گیرد که خوشبختانه شاهد این نوع از نحوه ارائه اخبار در شبکه‌های مختلف سیما هستیم.