پیشنهاد تبیین مکتب ادبی دفاع مقدس

شامگاه یکشنبه فرهنگسرای ارسباران تهران میزبان آیین پایانی پنجمین دوره جایزه ادبی یوسف بود؛ جایزه‌ای که به داستان کوتاه دفاع مقدس می‌پردازد و هدفش تربیت نویسندگان و ترویج موضوعات دفاع مقدس در ادبیات داستانی است.

در این مراسم سرهنگ حسن رسولی، معاون ادبیات و انتشارات بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌ مقدس مطالعه کتاب‌های خاطرات دفاع ‌مقدس و سفر با کاروان‌های راهیان‌ نور را در نزدیک شدن نویسندگان به حال و هوای آن دوران موثر دانست و گفت: یک داستان‌نویس اگر ذهنیتی راجع به جنگ نداشته باشد و درباره آن مطالعه نکرده باشد، از جنگ چیزی جز تجاوز و خشونت استنباط نمی‌کند؛ در حالی که دفاع مقدس ما چیزهای دیگری جدای از جنگ هم دارد که نمونه‌های فراوانی از آنها در آموزه‌های دینی ما دیده می‌شود.

او خطاب به صاحب‌نظران و پیشکسوتان گفت: از شما می‌خواهم دست جوانان را بگیرید و با برپایی کارگاه‌های آموزشی، به پرورش استعدادها بپردازید.

او تاکید کرد: البته بهره‌گیری از قوه تخیل در داستان کوتاه و بلند، زیبا و اثرگذار است، اما نباید به گونه‌ای باشد که موجب غریبگی مضمون با فضای واقعی دفاع مقدس شود.

به گفته رسولی، بدون در نظر گرفتن ارزش‌ها و آموزه‌های اخلاقی برآمده از 8 سال دفاع مقدس و نداشتن شناخت لازم، هیچ نویسنده‌ای نمی‌تواند اثری شایسته جنگ تحمیلی خلق کند.

دکتر اسماعیل منصوری لاریجانی، پژوهشگر و نویسنده هم که سخنران بعدی این مراسم بود، صحبت‌های سرهنگ رسولی را ادامه داد و گفت: بعد از گذشت 30 سال از دفاع‌ مقدس، باید قواعد یا علوم کاربردی نویسندگی و داستان‌نویسی در کنار معارف دفاع ‌مقدس قرار گیرد. شعر را می‌توان براساس ذوق و قریحه سرود، اما اگر ادبیات مختص به این موضوع را تعریف کنیم و در اختیار جوانان قرار دهیم، این ارزش‌ها منتقل و پایدار خواهد شد.

او ادامه داد: داستان‌نویس باید فیلسوف و عارف باشد تا اجزای داستان را بشکافد. صرف نقل کردن، مشکل را حل‌نمی‌کند؛ برای روایتگری ارزش‌های دفاع مقدس باید از خویشتن‌ خویش عبور کرد؛ جوهری که حقیقت دفاع مقدس را بیان می‌کند، در ما گم شده و لازم است که مانند شهدا از خود عبور کنیم.

منصوری لاریجانی همچنین در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به این‌که در فرهنگ ایرانی، داستان را ساده‌ترین نوع نگارش به شمار می‌آورند، گفت: برخلاف این نظر، داستان پیچیده‌ترین موضوعی است که می‌تواند از سوی یک فرد در جهان در قالب متن نوشته شود.

نویسنده کتاب «پیدایش عشق» افزود: علت این‌که ما این همه داستان نوشته‌ایم، اما در نهایت به یک جهش یا اتفاق ویژه به واسطه آن نرسیدیم نیز در همین ساده‌انگاری است و این‌که معنا را در درون آن به شکل حقیقی وارد‌ نکرده‌ایم.

او با ذکر یک مثال از داستان حضرت یوسف(ع) گفت: خداوند ظریف‌ترین حقایق موجود در جهان را در قالب این داستان به مردم ارائه کرده است و این حقیقت چیزی جز معنای واقعی عشق نیست که در تفاسیر متعدد نیز در مورد آن صحبت و تاکید شده است که بسادگی نمی‌توان به معنای حقیقی آن دست یافت. در ادامه این مراسم، نمایش «پلاک» اجرا شد سپس نماآهنگی از زندگی شهید کامبیز ملک کامران نمایش داده شد. شهید ملک کامران از جمله شهدای دفاع مقدس است که پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نامش را به «یوسف» تغییر داد و در واقع، جایزه ادبی داستان کوتاه دفاع مقدس به نام این شهید برگزار می‌شود.

در بخش پایانی مراسم هم عباس جعفری مقدم، دبیر این جایزه گزارشی از روند داوری‌ها ارائه کرد و با اشاره به حضور 214 داستان‌نویس زن و 161 نویسنده مرد در پنجمین جایزه ادبی یوسف، گفت: اگر برگزاری جشنواره آغاز نباشد، مقصد هم نیست. باید انگیزه‌ و نشاط در داستان‌نویسان ایجاد شود. دبیر پنجمین جایزه ادبی یوسف یادآور شد: جنگ در تمام دنیا محملی برای داستان‌نویسی است. دفاع ‌مقدس هم سرشار از حوادث بزرگ و شخصیت‌های نمونه است و ما هنور کاری‌انجام نداده‌ایم.

او با تاکید بر لزوم برپایی کارگاه‌های داستان‌نویسی دفاع ‌مقدس گفت: هنوز مکتب ادبی دفاع ‌مقدس را تبیین نکرده‌ایم. پیشنهاد می‌کنم داستان‌نویسان مستعد از شهرهای مختلف به مدت 2 هفته در تهران زیر یک سقف جمع شوند و مبانی و عناصر داستان‌نویسی و مبانی دفاع‌‌مقدس به آنان آموزش داده شود.

در بخش اصلی پنجمین دوره جایزه ادبی یوسف سجاد خالقی، امید مردانی بروجنی و احمد شاکری به‌ترتیب رتبه‌های اول تا سوم را به دست آوردند و در بخش جدیدالتاسیس داستان کوتاه سال هم هیچ اثری شایسته رتبه برتر نشد و تنها اثر فرشاد شیرزادی و ابراهیم باقری حمیدآبادی مورد تقدیر قرار گرفت.